در ميان دامنه‌هاى شرق زاگرس و کوه‌هاى مرکزى ايران حوضه طولانى و ممتدى به‌طول ۷۰۰ کيلومتر در جهت شمال غربى و جنوب شرقى وجود دارد که از تعدادى حفره و چاله‌هاى مجزاء و مسدود تشکيل شده است که منجمله بايد چاله يا باتلاق گاوخونى را نام برد. اين باتلاق که در جنوب شرقى اصفهان قرار دارد وسيله نيزارها احاطه شده در حقيقت يک درياچه از آب شور دائمى است که وجود آن مرهون زاينده‌رود مى‌باشد. وسعت باتلاق گاوخونى متغير است در مواقع پر آبى تا حدود ۳۰ کيلومتر مربع مى‌رسد.

زاينده ‌رود

از معتبرترين و بزرگ‌ترين رود آبريز گاوخونى در حوضه داخلى فلات ايران مى‌باشد. اين رود از دامنه‌هاى کوه‌هاى بختيارى (زدکوه) به ارتفاع حدود ۲۰۰۰ متر سرچشمه مى‌گيرد. چون سرچشمه دو رود زاينده‌رود و رود کارون در کوه‌هاى بختيارى به‌هم نزديک مى‌باشد، از اين‌رو زاينده رود توانسته است در طى ادوار زمين‌شناسى همواره آب برخى از شاخه‌هاى رود کارون را به‌سوى خود بکشاند، احداث تونلى در کوهرنگ بين سرچشمه‌هاى اين دو رود در سال‌هاى اخير ناشى از همين موقعيت بوده کما اينکه آن تونل مى‌تواند آب بيشترى از کارون را به زاينده رود برساند.


طول زاينده‌ رود حدود ۱۶۰ کيلومتر، مسير آن در ابتداء کوهستانى و پر پيچ و خم است، پس از جدائى از کوه‌ها به‌سوى شرق جريان داشته در نجف‌آباد شعبه‌اى به آن ملحق مى‌شود و در مسير خود شهر و حومه اصفهان را مشروب مى‌سازد. اصفهان در حقيقت محلى است از بستر اين رودخانه که آب از دره‌هاى کوهستانى سرازير مى‌شود. در اصفهان پل‌هاى الله‌وردى‌جان و خواجو از دوران صفويه بر روى آن قرار دارد.


زاينده‌ رود در طول مسير خود شعبات چندى از جمله خرسنگ‌رود - تيران‌رود - و رود کرمان دريافت مى‌کند و پس از طريق حدود ۱۴۰ کيلومتر از اصفهان وارد باتلاق گاوخوبى مى‌شود.


زاينده رود که به زنده ‌رود هم ناميده مى‌شود، از لحاظ آبيارى از مهم‌ترين رودهاى مرکزى ايران است و ميزان آبدهى آن به‌طور متوسط ۷/۱۹ متر مکعب در ثانيه مى‌باشد. در سال‌هاى اخير سدى به گنجايش ۱۴۵۰ ميليون متر مکعب آب در ۹۰ کيلومترى غرب اصفهان بر روى زاينده رود بسته شده است که آب آن جهت مصرف آبيارى و ايجاد برق آبى به‌کار مى‌رود۱.


(۱راى اطلاع بيشتر از اين سد به مبحث ”حل کمبود آب“ در مبحث کشاورزى از جغرافياى اقتصادى مراجعه شود.