مشخصه‌هاى مهم طرح جديد

اهداف و مدت دوره

هدف دورهٔ متوسطه و دوره‌هاى پيش‌دانشگاهى و کاردانى (پيوسته) به‌طور کلي، اعتلاء سطح فرهنگ و دانش عمومى و آماده ساختن جوانان براى اشتغال مفيد يا ادامهٔ تحصيل در سطوح عالى‌تر تحصيلى (آموزش‌هاى علمى - کاربردى و دانشگاهي) است.


طول دورهٔ آموزش متوسطه سه سال است که پس از دورهٔ راهنمائى تحصيلى آغاز مى‌شود.

ساختار کلى

دورهٔ متوسطه شامل سه شاخهٔ متوسطهٔ نظري، متوسطهٔ فنى و حرفه‌اى و متوسطهٔ کاردانش است. بعد از دورهٔ متوسطه، دورهٔ يک‌سالهٔ پيش‌دانشگاهى و دورهٔ کاردانى پيوسته پيش‌بينى شده است.

نحوهٔ ارائهٔ دروس و انتخاب رشته‌ٔ تحصيلى

دروس دورهٔ متوسطه به‌صورت سالى و نيم‌سالى - براى دروس اختيارى و اختصاصى - و واحدى ارائه مى‌شود. دانش‌آموزان پايهٔ اول متوسطه در شاخه‌هاى مختلف متوسطه مجاز هستند علاوه بر دروس عمومى از بين چندين درس اختصاصى رشته‌ها و گروه‌هاى تحصيلي، دو درس را انتخاب کنند. در پايهٔ دوم، شاخه، گروه و رشتهٔ تحصيلى هر دانش‌آموز براساس نتيجهٔ عملکرد آموزشى او در اين دروس اختيارى و پاره‌اى از دروسى که معرف گروه و رشته تحصيلى مورد علاقه او است، تعيين مى‌شود، از فارغ‌التحصيلان دورهٔ راهنمائى تحصيلى داوطلب ادامهٔ تحصيل در دورهٔ متوسطه، برحسب اظهار تمايل آنان، استعداد، توانائى جسمى و نظر مشورتى مدرسهٔ محل تحصيل، در يکى از سه شاخهٔ دورهٔ متوسطه، به‌طور موقت نام‌نويسى مى‌کنند (همان؛ ص۴۳.). براى کمک به دانش‌آموزان در انتخاب شاخه، گرايش، رشته و درس از خدمات راهنمائى و مشاوره استفاده مى‌شود.

سازماندهى مدارس

براساس اين طرح، سازماندهى مدارس به‌گونه‌اى خواهد بود که فارغ‌التحصيلان دورهٔ راهنمائى از امکانات آموزش‌هاى متوسطهٔ عمومى و فنى و حرفه‌اى (در دبيرستان‌ها و هنرستان‌ها) به‌صورت تلفيقي، استفاده کنند. ساختار جديد براى برنامه‌ريزي، هدايت و نظارت بر اجراء برنامه جديد متوسطه در تشکيلات مرکزي، استاني، منطقه‌اى و در سطح مدرسه متوسطه پديد خواهد آمد و از امکانات وزارت کار و امور اجتماعى و ديگر سازمان‌هاى ذى‌ربط در اجراء دورهٔ متوسطهٔ کاردانش طبق تفاهم‌نامه‌هاى مربوط استفاده خواهد شد.

اهداف، ساختار و برنامه‌درسى هر شاخه و دوره

اين اهداف شامل پنج مرحله شاخهٔ متوسطه نظري، شاخه متوسطه فنى و حرفه‌اي، شاخه متوسطه کاردانش، دوره پيش‌دانشگاهى و دوره‌هاى کاردانى (پيوسته) است که به‌شرح آنها مى‌پردازيم.


براى آگاهى بيشتر از طرح جديد متوسطه و اقدامات انجام‌شده در اين زمينه و تغييرات مربوط به واحدهاى درسى به کتاب کليات نظام جديد متوسطه، چاپ سوم، سال ۱۳۷۲ مراجعه شود.


براى آگاهى بيشتر از آخرين تغييرات ساختارى و مقررات آموزشى و ضوابط انتخاب رشته به آئين‌نامه اجرائى دوره متوسطه مصوب ۱۳۷۸ مراجعه شود.

شاخه متوسط نظرى

اين شاخه از سه رشتهٔ رياضى - فيزيک، ادبيات و علوم انسانى و علوم تجربى تشکيل مى‌شود. هدف از اين شاخه، اعتلاء سطح فرهنگ و دانش ‌عمومى و شناخت بهتر استعداد و علاقهٔ دانش‌آموزان و ايجاد زمينهٔ مناسب براى هدايت آنان به مسيرهاى تحصيلى مورد نظر و احراز آمادگى نسبى به‌منظور ادامهٔ تحصيلات عالى‌تر دانشگاهى است. دانش‌آموزان هر سه رشتهٔ فوق طى سه سال بايد حدود ۹۶ واحد درسى را بگذرانند که حدود ۷۰ واحد آن به‌صورت مشترک و بيشتر در پايه‌هاى اول و دوم متوسطه ارائه مى‌شود. دروس اختصاصى هر رشته حدود ۲۶ واحد است که بيشتر در پايهٔ سوم ارائه مى‌شود (کليات نظام جديد متوسطه؛ چاپ سوم، ص ۳۸، ۳۹، ۴۰.).

شاخهٔ متوسطهٔ فنى و حرفه‌اى

هدف از شاخهٔ متوسطهٔ فنى و حرفه‌اي، اعتلاء سطح فرهنگ و دانش عمومى و شناخت بهتر استعداد و علاقهٔ دانش‌آموزان و ايجاد زمينهٔ مناسب براى هدايت آنان به‌سمت اشتغال مفيد و احراز آمادگى نسبى براى ادامهٔ تحصيلات عالى‌تر کاربردى - علمى است. اين شاخه مشتمل بر چند گروه است، از جمله صنعت، کشاورزي، ادارى و بازرگاني، هنر، مديريت خانواده، بهيارى و تربيت‌بدني. دانش‌آموزان طى سه سال بايد حدود ۹۶ واحد درسى بگذرانند که حدود ۶۰ واحد آن دروس مشترک تمام گروه‌ها است و بيشتر در دو پايهٔ اول و دوم ارائه مى‌شود. اين دروس با دروس مشترک شاخهٔ نظرى همسان است. دروس اختصاصى در هر رشته نيز حدود ۳۶ واحد است که بيشتر در پايهٔ سوم ارائه مى‌شود.

شاخهٔ متوسطه کاردانش

هدف از شاخهٔ متوسطه کاردانش (مهارت‌آموزي)، تربيت نيروى انسانى سطوح نيمه‌ماهر، ماهر، استادکار و سرپرست مورد نياز بخش‌هاى صنعت، کشاورزى و خدمات، براساس نيازهاى اقتصادي، اجتماعى و فرهنگى کشور است؛ به‌ نحوى‌که هريک از افراد شاغل يا متقاضيان اشتغال در جامعه براى کارى که انجام مى‌دهند يا داوطلب انجام آن هستند، دانش و مهارت کافى کسب کنند. فارغ‌التحصيلان اين شاخه در صورت احراز شرايط مى‌توانند در دوره‌هاى علمي-کاربردى ادامهٔ تحصيل دهند. به فارغ‌التحصيلان دورهٔ راهنمائى يا معادل آن پس از گذراندن ۳۲ واحد، پودمان مهارت و پس از توفيق در آزمون جامع استاندارد مهارت در حرفهٔ مربوط، گواهينامهٔ درجه دوم مهارت داده مى‌شود. دارندگان گواهينامه درجهٔ دوم مهارت (يا معادل آن) پس از گذراندن حدود ۱۶ واحد پودمان مهارت و توفيق در آزمون استاندارد مهارت، به دريافت گواهينامه درجه يک مهارت نائل مى‌شوند. به کسانى ديپلم کاردانى داده مى‌شود که علاوه بر اخذ گواهينامهٔ درجه يک مهارت يا معادل آن در حرفهٔ مورد نظر، ۴۸ واحد دروس عمومى شاخه‌هاى نظرى و فنى و حرفه‌اى را بگذرانند.

دورهٔ پيش‌دانشگاهى

هدف کلى اين دوره، ايجاد آمادگى نسبى در دانش‌آموزان براى ورود به تحصيلات عالى‌تر است. اين دوره شامل چندين گروه تحصيلات پيش‌دانشگاهى متناسب با گروه‌هاى آزمون ورودى دانشگاه‌ها است. تعداد واحدهاى درسى آن ۳۲ واحد است که در دو نيمسال تحصيلى ارائه مى‌شود. در هر گروه، متناسب با رشته‌هاى آموزش عالى ممکن است چند درس اختيارى ارائه شود که دانش‌آموزان مى‌توانند آنها را برحسب پيش‌نيازهاى رشتهٔ تحصيلى دانشگاهى مورد نظر خود انتخاب کنند. به کسانى که اين دوره را با موفقيت بگذرانند، گواهينامهٔ تحصيلات پيش‌دانشگاهى داده مى‌شود.


دارندگان اين گواهينامه مى‌توانند در آزمون ورود به دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالى شرکت کنند يا در صورت تمايل با گذراندن پاره‌اى از واحدهاى دروس اختصاصى شاخهٔ فنى و حرفه‌اى در آزمون دوره‌هاى کاردانى شرکت کنند يا آنکه با گذراندن دوره‌هاى مهارت‌آموزى به‌کار اشتغال ورزند.

دوره‌هاى کاردانى (پيوسته)

هدف کلى اين دوره که جزئى از نظام آموزش علمي- کاربردى شناخته مى‌شود، تربيت نيروى انسانى رده‌هاى ميانى (تکنيسين، سرپرست و مربي) براى بخش‌هاى مختلف اقتصادي، اجتماعى و فرهنگى کشور است؛ در اين دوره گرايش‌هاى تخصصى متعددى برحسب نياز بازار کار وجود دارد. دارندگان ديپلم فنى و حرفه‌اى و کاردانش، طبق ضوابطى مى‌توانند مستقيماً در گرايش‌هاى متناسب با سوابق تحصيلى خود در اين دوره ادامهٔ تحصيل دهند و نيازى به گذراندن دورهٔ پيش‌دانشگاهى ندارند. دروس دورهٔ کاردانى حدود ۷۲ واحد است که در چهار نيم‌سال تحصيلى ارائه مى‌شود. به فارغ‌التحصيلان اين دوره‌ها مدرک تحصيلى کاردانى در رشتهٔ مربوط اعطاء مى‌شود.