پس از انقلاب اسلامى در اساسنامه‌ها و آئين‌نامه‌ها و برنامه‌هاى مراکز تربيت‌معلم و تربيت دبير دانشگاه‌ها تغييراتى به‌وجود آمد و در مورد کارآموزان اين مراکز آموزشى و استخدام آنان قوانينى وضع شد و براى تربيت و تأمين معلمان مدارس ابتدائي، استثنائي، راهنمائى تحصيلي، متوسطهٔ عمومى و فنى و حرفه‌اى رشته‌هاى جديدى به رشته‌هاى قبلى افزوده شد.

دانشسراهاى تربيت‌معلم

براى تربيت و تأمين معلمان دورهٔ ابتدائى بخش‌ها و روستاها مراکزى به‌نام دانشسراهاى تربيت‌معلم در شهرهاى کوچک و بخش‌ها تأسيس شده است. طبق اساسنامهٔ مصوب اسفند ۱۳۶۲ در شوراى عالى آموزش و پرورش، دورهٔ تحصيل به‌مدت چهارسال تحصيل مى‌کنند و پس از گذراندن امتحانات نهائى موفق به اخذ ديپلم کامل متوسطه در رشتهٔ آموزش و پرورش ابتدائى مى‌شوند. دارندگان مدرک دوم متوسطه نيز مى‌توانند به‌مدت دو سال در اين مراکز تحصيل کنند و ديپلم مزبور را دريافت دارند. دانشسراهاى تربيت‌معلم معمولاً به‌صورت شبانه‌روزى اداره مى‌شود و به هر دانش‌آموز معلم در مدت تحصيل ماهانه مبلغى به‌عنوان کمک‌هزينهٔ تحصيلى و حقوق کارآموزان پرداخت مى‌شود. فارغ‌التحصيلان اين دوره موظف هستند دو برابر مدت سنوات تحصيلى در وزارت آموزش و پرورش خدمت کنند. نصب و عزل رؤساى دانشسراهاى تربيت‌معلم با نظر رئيس آموزش و پرورش منطقه و با تأييد مديرکل استان صورت مى‌گيرد. يکى از شرايط ثبت‌نام و ارائهٔ تحصيل در اين مراکز، بومى‌بودن داوطلبان است.


برنامه‌هاى درسى دورهٔ چهارساله شامل دروس عمومى و دروس تربيتى است. شرايط ثبت‌نام، ادامهٔ تحصيل، پرداخت حقوق کارآموزي، حضور در محيط شبانه‌روزى و مقررات امتحانى در آئين‌نامه‌هاى آموزشى و تربيتي، انضباطي، مالي، ادارى و امتحانى اين مراکز مشخص شده است. مسئوليت برنامه‌ريزى به‌منظور توسعهٔ اين مراکز و نظارت بر فعاليت‌هاى آنها با دفتر تربيت‌معلم کشور است.

مراکز تربيت‌معلم (دو ساله)

در اساسنامهٔ اين مراکز که مورد تجديدنظر قرار گرفته و در سال ۱۳۶۲ به تصويب شوراى عالى آموزش و پرورش رسيده است، اهداف اين مراکز، مدت دوره، شرايط داوطلبان، رشته‌هاى تحصيلي، شرايط و شيوهٔ انتخاب رؤساى مراکز، مورد بحث قرار گرفته است.


براساس مفاد اين اساسنامه:


- هدف از تأسيس مراکز تربيت‌معلم، تربيت معلمان صالح، ذى‌فن، آگاه و معتقد به ولايت فقيه، براى تأمين نيروى انسانى مورد نياز آموزش و پرورش دوره‌هاى قبل از دبستان، دبستان و راهنمائى تحصيلى سراسر کشور است.


- دورهٔ تحصيل در اين مراکز دو سال است.


- مراکز تربيت‌معلم معمولاً به‌صورت شبانه‌روزى اداره مى‌شود.


- دانشجويان مراکز تربيت‌معلم ”دانشجو معلم“ ناميده مى‌شوند.


- دانشجو معلمان در طول مدت تحصيل برابر قانون مربوط از حقوق کارآموزى استفاده خواهند کرد و پس از فراغت از تحصيل موظف به دست‌کم پنج سال خدمت در وزارت آموزش و پرورش هستند.


- داشتن مدرک تحصيلى ديپلم متوسطه در يکى از رشته‌هاى تحصيلى مورد نياز و موفقيت در مسابقات ورودى از جمله ضوابط ورود به مراکز تربيت‌معلم است.


- رشته‌هاى تحصيلى اين مراکز عبارت است از:


۱. آموزش ابتدائى


۲. ادبيات فارسى


۳. زبان خارجى


۴. هنر


۵. علوم رياضى


۶. علوم اجتماعى


۷. تربيت‌بدنى


۸. علوم‌ تجربى


۹. علوم دينى و عربى


۱۰. حرفه‌وفن


۱۱. امور پرورشى


۱۲. کودکان استثنائى (نابينا، ناشنوا و عقب‌ماندهٔ ذهنى).


- به فارغ‌التحصيلان، گواهينامهٔ فوق‌ ديپلم تخصصى در رشتهٔ مربوط اعطاء مى‌شود.


- رؤساى مراکز تربيت‌معلم با پيشنهاد مديرکل آموزش و پرورش استان و تأييد دفتر تربيت‌معلم و با حکم معاون تربيت و تأمين نيروى انسانى منصوب مى‌شوند.

گروه هماهنگى تربيت‌معلم

به‌منظور بررسى و تصويب برنامه‌ها و مقررات آموزشى مربوط به مراکز تربيت‌معلم دوساله و فراهم‌کردن زمينهٔ اوليهٔ تحصيل فارغ‌التحصيلان اين مراکز در سطح کارشناسى در دانشگاه‌هاى کشور، تشکيل گروه خاصى به‌نام گروه هماهنگى تربيت‌معلم در تاريخ ۱۳/۱۲/۶۴ به تصويب شوراى عالى انقلاب فرهنگى رسيد که رياست اين گروه برعهدهٔ وزير آموزش و پرورش گذارده شد و اعضاء آن با موافقت وزراى فرهنگ و آموزش و پرورش انتخاب مى‌شوند.


به‌موجب اين مصوبه، گروه هماهنگى تربيت‌معلم يکى از گروه‌هاى هفتگانهٔ شوراى عالى برنامه‌ريزى وزارت فرهنگ و آموزش عالى تعيين شد.


براساس مصوبات گروه هماهنگى تربيت‌معلم و تأييد مفاد آنها در شوراى عالى برنامه‌ريزى وزارت فرهنگ و آموزش عالى مقرر شد:


- گزينش دانشجو براى مراکز تربيت‌معلم دو ساله از طريق کنکور سراسرى دانشگاه‌ها انجام گيرد.


- دورهٔ دو سالهٔ مراکز تربيت‌معلم، دورهٔ کاردانى تلقى شود و مقررات آموزشى دانشگاه‌ها از نظر ترمى بودن و واحدى کردن دروس و غيره در اين مراکز نيز اجراء شود.


- دروس مراکز دوساله مانند دروس کاردانى شامل دروس عمومي، تربيتى و اختصاصى باشد.


- به فارغ‌التحصيلان، مدرک فوق ديپلم داده شود و اين مدرک ارزش علمى و استخدامى داشته باشد.


- جدول ساعات دروس و برنامهٔ تفصيلى هر درس در تمام رشته‌هاى تحصيلى مورد بررسى و تجديدنظر قرار گيرد. براى اين امر، گروه‌هاى مطالعاتى متعدد در سازمان پژوهش و برنامه‌ريزى آموزشى وزارت آموزش و پرورش با حضور استادان و کارشناسان ذى‌ربط تشکيل شود.


- رشته‌هاى تحصيلى مورد نياز وزارت آموزش و پرورش در سطح کاردانى مربوط به تربيت‌معلم عمومى و فنى و حرفه‌اى مشخص شود.


- سياست‌هاى کلى به‌منظور ايجاد و گسترش دوره‌هاى کارشناسى پيوسته و ناپيوسته براى فارغ‌التحصيلان مراکز تربيت‌معلم دوساله مشخص شود.


علاوه بر موارد فوق، کليهٔ رشته‌هاى دبيرى دانشگاه‌ها و برنامهٔ درسى آنها با توجه به نيازهاى وزارت آموزش و پرورش مورد تجديدنظر قرار گيرد.

مراکز تربيت‌معلم فنى و حرفه‌اى

اين مراکز به‌منظور تربيت و تأمين دبيران مورد نياز در رشته‌هاى فنى و حرفه‌اى و طبق اساسنامه مصوب ايجاد شده‌اند. در اين مراکز علاوه بر تحصيل در دورهٔ کارداني، تعدادى از فارغ‌التحصيلان آموزشکده‌هاى فنى و حرفه‌اى در سطح کارشناسى تحصيل مى‌کنند و پس از اتمام دورهٔ تحصيل در هنرستان‌هاى فنى و حرفه‌اى به تدريس مى‌پردازند.

تأمين معلم از طُرق ديگر

با توجه به روند رشد دانش‌آموزان در مدارس شهرى و روستائي، وزارت آموزش و پرورش همه‌ساله به تعداد بسيارى آموزگار و دبير نياز دارد که علاوه بر تربيت و تأمين آنان از طريق دانشسراها و مراکز تربيت‌معلم و تربيت دبير دانشگاه‌هاى کشور، از طرق زير نيز احتياجات دوره‌هاى مختلف تحصيلى اين وزارتخانه را تأمين مى‌کند:


- استفاده از سرباز معلم براى روستاهاى دورافتاده براساس مفاد قانون معلمان، پزشکان و پيراپزشکان وظيفه


- استخدام و به‌کارگيرى آموزشياران نهضت سواد‌آموزى


- پرداخت حق‌التدريس به معلمان شاغل در دوره‌هاى مختلف تحصيلى


- استفاده از داوطلبان تدريس در بعضى از مناطق شهرى و روستائى به‌صورت قراردادى و پيمانى


- استفاده از دانشجويان رشته‌‌هاى مختلف دانشگاه‌هاى کشور.