سفيدرود

سفيدرود يکى از رودهاى معتبر حوضه آبريز درياى خزر مى‌باشد که از کوه‌هاى چهل‌چشمه در کردستان سرچشمه گرفته در منجيل رشته البرز را قطع مى‌کند و تا منجيل به‌ طول ۵۰۰ کيلومتر به‌نام قزل‌اوزن ناميده مى‌شود. در منجيل پس از تلاقى با شاهرود به‌نام سفيد رود از دره طولانى و بسيار باريک که در آبريز درياى خزر است عبور مى‌کند پس از مشروب ساختن جلگه گيلان ضمن تشکيل يک دلتاى وسيعى به عرض ۱۱۰ کيلومتر و به وسعت حدود ۳۶۰۰ کيلومتر مربع مرکب از شاخه‌هاى چندى به درياى خزر وارد مى‌شود شاخه اصلى آن در حسن‌کياده (شمال شرقى رشت) وارد دريا مى‌شود و شاخه‌هاى ديگر آنبه مرداب مى‌ريزند.


جهت جريان سفيدرود در ابتداء از سرچشمه جهت جنوبى شمالى است در مسير خود به زنجان رود که از چمن سلطانيه مى‌آيد ملحق مى‌شود سپس در شهرستان ميانه رودهاى ميانه هشت‌رود - قوانقو که از دامنه‌هاى سهند و بزغوش جريان دارند به آن مى‌پيوندند. اين رود در قسمت شرق شهرستان ميانه تغيير جهت مى‌دهد با يک قوسى به‌سمت جنوب شرقى جريان مى‌يابد تا به منجيل مى‌رسد. در منجيل با رودخانه شاهرود به طول ۱۸۰ کيلومتر که از طالقان در جهت شرقى غربى جريان دارد يکى شده به‌سوى دريا در شمال با نام سفيدرود جريان مى‌يابد.


طول سفيدرود متفاوت ذکر شده بنا به نوشته احمد بريمانى در کتاب درياى خزر طول اين رود از سرچشمه تا دريا حدود ۶۰۰ تا ۷۸۰ کيلومتر مى‌باشد.


سطح حوضه آبريز سفيدرود تا حدود ۵۰ هزار کيلومتر مربع برآورده شده. به‌دليل بارندگى زياد و وسعت زياد حوضه آبريزان همچين به‌دليل پربرفى بودن سرچشمه شعبات در مدت زيادى از سال سفيدرود غالباً پر آب مى‌باشد و بده متوسط رودخانه سفيدرود ۱۳۲ متر مکعب در ثانيه و ميزان آب‌دهى سالانه آن برحسب ميانگين اندازه‌گيرى ده سال آن به‌طور متوسط ۳۸۱۱ ميليون متر مکعب مى‌باشد.(”سدسازى در ايران“ نشريه سازمان برنامه سال ۱۳۴۷.)


سفيدرود يکى از مهم‌ترين رودهائى است که در بخش جنوبى درياى خزر به آن وارد مى‌شود. رسوباتى را که در طول مسير طولانى و متنوع با خود همراه دارد از نظر محتوا پس از به‌جا گذاشتن آن در بستر سفلى موجب حاصلخيزى جلگه‌ها خصوصاً جلگه گيلان مى‌شود. چون گل و لاى و رسوبات رودخانه بسيار زياد است از اين‌رو وسعت دلتا به‌سوى دريا در حال گسترش مى‌باشد. دلتاى سفيدرود از شعبات متعددى تشکيل شده که اهم آن ”گيله‌رود“ - ”خمام‌‌رود“ - ”حشمت‌رود“ - ”صيقلان رودبار“ و ”نورود“ مى‌باشند که براى آبيارى مزارع برنج مورد استفاده قرار مى‌گيرند.


سفيدرود محل تکثير انواع ماهى است از نظر صيد ماهى به‌ويژه خاويار (در حسن‌کياده) از اهميت خاصى برخوردار است در نزديکى منجيل ۲۶۰ کيلومترى تهران سد مخزن سفيدرود بر روى آن بسته شده است که وسعت سطح درياچه آن حدود ۵۶ کيلومتر مربع و گنجايش آن برابر ۸/۱ ميليارد متر مکعب مى‌باشد. اين سد مى‌تواند حدود ۲۴۰ هزار هکتار از اراضى دشت گيلان را مشروب سازد همچنين با بهره‌بردارى کامل از ۵ دستگاه توربين آبى هر يک به‌قدرت ۱۷،۲۵۰ کيلو وات ساعت برق گيلان را تأمين و همچنين برق تهران را تقويت کند.

رود چالوس

اين رود از الحاق دو شاخه اصلى و چند شاخه ديگر از آب‌هاى دامنه شمالى ارتفاعات کندوان تشکيل مى‌شود و مسيرى را به‌طول ۸۰ کيلومتر به‌سوى درياى خزر طى نموده در کنار چالوس شهر ساحلى به دريا وارد مى‌شود دو شاخه اصلى آن زانوس و ميخ‌ساز و شاخه‌هاى ديگر، آب حوضه‌اى به‌وسعت ۱۵۵۰ کيلومتر مربع را جمع‌آورى نموده به رودخانه چالوس مى‌رسانند. اين رودخانه بيشتر مسيران کوهستانى و بستر آن سنگى است، مخصوصاً بعد از گردنه هزارچم که اين رود از آن مى‌گذرد بستر آن تنگ و باريک و جريان آب تند و سيلابى همراه با طغيان‌هاى شديد است، ولى از محلى به‌نام پل زنگوله که بستر جلگه‌اى رود شروع مى‌شود جريان آب ملايم مى‌گردد و از اين پس به‌خط مستقيم و هموار تا چالوس ساحل درياى خزر ادامه مى‌يابد.


آب اين رودخانه دائمى است پر آب‌ترين ماه‌هاى سال ماه ارديبهشت مى‌باشد مقدار آب سالانه آن بر اساس ميانگين اندازه‌گيرى ده ساله حدود ۳۷۲ ميليون متر مکعب و بدهى متوسط آن ۴/۱۳ متر مکعب در ثانيه مى‌باشد.


اين رود که در بعضى نوشته‌ها ”شالوس“ آمده در مسير خود به‌نام‌هاى مختلف معروف است: چنانچه در دشت نظير به‌نام رود کجور و در مرزان‌آباد نکارود ناميده مى‌شود. اين رود از نظر صيد ماهى از جمله ماهى آزاد - سفيد - سوف اهميت دارد.

رود سه‌ هزار

سرچشمه اين رود ارتفاعات سليم‌بار و کندوان از رشته ارتفاعات البرز در شمال تهران مى‌باشد، مسير آن کوهستانى و پر پيچ و خم است اين رود پس از عبور از مسير کوهستانى به‌سوى درياى خزر جريان داشته ضمن مشروب ساختن جلگه‌هاى حاصلخيز تنکابن در شمال شهر ساحلى شهسوار به درياى خزر وارد مى‌شود.


در فاصله دو رود سفيدرود و رود چالوس در حوضه‌ آبريز درياى خزر رودهاى متعدد ولى کوچک از البرز جريان داشته و به دريا مى‌ريزند، که معروف‌ترين آنها لنگرود - شلمان‌رود - رودسر - بالارود - خشک‌رود - چابکسر - نشتارود - نمک‌آبرود - سرداب‌رود مى‌باشند. گرچه آب اين رودها به‌علت نزولات جوى دائمى است ولى غالباً به‌عکس سفيدرود و رود چالوس پر آب نيستند.

رود هراز

سرچشمه رود هراز از کوه‌هاى امامزاده هاشم در شمال تهران مى‌باشد در پلور شاخه‌اى به‌نام رود لار به آن ملحق مى‌شود و آن را پر آب مى‌سازد. اين رود با شيب تند و جريان سريع پس از عبور از دره اسک در جنوب شرقى قله دماوند قوسى‌زده در جهت جنوبى شمالى در يک بستر کوهستانى به مسير خود ادامه مى‌دهد، و در طول مسير شعبات متعددى منجمله رود نور از کوه‌هاى لاريجان و دماوند به آن وارد مى‌شود بعد از الحاق به رود نور در حوالى کيالوبند رود هراز از بستر کوهستانى خود خارج شده وارد جلگه مى‌گردد و در ۲۴ کيلومترى شرق آمل با دلتاى وسيعى به دريا مى‌ريزد.


طول رود هراز ۱۵۰ کيلومتر و از نظر صيد ماهى خصوصاً قزل‌آلا حائز اهميت است. اين رودخانه به‌علت عبور از معابر کوهستانى سيلابى است و طغيان‌هاى آن اغلب موجب خسارت مى‌گردد طغيان‌ها وقتى بيشتر محسوس است که ذوب برف‌ها مصادف با باران‌هاى شديد گردد.


بدهى متوسط آب اين رودخانه بنا به نوشته نيسارى در کتاب کليات جغرافياى ايران حدود ۲/۳۱ متر مکعب در ثانيه مى‌باشد.

رودخانه بابل

اين رود از کوه‌هاى سوادکوه و فيروزکوه سلسله ارتفاعات البرز در مازندران سرچشمه مى‌گيرد پس از طى ۷۸ کيلومتر و عبور از پيچ و خم‌هاى طول مسير در بندر بابلسر مغرب بابل به دريا مى‌ريزد. به‌علت گذشتن از کنار شهر بابل به‌رود بابل معروف است. پهناى آن متفاوت بين ۸۰ تا ۱۵۰ متر و عمق آن ۲ تا ۵ متر مى‌باشد. مقدار آب‌دهى اين رود بين ۲۵۰ تا ۶۰۰ ميليون متر مکعب در سال متغير است و دبى متوسط آن ۹ متر مکعب در ثانيه مى‌باشد سطح حوضه آبريز آن متفاوت بين ۵۱۵ تا ۱۴۰۰ کيلومتر مربع ذکر شده است. اين رودخانه از نظر صيد ماهى و تخم‌ريزى ماهى‌ها حائز اهميت مى‌باشد.