به طور طبیعی جنین در موقع زایمان باید وضعیت سفالیک داشته باشد یعنی سر او مقابل لگن مادر قرار بگیرد. در این صورت هنگام زایمان ابتدا سر خارج می‌شود بعد تنه و اندام‌ها. در بیش از ۹۵ درصد موارد جنین در ماه آخر، حین زایمان یا با شروع درد زایمان در همین وضعیت صحیح (سفالیک) قرار دارد...

در باقی موارد، قسمت پاها و باسن او به سمت لگن قرار می‌گیرد که اصطلاحا به آن «زایمان با پا» می‌گویند. از آنجا که جنین‌هایی که با ته متولد می‌شوند ممکن است مشکلات زیادی پیدا کنند و خطر صدمه به اندام‌ها و مخصوصا شکم و شکستگی اندام‌هایشان وجود دارد، امروزه توصیه می‌شود اگر در روزهای نزدیک به زایمان جنین این‌گونه قرار گرفته و نچرخیده است، حتی‌المقدور برای ختم بارداری از روش سزارین استفاده شود. وضعیتی دیگر هم داریم که در آن جنین به حالت عرضی قرار می‌گیرد. یعنی ستون فقرات او عمود بر ستون فقرات مادر، سر در پهلو و پاها در پهلوی دیگر و قسمت شانه و شکم به سمت لگن است. در این وضعیت هم به هیچ‌وجه امکان زایمان طبیعی وجود ندارد و در صورتی که دردهای زایمانی آغاز شود، حتما باید خانم تحت عمل سزارین قرار گیرد. در بیشتر موارد طی سونوگرافی و معاینه‌های اواسط بارداری یا حدود ۷ ماهگی، ممکن است جنین هنوز با پا قرار گرفته باشد اما نزدیک به زمان زایمان، می‌چرخد و با سر در مقابل لگن قرار می‌گیرد.

در این صورت امکان زایمان طبیعی وجود دارد. اگر جنینی با پا قرار گرفته باشد تا زمان شروع دردهای زایمانی یا تا حدود هفته ۳۹ می‌توان منتظر ماند ولی اگر همچنان در همان وضعیت بماند و درشت هم باشد یا مایع دور جنین کاهش یابد، احتمال چرخش کم می‌شود و باید عمل سزارین انجام داد. در هفته ۳۷ اگر جنین با پا باشد، پزشک معالج برای انجام زایمان طبیعی می‌تواند تا هفته ۳۹-۵/۳۸ صبر کند تا جنین بچرخد.

در پایان بارداری اگر مایع دور جنین کافی باشد و رحم مادر مشکلی نداشته باشد و جنین هم سالم باشد اما با پا قرار گرفته باشد، از نظر تئوری در کتاب‌ها آمده پزشک می‌تواند در حین سونوگرافی و کنترل ضربان قلب جنین، چرخش خارجی انجام ‌دهد یعنی با قرار دادن دو دست روی شکم مادر، تلاش کند جنین را بچرخاند به طوری که سر جنین به سمت لگن هدایت شود. این کار بیشتر در کشورهایی که اصرار زیادی بر زایمان طبیعی دارند، انجام می‌شود و در کشور ما خیلی رایج نیست. احتمال اینکه بعد از انجام این روش جنین دوباره برگردد و به پا قرار گیرد، زیاد است اما گاهی چرخش موثر واقع می‌شود و امکان زایمان طبیعی به وجود می‌آید. این تنها روش چرخاندن جنین است و مادر هرگز نمی‌تواند کمکی به چرخش جنین کند. تنها توصیه به مادرانی که جنین شان چرخیده و تمایل دارند زایمان طبیعی داشته باشند، پیاده‌روی های طولانی ۴-۳ ساعته در هفته‌های آخر است.

دکتر شیرین نیرومنش

استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران