با توجه به دلايل زير که در کليات نظام جديد متوسطه ذکر شده است، (کليات نظام جديد آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش؛ ص ۱۲-۱۸.) شوراى تغيير نظام آموزش و پرورش، طبق پيشنهاد کميسيون آموزش متوسطه، تهيهٔ طرح تفصيلى اين دوره و اجراء آن را بر ديگر دوره‌هاى تحصيلى در اولويت قرار داد:


۱. اهميت دورهٔ متوسطه به‌عنوان دورهٔ انتقال از آموزش عمومى همگانى و غيرتخصصى به آموزش دانشگاهى يا به محيط کار و زندگى


۲. سرعت در افزايش تقاضا براى آموزش متوسطه بيش از سطوح ديگر تحصيلى و نيروى انسانى مورد نياز، اجراء برنامه‌هاى توسعهٔ اقتصادي، اجتماعى و فرهنگى کشور


۳. نارسائى‌هاى آموزش متوسطهٔ در حال اجراء در موارد متعدد از جمله:


- تأکيد بر آماده کردن کليه دانش‌آموزان براى ورود به دانشگاه و درنتيجه افزايش دائمى تعداد داوطلب عقب‌مانده از تحصيل دانشگاهى


- تشديد جوّ حاکم بر جامعه مبنى بر کم‌ارزش بودن آموزش‌هاى فنى و حرفه‌اى در مقايسه با آموزش نظرى


- تأکيد بر دروس نظرى و عدم ارزشگذارى به آموزش‌هاى خارج از مدرسه و نارسا بودن شيوهٔ مهارت‌آموزى (طرح‌کاد) در آموزش متوسطه


- نداشتن انعطاف لازم براى پذيرش نو‌آورى‌ها و پاسخ‌گوئى به نيازهاى خاص مناطق کشور


- نامناسب بودن بافت و محتواى برنامه‌هاى درسى با وضعيت شهرهاى کوچک و روستاها


- اتلاف منابع به‌لحاظ شيوهٔ برخورد با تکرار پايه در نظام سالى


- عدم ارتباط متقابل آموزش‌هاى فنى و حرفه‌اى با دوره‌هاى کوتاه‌مدت مهارت‌آموزى


پيشنويس طرح تفصيلى آموزش متوسطه با عنوان طرح انتقال به آموزش متوسطه پس از طرح در شوراى تغيير نظام آموزش و پرورش از سوى وزارت آموزش و پرورش نسبت به تهيهٔ پيشنويس قوانين و مقررات مناسب براى سازماندهي، مديريت، برنامه‌ريزى و اجراء اين طرح و ارائه آن براى تصويب مراجع ذى‌ربط اقدام کند.


در کليان نظام جديد متوسطه براى طرح جديد، مزاياى متعددى برشمرده شده که در پاره‌اى از تنگناهاى دورهٔ متوسطه قابل اجراء است؛ از جمله:


پيش‌بينى دورهٔ پيش‌دانشگاهي؛ کاهش نگرانى و بلاتکليفى در بين دانش‌آموزان متوسطه؛ نيمسالى و واحدى کردن دورهٔ متوسطه و دورهٔ پيش‌دانشگاهي؛ تشکيل شاخهٔ کاردانش و توجه به پودمان‌هاى مهارت؛ ارزش دادن به آموخته‌هاى تحصيلى خارج از مدرسه؛ کوتاه‌شدن دورهٔ آموزش عمومى از دوازده سال به يازده سال؛ ارائهٔ دروس به‌صورت عمومي، اختصاصى و پودمان‌هاى مهارت؛ آسانتر شدن تغيير رشتهٔ تحصيلي؛ امکان خروج از تحصيل و ورود به بازار کار؛ توجه بيشتر به استعدادها و علايق دانش‌آموزان؛ استفاده از فضاهاى آموزشى و امکانات درونى و بيرونى مدارس متوسطه؛ کاهش زيان‌هاى ناشى از تکرار پايه يا ترک‌ تحصيل؛ تشکيل دوره‌هاى کاردانى پيوسته و کاهش يک سال از دورهٔ کاردانى.

اجراء طرح جديد آموزش متوسطه در سال ۱۳۷۱-۱۳۷۲

در کليات نظام جديد متوسطه براى اجراء طرح آموزش متوسطه سه مرحله در نظر گرفته شده است:


- مرحلهٔ آزمايشي، که از سال ۱۳۷۰ آغاز و تا پايان سال ۱۳۷۳ ادامه دارد. در سال ۱۳۷۱-۱۳۷۲ اجراء طرح به‌صورت آزمايشى در مورد ده درصد از داوطلبان تحصيل در سال اول متوسطه در مناطقى که شرايط اجراء طرح مزبور مساعد بود، مورد تأکيد قرار گرفته است. اجراء آزمايش اين طرح تا سال ۱۳۷۳ ادامه خواهد يافت. اجراء طرح تغيير نظام آموزش متوسطه ابتدا به‌صورت آزمايشى در چند منطقه در ۱۳۷۰-۱۳۷۱ آغاز شد، و هم‌اکنون (۱۳۷۸) در سراسر کشور به‌ مورد اجراء گذارده شده است.


- مرحله تصميم نتايج آزمايش تا ۱۳۷۶.


- مرحله تعميم کار، اجراء طرح از ۱۳۷۷ به‌بعد.


به‌منظور تهيهٔ مقدمات اجراء آزمايشى طرح مزبور در سال ۱۳۷۱-۱۳۷۲ در هر استان هيئتى با عنوان هيئت اجراء طرح جديد متوسطه تشکيل گرديده و ارزشيابى طرح مزبور به دفتر تحقيقات آموزشى وزارت آموزش و پرورش محول شده است.

دفتر آموزش‌هاى نظرى و پيش‌دانشگاهى (اهم وظايف)

۱. همکارى در تهيه و تنظيم برنامه‌هاى دوره متوسطه در سراسر کشور


۲. راهنمائى‌هاى فنى و تخصصى در امر آموزش متوسطه و پيش‌دانشگاهى و نظارت و ارزشيابى از مدارس متوسطه


۳. بررسى‌هاى لازم در زمينه توسعه و تجهيز دبيرستان‌ها و مراکز پيش‌دانشگاهى


۴. تهيه و تنظيم برنامه‌هاى آموزش ضمن خدمت و تشکيل سمينارهاى لازم با همکارى دفاتر ذى‌ربط


۵. تهيه و تنظيم آئين‌نامه‌هاى مختلف مدارس متوسطه و پيش‌دانشگاهى


۶. نظارت برحسن اجراء کلاس‌هاى شبانه‌روزى


۷. برنامه‌ريزي، توسعه و گسترش مدارس نمونه (دولتي، عشايرى و غيره)


۸. همکارى در زمينه تأمين کادر آموزشى مورد نياز دوره متوسطه


دفاتر آموزش فنى و حرفه‌اى و کاردانش و آموزش‌هاى مهارتى نيز وظايف مشابهى با اين دفتر دارند.

تشکيلات متوسطه در استان‌ها و مناطق

زيرنظر معاونت آموزش متوسطه هر استان يا منطقه واحد يا واحدهائى امور مربوط به دبيرستان‌ها و هنرستان‌ها را برعهده دارند که معمولاً در رأس آنها يک کارشناس مسئول قرار دارد. برنامه‌ريزي، سازماندهى و نظارت بر فعاليت‌هاى مدارس متوسطه نظري، پيش‌دانشگاهي، فنى و حرفه‌اي، کاردانش از وظايف اين واحد در استان‌ها و مناطق آموزشى است.