خاموش کردن حریق در لحظات اولیه شروع آتشسوزی در منزل برای جلوگیری از صدمههای جانی و مالی اهمیت بسزایی دارد و با اقدام سریع نه تنها میتوان از توسعه آتش به دیگر نقاط خانه جلوگیری کرد بلکه با خفه کردن آتش در نطفه میتوان خسارتهای ناشی از آن را به حداقل کاهش داد...
کارخانههای بسیاری در جهان در زمینه ساخت تجهیزات آتشنشانی فعالیت دارند و با طراحی و ساخت وسایل مبارزه با آتش در لحظات اولیه حریق، گامهای موثری در کاهش خسارتها برداشتهاند. خاموشکنندههای دستی از این وسایل به شمار میروند.
خاموشکنندههای دستی با توجه به مادهای که دچار آتشسوزی شده انواع مختلفی دارند و کارخانههای سازنده، نوع آتشی را که میتوان با کپسولهای خاموشکننده دستی اطفا کرد، روی آن با علامت یا نوشته مشخص میکنند. وزن خاموشکنندههای دستی از یک لیتر تا ۱۴ لیتر متفاوت است و یک نفر به راحتی میتواند آنها را حمل کند و ارزانترین، آسانترین و در دسترسترین وسیله مقابله با آتش در منازل هستند.
● انواع خاموشکنندههای دستی
خاموشکنندههایی که به صورت دستی برای اطفای حریق بهکار میروند به چند گروه تقسیم میشوند:
▪ خاموشکننده پودر شیمیایی: این دسته از خاموشکنندهها به دو نوع پودر و هوا و پودر و گاز تقسیم و در انواع و وزنهای مختلف عرضه میشوند و البته کاربردی در منازل مسکونی ندارند.
▪ خاموشکننده فوم: بهترین خاموشکننده برای اطفای مایعات قابل اشتعال به حساب میآید. این نوع خاموشکننده محتوی محلولی از آب و کنستانتره فوم است که هنگام خروج از کپسول به صورت کف بر سطح ماده سوختنی ریخته میشود. موارد کاربرد این خاموشکننده نسبت به دیگر خاموشکنندهها کمتر است و در منازل مسکونی استفاده نمیشود.
▪ خاموشکننده آب: این نوع خاموشکننده شامل یک کپسول محتوی آب است عامل مورد نیاز برای خروج آب از کپسول گاز نیتروژن است که با فشار درون کپسول تزریق میشود. بیشتر خاموشکنندههای آب ۹ لیتر ظرفیت دارند. قدرت پرتاب این نوع خاموشکننده طبق استاندارد از ۷ تا ۱۰متر و مدت زمان تخلیه آن به صورت مداوم ۶۰ ثانیه است.
برای استفاده از این خاموشکننده، ابتدا ضامن را بیرون بکشید و بعد با قرار گرفتن در موقعیت مناسب نسبت به حریق، با یک دست، خاموشکننده و با دست دیگر «نازل» را بگیرید و سپس با فشار بر اهرم، محتویات خاموشکننده را روی بن آتش بریزید. این خاموشکننده بهترین کاربری را در آتشسوزی جامدات دارد.
▪ خاموشکننده دیاکسیدکربن: بهترین نوع خاموشکننده برای کاربری در منازل، محتوی گاز دیاکسیدکربن است که به صورت مایع درون کپسول قرار دارد.
دیاکسیدکربن گازی است غیرقابل اشتعال، بدون بو، خنثی، غیرسمی و فسادناپذیر که هادی جریان الکتریسیته نیست. وزن آن ۵/۱ برابر هواست و به همین دلیل هنگام اطفا، سطح آتش را میپوشاند و جانشین اکسیژن میشود.
این گاز هنگام خروج از کپسول به علت افت فشار ناگهانی، سرمای فوقالعادهای پیدا میکند و با سردکردن جسم در حال سوختن، آتش را خاموش میکند. مشخصه اصلی این نوع خاموشکنندهها نازل شیپوری آن است و در آتشسوزی ادوات برقی و همچنین مایعات قابل اشتعال استفاده میشود.
از آنجا که بدنه خاموشکننده، فشار زیادی را متحمل میشود، آن را یک تکه و بدون درز و جوش میسازند. انواع دستی این خاموشکننده با ظرفیتهای ۱ تا ۶ کیلوگرم عرضه میشود. این گاز در محل مصرف، هیچ اثری از خود به جای نمیگذارد بنابراین در محلهای سر بسته و برای اطفای وسایل الکتریکی و دستگاههای رایانهای و به طور کلی وسایل برقی مورداستفاده قرار میگیرد. نازل این خاموشکننده به شکل قیفی یا شیپوری است تا از سرعت زیاد گاز به هنگام خروج جلوگیری کند و به آن اجازه انبساط حجمی بدهد.
برای کار با این نوع خاموشکننده، ابتدا دستگیره را بگیرید و پین را بیرون بکشید، سپس اهرم را فشار دهید و گاز را روی حریق بریزید. در صورتی که بیش از ۱۰ درصد مواد این خاموشکننده مصرف نشود، میتوان از آن برای حریقهای دیگر هم استفاده کرد. اگر از پربودن دستگاه اطمینان دارید اما گاز خارج نمیشود، ممکن است راه خروج آن به علت یخ زدن گاز مسدود شده باشد. برای چند لحظه شیر را ببندید و دوباره باز کنید.
● ایمنی و سلامت استفاده از کپسول دیاکسیدکربن
هنگام حادثه و استفاده از کپسول دیاکسیدکربن، مراقب باشید که اعضای بدن با شیپور تخلیهکننده تماس پیدا نکند زیرا این قسمت به دلیل سرمای زیاد ممکن است باعث سوختگی در محل تماس شود. نکته دیگر اینکه حداکثر قدرت پرتاب این گاز ۲ متر است ولی در هرحال خروج گاز از نازل شیپوری این نوع خاموشکننده با صدای شدیدی صورت میگیرد و ممکن است برای افرادی که برای اولین بار با آن کار میکنند، استرس ایجاد کند. پس آمادگی شنیدن این صدا را داشته باشید و به هیچوجه نگران نشوید و دست و پای خود را گم نکنید.
● راهنمای حروف
بعضی حروف به عنوان نماینده یک گروه از مواد قابل اشتعال روی خاموشکنندهها حک شدهاند به این ترتیب شما متوجه میشوید که کدام خاموشکننده را به چه منظوری بخرید.
▪ A: این حرف معمولا روی بدنه خاموشکنندهای که برای حریق جامدات مانند چوب، کاغذ، پارچه و مقوا مناسب است، نوشته میشود.
▪ A.B: این حروف معمولا روی بدنه خاموشکنندهای نوشته میشود که برای اطفای حریق جامدات معمولی مانند چوب، کاغذ، پارچه و همچنین مایعات قابل اشتعال از جمله نفت و بنزین مناسب است.
▪ A .B.C: پودر این خاموشکنندهها برای ۳ گروه آتشسوزی جامدات و مایعات به علاوه وسایل الکتریکی مناسب است.
▪ B.C: این حروف معمولا روی بدنه خاموشکنندهای که برای خاموشکردن آتشسوزی مایعات و وسایل الکتریکی مناسب است، نوشته میشود.
● فاصله مناسب با آتش
خاموشکننده باید قدرت پرتاب داشته باشد تا بتوانیم مواد اطفاکننده را با رعایت فاصله مناسب با آتش، روی آن پخش کنیم. حداقل این فاصله طبق استاندارد از ۲ تا ۷ متر است. زمان تخلیه در خاموشکنندهها با توجه به مواد اطفایی، وزن یا حجم آنها از ۸ تا ۶۰ ثانیه متفاوت است. برای اطمینان از عملکرد مواد درون خاموشکننده باید از شارژ بودن آنها اطمینان حاصل کنیم. تاریخ شارژ روی بدنه حک شده است.
● ایمنی نصب خاموشکنندهها در منزل
خاموش کنندهها باید در ارتفاع ۵/۱ متری از سطح زمین نصب شوند تا دسترسی به آنها آسان باشد. اگر از خاموشکنندههای ۱۸ لیتری استفاده میکنید، آن را در ارتفاع یک متری سطح زمین نصب کنید. البته برای رعایت ایمنی لازم است که نکات دیگری هم رعایت شود:
▪ خاموشکننده حتما باید در نزدیکی ورودی و خروجیهای منزل باشد.
▪ سیلندر در فضای باز و در مقابل تابش مستقیم نور خورشید یا برف و باران قرار نگیرد.
▪ در بخشی از خانه نصب شود که امکان بروز صدمات فیزیکی به آن به حداقل برسد تا با سقوطش حادثه ایجاد نکند.
▪ از بستهای مخصوص برای نصب خاموشکننده روی دیوار استفاده شود.
▪ مسیر دسترسی به آن، کوتاه و خالی از وسایل دست و پاگیر و مزاحم باشد.
▪ باید دقت داشت که خاموشکننده در فاصلهای دورتر از مواد مخاطره آمیز نصب شود.
● ایمنی از حریق در ساختمانهای بلند
هربنایی که ارتفاع بین کف تا بالاترین طبقه آن بیشتر از ۲۳ متر باشد، ساختمان بلند محسوب میشود. ناگفته پیداست که تاسیسات برقی و مکانیکی، نوع مصالح، گاز، شبکه انرژی و دیگر تجهیزات به کار رفته در ساختمان، احتمال آتشسوزی در ساختمانهای بلند را افزایش میدهد. به این دلیل، توجه به ایمنی ساختمانهای بلند در حفظ جان و مال انسانها در برابر آتش، دوده وگازهای سمی موثر است.
بنای ساختمان و راههای خروج آن باید به گونهای طراحی شود که ساکنان به هول و هراس احتمالی گرفتار نشوند و جان و ایمنی انسانها فدای سهلانگاری و نادیده گرفتن خطرات بالقوه در بنا نشود. بر همین اساس در نظر گرفتن چند نکته در این ساختمانها حیاتی است:
- راههای خروج با رعایت قوانین مندرج در مقررات ملی ساختمان، پلههایی قوسی ومارپیچی هستند و برای هر واحد مسکونی باید دو مسیرخروج تعبیه شده باشد.
- طراحی ساختمان باید به گونهای باشد که در صورت وقوع حریق، افراد بتوانند از مسیری امن و مشخص به محلی امن داخل یا خارج از ساختمان برسند.
- راه رسیدن خودروها، وسایل و امکانات آتشنشانی به ساختمان، هموار و در دسترس باشد.
- مسیرهای خروج و فرار به تعداد کافی و با ظرفیت پیشبینی شده در محل مناسب باشد.
- روشنایی لازم و مناسب در مسیرهای فرار به شکلی مناسب علامتگذاری و مشخص شود.
- راههای جلوگیری از ورود دود و شعله به مسیرهای خروج پیشبینی شده باشد.
● سیستمهای اعلام کننده حریق
برای اینکه اهالی خانه در مراحل اولیه حریق از آن باخبر شوند دو نوع سیستم وجود دارد:
▪ سیستم دستی اعلام حریق: این سیستم با دست و شکستن شیشه محافظ روی دگمه به کارمیافتد. به این ترتیب که نگهبان، اخطار وعلایم هشداری بصری را به وسیله آژیر مستمر به اطلاع اهالی میرساند.
▪ سیستم خودکار اعلام حریق: سیستم خودکار اعلام حریق در قسمتهایی از ساختمان که خیلی کم مورد بازدید قرار میگیرد و هنگام شب خالی از خدمه و نگهبان است و همچنین در انبارها وسردخانهها، ارزش زیادی در کاهش زمان بین وقوع آتشسوزی و کشف آن دارد. این سیستم کاشف حریق به کمک دتکتورهای دودی وحرارتی به صدا درمیآید، اعلام حریق میکند و فقط هشدار دهنده است. البته برخی سیستمهای کاشف اتوماتیک حریق ممکن است تواناییهایی مانند بستن راه تهویه یا کولر، باز کردن مسیرهایی برای بیرون رفتن و هدایت دود از مسیرهای فرار، به کار انداختن سیستم تنظیم فشار و نیز رهاکردن سیستم اتوماتیک درهای اتوماتیک و در عین حال پخش آژیر اعلام حریق هم داشته باشند.
● سیستمهای اطفای حریق در ساختمانها
در ساختمانهای بلند نیاز به سیستمهای پیشرفتهتری برای خاموش کردن آتش وجود دارد. بهطور کلی دو سیستم در این ساختمانها استفاده میشود:
▪ سیستم خشک: این سیستم شامل یک لولهکشی عمودی از قسمت ورودی تا بالاترین طبقه ساختمان است. آب موجود در خودروهای آتشنشانی هنگام بروز آتشسوزی، داخل این لوله پمپاژ میشود و به راحتی به طبقه مورد نظر میرسد.
در این سیستم، جعبههایی به نام فایر باکس در هر طبقه تعبیه میشود که آب ماشینهای آتشنشانی در نهایت به داخل لولههای نواری موجود در این جعبهها تزریق میشود و به محل حریق میرسد.
▪ سیستم تر: در این سیستم، منبعهای آب نصب شده در بالاترین نقطه ساختمان، آب مورد نیاز برای اطفای حریق را تامین میکنند. لولههای تر به طور مستقیم از سیستم آب شهر استفاده میکنند و مانند سیستم خشک، در هر طبقه دارای فایر باکس و لولههای نواری هستند.
