کليات

مادهٔ ۲۳۲

آراء دادگاه‌هاى عمومى و انقلاب در امور کيفرى قطعى است مگر در موارد ذيل که قابل درخواست تجديدنظر مى‌باشد:


- جرائمى که مجازات قانونى آنها اعدام يا رجم است.


- جرائمى که به‌موجب قانون مشمول حد يا قصاص نفس و اطراف مى‌باشد.


- ضبط اموال بيش از يک ميليون ريال و مصادرهٔ اموال.


- جرائمى که طبق قانون مستلزم پرداخت ديه بيش از خمس ديهٔ کامل است.


- جرائمى که حداکثر مجازات قانونى آن بيش از سه ماه حبس يا شلاق يا جزاء نقدى بيش از پانصدهزار ريال باشد.


- محکوميت‌هاى انفصال از خدمت.


تبصره:

منظور از آراء قابل درخواست تجديدنظر در موارد فوق اعم از محکوميت، برائت، منع تعقيب يا موقوفى تعقيب است.

مادهٔ ۲۳۳

مرجع تجديدنظر آراء دادگاه‌هاى عمومى و انقلاب هر حوزهٔ قضائي، دادگاه تجديدنظر همان استان است، مگر در موارد ذيل که مرجع تجديدنظر آنها ديوان‌عالى کشور خواهد بود:


- جرائمى که مجازات قانونى آنها اعدام يا رجم باشد.

- جرائمى که مجازات قانونى آنها قطع عضو، قصاص نفس يا اطراف باشد.

- جرائمى که مجازات قانونى آنها حبس بيش از ده سال باشد.

- مصادرهٔ اموال.

مادهٔ ۲۳۴

در مواردى‌که رأى دادگاه راجع به جنبهٔ کيفرى و دعواى ضرر و زيان توأماً صادر شده چنانچه يکى از جنبه‌هاى مذکور قابل درخواست تجديدنظر باشد جنبهٔ ديگر رأى نيز به تبع آن قابل درخواست تجديدنظر بوده و صلاحيت مرجع تجديدنظر نير بر همين مبنا خواهد بود.

مادهٔ ۲۳۵

آراء دادگاه‌هاى عمومى و انقلاب در امور کيفرى در موارد زير نقض مى‌گردد:


الف- قاضى صادرکننده متوجه اشتباه خود شود.


ب- قاضى ديگرى پى به اشتباه رأى صادره ببرد به‌نحوى که اگر به قاضى صادرکنندهٔ رأى تذکر دهد متنبه شود.


ج- قاضى صادرکنندهٔ رأى صلاحيت رسيدگى را نداشته باشد.


تبصرهٔ ۱:

منظور از قاضى ديگر مذکور در بند (ب) عبارت است از رئيس ديوان‌عالى کشور، دادستان کل کشور، رئيس حوزهٔ قضائى و يا هر قاضى ديگرى که طبق مقررات قانونى پرونده تحت نظر او قرار مى‌گيرد.


تبصرهٔ ۲:

در صورتى‌که دادگاه انتظامى قضات تخلف قاضى را مؤثر در حکم صادره تشخيص دهد مراتب را به دادستان کل کشور اعلام مى‌کند تا به اعمال مقررات اين ماده اقدام نمايد.


تبصرهٔ ۳:

چنانچه قاضى صادرکنندهٔ رأى متوجه اشتباه خود شود مستدلاً پرونده را به دادگاه تجديدنظر ارسال مى‌دارد. دادگاه يادشده با توجه به دليل ابرازي، رأى صادره را نقض و رسيدگى ماهوى خواهد کرد.


تبصرهٔ ۴:

در صورتى‌ک هريک از مقامات مندرج در تبصرهٔ (۱) پى به اشتباه رأى صادره ببرند ابتداء به قاضى صادرکنندهٔ رأى تذکر مى‌دهند، چنانچه وى تذکر را پذيرفت برابر تبصرهٔ (۳) اقدام مى‌نمايد و در غير اين‌صورت پرونده را به دادگاه تجديدنظر ارسال مى‌دارد. دادگاه يادشده در صورت پذيرش استدلال تذکردهنده رأى را نقض و رسيدگى ماهوى مى‌نمايد والاّ رأى را تائيد و براى اجراء به دادگاه بدوى اعاده مى‌نمايد.


تبصرهٔ ۵:

در صورتى‌که عدم صلاحيت قاضى صادرکنندهٔ رأى ادعا شود، مرجع تجديدنظر ابتداء به اصل ادعا رسيدگى و در صورت احراز، رأى را نقض و دوباره رسيدگى خواهد کرد.

مادهٔ ۲۳۶

مهلت درخواست تجديدنظر براى اشخاص مقيم ايران بيست روز و براى اشخاص مقيم خارج از کشور دو ماه از تاريخ ابلاغ يا انقضاء مدت واخواهى است مگر در موارد مذکور در بندهاى (الف)، (ب) و (ج) مادهٔ (۲۳۵) و بند (د) مادهٔ (۲۴۰) اين قانون.

مادهٔ ۲۳۷

در صورتى‌که در مهلت مقرر دادخواست يا درخواست تجديدنظر به دادگاه صادرکنندهٔ حکم تقديم نشده باشد، درخواست‌‌کننده يا ذکر دليل و بيان عذر خود تقاضاى تجديدنظر را به دادگاه صادرکنندهٔ رأى تقديم مى‌نمايد. دادگاه مکلف است ابتداء به عذر عنوان‌شده که موجب عدم درخواست تجديدنظر در مهلت مقرر بوده رسيدگى و در صورت موجه شناختن عذر نسبت به پذيرش درخواست يا دادخواست تجديدنظر اقدام نمايد.

مادهٔ ۲۳۸

جهات زير عذر موجه محسوب مى‌شود:


- ابتلاء به مرضى که مانع از حرکت است.

- در توقيف يا در سفر بودن.

- عدم امکان تردد و ارتباط به‌علت حوادث و بلاياى غيرمترقبه.


تبصره:

هرگاه محکوم‌عليه مدعى عدم اطلاع از مفاد رأى شود که نتوانسته در مهلت مقرر درخواست تجديدنظر خود را تقديم دارد ظرف يک هفته از تاريخ اطلاع، درخواست خود را به دادگاه صادرکنندهٔ رأى تقديم مى‌کند، در صورت اثبات ادعا عذر موجه محسوب مى‌گردد.

مادهٔ ۲۳۹

اشخاص زير حق درخواست تجديدنظر دارند:


- محکوم‌عليه يا وکيل و نمايندهٔ قانونى او.

- شاکى خصوصى يا وکيل يا نمايندهٔ قانونى او.

- رئيس حوزهٔ قضائى درخصوص جرائمى که به‌موجب قانون تعقيب آنها به‌عهدهٔ او گذارده شده است.

مادهٔ ۲۴۰

جهات درخواست تجديدنظر به‌قرار زير است:


الف- ادعاى عدم اعتبار مدارک استنادى دادگاه يا فقدان شرايط قانونى شهادت در شهود و يا دروغ بودن شهادت آنها.


ب- ادعاى مخالف بودن رأى با قانون.


ج- ادعاى عدم توجه قاضى به دلايل ابرازي.


د- ادعاى عدم صلاحيت قاضى يا دادگاه صادرکننده رأي.


تبصره:

اگر درخواست تجديدنظر به استناد يکى از جهات مذکور در اين ماده به‌عمل آمده باشد در صورت وجود جهات ديگر مرجع تجديدنظر مى‌تواند به آن جهت هم رسيدگى نمايد.

مادهٔ ۲۴۱

مرجع تجديدنظر فقط نسبت به آنچه مورد تجديدنظرخواهى است و در مرحلهٔ نخستين مورد حکم قرار گرفته رسيدگى مى‌نمايد.

مادهٔ ۲۴۲

تجديدنظرخواهى طرفين نسبت به جنبهٔ کيفرى رأى به‌موجب درخواست کتبى و با ابطال تمبر هزينهٔ دادرسى مقرر صورت مى‌گيرد.


تبصرهٔ ۱:

تجديدنظرخواهى مدعى خصوصى نسبت به رأى صادره در مورد ضرر و زيان ناشى از جرم مستلزم تقديم دادخواست طبق مقررات آئين دادرسى مدنى است.


تبصرهٔ ۲:

تجديدنظرخواهى محکوم‌عليه نسبت به محکوميت کيفرى خود و ضرر و زيان ناشى از جرم مستلزم پرداخت هزينهٔ دادرسى نسبت به امر حقوقى نمى‌باشد.

مادهٔ ۲۴۳

چنانچه تجديدنظرخواه مدعى اعسار از پرداخت هزينهٔ دادرسى مرحلهٔ تجديدنظر شود، دادگاه صادرکنندهٔ رأى به اين ادعا طبق مقررات رسيدگى خواهد نمود.


تبصرهٔ ۱:

هرگاه تجديدنظرخواه زندانى باشد از پرداخت هزينهٔ دادرسى مرحلهٔ تجديدنظر نسبت به امرى که به‌موجب آن بازداشت است معاف خواهد بود.


تبصرهٔ ۲:

رئيس حوزهٔ قضائى يا معاون او مى‌تواند با توجه به وضعيت تجديدنظرخواه او را از پرداخت هزينهٔ تجديدنظرخواهى در امر کيفرى معاف نمايد.

مادهٔ ۲۴۴

تجديدنظرخواه بايد حسب مورد درخوات يا دادخواست خود را به دفتر دادگاه صادرکنندهٔ رأى يا بازداشتگاهى که در آنجا توقيف است تسليم نمايد. دفتر دادگاه يا بازداشتگاه بايد بلافاصله آن را ثبت و رسيدى مشتمل بر نام تجديدنظرخواه و طرف دعواى او و تاريخ تسليم و شمارهٔ ثبت به تقديم‌کننده بدهد و همان شماره و تاريخ را در دادخواست يا درخواست تجديدنظر درج نمايد. دفتر بازداشتگاه مکلف است پس از ثبت تقاضاى تجديدنظر بلافاصله آن را به دادگاه صادرکنندهٔ رأى ارسال دارد.


تبصره:

چنانچه درخواست يا دادخواست تجديدنظر مستقيماً به دادگاه تجديدنظر يا ديوان‌عالى کشور تقديم گردد دفتر مرجع مذکور با قيد تاريخ وصول آن را جهت اقدام لازم به دفتر دادگاه صادرکنندهٔ رأى ارسال مى‌کند.

مادهٔ ۲۴۵

هرگاه درخواست يا دادخواست تجديدنظر فاقد يکى از شرايط مقرر قانونى باشد مدير دفتر ظرف ۲ روز نقايص آن را به درخواست‌کننده يا تقديم‌کنندهٔ دادخواست اخطار مى‌نمايد تا در مدت ۱۰ روز از تاريخ ابلاغ نقائص مذکور را رفع نمايد. در صورتى‌که در مهلت مقرر رفع نقص به‌عمل نياورد و يا درخواست و دادخواست تجديدنظر خود را خارج از مهلت مقرر قانونى به دفتر دادگاه يا به دفتر بازداشتگاه تسليم نمايد، دفتر موظف است آن را به نظر دادگاه برساند. دادگاه حسب مورد تصميم مقتضى اتخاذ مى‌نمايد.

مادهٔ ۲۴۶

در صورتى‌که طرفين دعوا با توافق کتبى حق تجديدنظرخواهى خود را ساقط کرده باشند، تجديدنظرخواهى آنان مسموع نخواهد بود.

مادهٔ ۲۴۷

چنانچه هريک از طرفين دعوا درخواست يا دادخواست تجديدنظر خود را مسترد نمايند مرجع تجديدنظر حسب مورد قرار رد درخواست يا ابطال دادخواست تجديدنظر را صادر خواهد نمود.

مادهٔ ۲۴۸

آرائى که در مرحلهٔ تجديدنظر صادر مى‌شود به‌جز در خصوص رأى اصرارى قابل درخواست تجديدنظر مجدد نمى‌باشد.


تبصره:

چنانچه ادعاى عدم صلاحيت قاضى صادرکنندهٔ رأى شده باشد در اين‌صورت اين ادعا طبق مقررات مربوط قابل رسيدگى در ديوان‌عالى کشور خواهد بود.

مادهٔ ۲۴۹

چنانچه رأى توسط دادگاهى که صلاحيت ذاتى نداشته صادر شده باشد مرجع تجديدنظر آن را نقض و به مرجع صالح ارجاع مى‌نمايد و در صورتى‌که از دادگاهى که صلاحيت محلى نداشته صادر شود و هريک از طرفين دعوا در تجديدنظرخواهى خود به اين موضوع ايراد نمايند، مرجع تجديدنظر آن را نقض و به دادگاه صالح ارجاع مى‌نمايد.


تبصرهٔ ۱:

در مواردى‌که رسيدگى به جرمى فقط در صلاحيت دادگاه‌هاى تهران است چنانچه در دادگاه محل ديگرى رسيدگى و رأى صادر شده باشد مرجع تجديدنظر رأى را نقض و پرونده را به دادگاه صالح ارسال خواهد نمود.


تبصرهٔ ۲:

صلاحيت مراجع قضائى دادگسترى نسبت به مراجع غير دادگسترى و صلاحيت دادگاه‌هاى عمومى نسبت به دادگاه انقلاب و دادگاه‌هاى نظامي، هم‌چنين صلاحيت دادگاه بدوى نسبت به مراجع تجديدنظر از جمله صلاحيت‌هاى ذاتى آنان است.

مادهٔ ۲۵۰

اگر رأى تجديدنظر خواسته از نظر احتساب محکوم‌به يا خسارت يا تعيين مشخصات طرفين يا تعيين نوع و ميزان مجازات و تطبيق عمل با قانون يا نقايصى نظير آنها متضمن اشتباهى باشد که به اساس رأى لطمه وارد نسازد مرجع تجديدنظر که در مقام تجديدنظر رسيدگى مى‌نمايد ضمن تائيد رأى آن را تصحيح خواهد نمود.