قال رسول‌الله (ص):


”اطلبواالعلم من المهد الى اللحد“ (زگهواره تا گور دانش بجوى)


پيشرفت‌هاى سريع علوم تجربي، رياضي، فنى و علوم انساني، به‌ويژه علوم تربيتي، روانشناسى و تکنولوژى آموزشى در جهان امروز، ايجاب مى‌کند که معلمانِ تمام دوره‌هاى مختلف تحصيلى به‌طور مستمر به دانش‌افزائي، خودسازى و کسب مهارت‌هاى لازم در انتقال عناصر فرهنگى به نسل آينده بپردازند و کودکان، نوجوانان و جوانان را با حاصل تحقيقات و تجربيات و نوآورى‌هاى بشرى با استفاده از شيوه‌ها، فنون و ابزار مناسب آشنا سازند. اين امر معمولاً در دو شکل آموزش پيش از خدمت (تحصيل در مراکز تربيت‌معلم) و ضمن خدمت انجام مى‌پذيرد و در آموزش ضمن خدمت نيز از روش‌هاى حضوري، نيمه‌حضوري، مکاتبه‌اي، خود‌آموزي، آموزش راديوئى و تلويزيونى و غيره استفاده مى‌شود.


در ايران يادگيرى هنگام ياددهى سابقه‌اى طولانى دارد، اساتيد برجستهٔ مدارس نظاميه و مدارس علوم دينى و ديگر سازمان‌هاى تربيتى و آموزشى کشور ما ضمن آموزش به دانشجويان، خود به دانش‌اندوزي، پژوهش، تأليف و تصنيف کتاب‌هاى متعدد همت گماشته‌اند. با گسترش مدارس ابتدائى و متوسطه به سبک جديد و نياز معلمان اين مدارس به اطلاعات روانشناسى و علوم تربيتى و روش‌هاى تدريس، در دارالفنون کلاس‌هاى آموزش ضمن خدمت تشکيل شد و توجه به آموزش معلمان در حين تدريس در قانون تعليمات اجبارى و ديگر قانون‌هاى آموزش و پرورش از جمله قانون استخدام کشورى مورد تأکيد قرار گرفت. در تشکيلات ادارى وزارت آموزش و پرورش تا سال ۱۳۴۷ ادارهٔ آموزش کارکنان زير نظر دفتر تشکيلات و روش‌ها به‌وجود آمد و در سال ۱۳۵۱ در تشکيلات جديد اين وزارتخانه براى اولين بار دفترى با عنوان دفتر آموزش ضمن خدمت ايجاد شد. در سال ۱۳۵۲ در دفتر آموزش ضمن خدمت چهار واحد پژوهش و انتشارات، برنامه‌ريزي، اجراء کارآموزى‌ها و ارزشيابى پيش‌بينى شد.


براى آموزش مديران رده‌هاى مختلف و کارشناسان وزارت آموزش و پرورش، انستيتوى مديريت با تشکيلات خاصى در دفتر آموزش ضمن خدمت به‌وجود آمد و اعتبارات و امکانات گسترده‌اى براى آموزش کارکنان ادارى و آموزشى اين وزارتخانه اختصاص يافت. به‌تدريج در تبريز، مشهد و شيراز مراکز آموزش ضمن خدمت توسعه يافت. تا سال ۱۳۷۰ در تشکيلات و نام اين دفتر و حيطهٔ وظايف آن تغييراتى صورت گرفت.

دورهٔ آموزش‌هاى ضمن خدمت و پاره‌اى از مقررات آنها

آموزش‌هاى ضمن خدمت کارکنان در وزارت آموزش و پرورش به دو شکل صورت مى‌گيرد:


۱. آموزش‌هاى کوتاه‌مدت که همه‌ساله گروه بسيارى از کارکنان را دربرمى‌گيرد و شامل دوره‌هاى مختلف کارآموزي، بازآموزي، دانش‌افزائى و گردهمائى‌هاى آموزشى است. به معلمان و کارکنانى که در هر دوره شرکت مى‌کنند، در صورت موفقيت گواهينامهٔ کارآموزى آموزش ضمن خدمت داده مى‌شود. معمولاً گذراندن اين دوره‌ها علاوه بر دانش‌افزائي، مزاياى استخدامى و مالى نيز دارد.


۲. آموزش‌هاى بلندمدت يا ادامه تحصيل. از سال ۱۳۵۶ با تهيهٔ طرح ادامهٔ تحصيل معلمان مدارس راهنمائى تحصيلى از طريق گذراندن کلاس‌هاى حضورى و خودآموزى تا سطح فوق‌ ديپلم، انديشهٔ آموزش‌هاى بلندمدت معلمان مورد توجه قرار گرفته و اين امر هم‌اکنون توسعهٔ فراوانى يافته است.


با مجوزهاى داده‌شده از طرف سازمان امور ادارى و استخدامى کشور و شوراى عالى آموزش و پرورش و شوراى عالى برنامه‌ريزى وزارت فرهنگ و آموزش عالي، معلمان و ديگر کارکنان آموزش و پرورش مى‌توانند از طرق زير ادامه تحصيل دهند:


- دورهٔ کاردانى در رشته‌هاى مختلف به‌صورت حضورى و خود‌آموزى


- دورهٔ کارشناسى پيوسته در رشته‌هاى مختلف نظري، فنى و حرفه‌اى


- دورهٔ کارشناسى ناپيوسته در رشته‌هاى مختلف


- تحصيل در دوره‌هاى کارشناسى ارشد و دکترى با استفاده از بورس تحصيلى يا مأموريت تحصيلى.


دوره‌هاى آموزش ضمن خدمت بلندمدت در کلاس‌هاى روزانه، شبانه و ايام تابستان انجام مى‌گيرد. دوره‌هاى فوق را معمولاً دانشگاه‌هاى دولتي، دانشگاه آزاد اسلامي، مرکز مديريت دولتى و وزارت آموزش و پرورش انجام مى‌دهند. شرکت‌کنندگان در دوره‌هاى بلندمدت از طريق کنکور سراسرى دانشگاه‌ها، کنکور آموزش ضمن خدمت فرهنگيان و ديگر مسابقات ورودى و طبق سهميه و ضوابط مقرر پذيرفته مى‌شوند.


براى آگاهى بيشتر به دفترچهٔ کنکور فرهنگيان و جزوه‌هاى منتشره از سوى ادارهٔ کل تربيت‌معلم و آموزش نيروى انسانى وزارت آموزش و پرورش مراجعه شود.