آزادی،رهایی،اسارت

دراین مقاله سعی داریم پیرامون رابطه آزادی معنوی و حجاب صحبت کنیم واز زاویه ای دیگربه مساله حجاب ورابطه آن با آزادی بپردازیم. استاد شهید مرتضی مطهری میفرمایند: ((موجودات زنده برای رشد وتکامل به سه چیز احتیاج دارند:۱- تربیت۲-امنیت۳-آزادی)) که فعلا بحث ما روی کلمه آزادی میباشد.استاد مطهری آزادی رابه دودسته آزادی معنوی وآزادی اجتماعی تقسیم بندی مینمایند. اگر بخواهیم پیرامون این دو مفهوم تعاریفی داشته باشیم اینگونه است که : آزادی معنوی به معنای آزاد بودن انسان از هواها وخواهشهای نفسانی خویش است.انسان دارای قوا وغرایز گوناگون است از جمله شهوت- طمع- حرص- خشم- حسد و.......وکسیکه دربند هوای نفسانی خویش نباشد وبا سلاح عقل وفطرت به مبارزه با نفسانیات خود بپردازد به ازادی معنوی رسیده است که میتوان تقوا وتزکیه نفس معنا کرد.باذکر مثالی این مفهوم را روشنتر مینمایم. فرض کنید شخصی تند خو باشد وبه قول معروف خیلی زود ازکوره دربرود این شخص اسیر قوه خشم وغضب میباشد که درصورتی که این نیروی نفسانی خویش را کنترل کند درواقع از اسارت آن رهاشده است و به آزادی معنوی رسیده است.زیرا تا زمانی که اسیر قوه خشم و غضب باشد درواقع در شرایط گوناگون او تصمیم گیرنده نیست بلکه این نیروی خشم و غضب است که کنترل او را در دست گرفته و بجای او تصمیم گیری مینماید. واما آزادی اجتماعی،آزادی اجتماعی که در قرآن هم به ان اشارات زیادی شده و یکی از هدفهای انبیا میباشد به معنای اینست که بشر باید در اجتماع از ناحیه سایر افراد اجتماع، آزادی داشته باشد.این مفهوم با مفهومی که تهاجم فرهنگی از آزادی اجتماعی در ذهن ما ایجاد کرده که همان آزادی غربی و بی بندو باری میباشد کاملا متفاوت است.از نظرغرب آزادی اجتماعی این است که هرشخصی بتواند آزادانه هرکاری درجامعه انجام دهد حتی اگر آزادی دیگران بخطر بیفتد. اما شهید مطهری آزادی اجتماعی را اینگونه تعریف میکند که هر شخصی باید درجامعه بگونه ای رفتار کند که آزادی دیگران بخطر نیفتدواگر ما رفتاری را در جامعه انجام دهیم که آزادی دیگران سلب شود درواقع آزادی اجتماعی را زیرپاگذاشته ایم. واما سوالی که اینجا مطرح میشود این است که آزادی معنوی با آزادی اجتماعی چه رابطه ای دارد؟استاد شهید مطهری میفرمایند:(( آزادی اجتماعی بدون آزادی معنوی میسر وعملی نیست)) یعنی اینکه انسان نمیتواند اسیر خواسته های نفسانی خود باشد ودر جامعه هم آزادی اجتماعی دیگران را رعایت نماید.اما ممکن است این سوال در ذهن خوانندگان عزیز ایجاد شود که چگونه انسانی که از آزادی معنوی برخوردار نیست آزادی اجتماعی دیگران راسلب مینماید؟ مثلا انسان جاه طلب وقدرت طلب که نتوانسته است قوه جاه طلبی خود را کنترل کند وبه آزادی معنوی برسد چگونه آزادی اجتماعی دیگران را سلب میکند؟ یا انسان تندخو که اسیر قوه خشم وغضب است چگونه ازادی اجتماعی دیگران را سلب میکند؟ در پاسخ باید گفت انسانی که بدنبال پست ومقام دنیوی است واسیر جاه طلبی میباشد برای رسیدن به خواسته های خود حقوق دیگران را پایمال کرده وبا ترفندهای مختلف سعی دارد دیگران را از جلوی راه خود بردارد تا به اهدافش برسد وبه این ترتیب ازادی اجتماعی دیگران را به خطر می اندازد ویا انسان تندخوکه نمیتواند در شرایط گوناگون خشم خود را کنترل کند همواره با جروبحث وایجاد خشونت وبی نظمی در جامعه، ازادی اجتماعی سایر افراد را تهدید میکند وبه همین ترتیب تمام افرادی که اسیر خواسته های نفسانی خویش هستند وبه ازادی معنوی نرسیده اند، در جامعه ازادی اجتماعی دیگران را تهدید میکنند ومانع از برقراری ازادی اجتماعی در جامعه میشوند واین همان جمله شهید مطهری است که فرمودند: ((آزادی اجتماعی بدون آزادی معنوی میسر وعملی نیست.)) حال اگر بخواهیم از این دیدگاه به حجاب زنان در جامعه بپردازیم مشخص میشودزنی که اسیر خواهشهای درونی خویش است وهمه تمرکز وتوجهاتش به این است که از دیگران به مدتر وزیباتر وجذاب تر جلوه کند وهنوز نتوانسته است به ازادی معنوی که همان دست کشیدن وغلبه کردن بر خواستهای درون است برسد،نمیتواند ازادی اجتماعی دیگران را محترم بشمارد زیرا با وضع نابسامان حجابی که دارد در جامعه حضور پیدا کرده وارامش پسران ومردان را بهم میریزد، او به چیزی جز کمبودها وخواستهای درونی خود نمی اندیشد و برای او مهم نیست که وقتی با این وضع وارد اجتماع میشود ممکن است کانون زندگی چند خانواده را بخاطرجلوه نماییهایش بهم بریزد واو به این طریق ازادی اجتماعی انها را سلب می نماید. از حجت الاسلام باقری طاقانکی در کتاب -برای تمام خانواده ها - میخوانیم (( یکی ازعلل پیدایش بدحجابی در جامعه، تمایلات درونی زنان است. برخی از زنان به پوشیدن روسری کوتاه ونازک ولباس های مبتذل مبادرت می ورزند ومیل شدیدی به خودنمایی در انها وجود دارد. کسانیکه به خاطر نارسایی های تربیتی وعاطفی، محبت های افراطی یا تفریطی و....در خویش احساس حقارت وکمبود شخصیت می نمایند،برای جبران این نقیصه به هر کاری دست می زنند واز جمله می کوشند تا با پوشیدن لباس های غیر متعارف وآرایش های نامناسب توجه دیگران را به خود جلب نمایند.)) برخی از این زنان در جواب میگویند که خوب مردان نگاه نکنند! در جواب این افراد باید گفت بهرحال در جامعه مردانی هم هستند که مریض وبیمار هستند چشم چرانند وبه ازادی معنوی نرسیده اند پس وظیفه تو است که پاسدار حریم خود وازادی اجتماعی خود باشی که مردانی که ازادی معنوی ندارند وبنده شهوت خویش هستند تورا مورد ازار واذیت قرار ندهند.همانگونه که قران کریم از ان نهی میکند(( ولاتبرجن تبرج الجاهلیه الاولی - مانند جاهلیت نخستین به خودنمایی وخودآرایی از خانه خارج نشوید. سوره احزاب آیه ۳۳)) پس حجاب زنان هم احترام به ازادی اجتماعی مردان است و هم مانع ازاین میشود که مردان بیمار دل آزادی اجتماعی آنهارا به خطر بیندازند. حجاب برای زنان بلند مرتبه وبا شخصیت است همانگونه که در قران سوره احزاب ایه۵۹ خداوند متعال میفرمایند: (( ای پیامبر!به زنان ودختران خود،وزنان مومنان بگو که چادرخود را برخود فرو پوشند، این کار برای اینکه شناخته شوند وموردآزار قرار نگیرند بهتراست،وخدا آمرزنده ومهربان است)) در این آیه خداوند تنها همسران ودختران پیامبروزنان مومنان را مورد خطاب قرار داده است ونامی از کنیزان نبرده است واین خود بیانگر آن است که حجاب داشتن نشانه شخصیت فردی واجتماعی ورسیدن او به کمال است که افراد پست هنوز به این شخصیت والا نرسیده اند.