اين شيوهٔ بهره‌بردارى پس از مرحله اصلاحات ارضى شکل گرفت که عواملى چند از قبيل: تغيير توليد خود مصرفى به توليد انبوه کاربرد اصولى زراعت ماشيني، توسعه دارمدارى‌هاى مدرن در ايجاد آن نقش داشته است. لايحه قانونى تشکيل شرکت‌هاى سهامى زراعى در اسفند ماه ۱۳۴۶ به تصويب رسيد در مادهٔ اول اين لايحه هدف از ايجاد اين نوع شيوهٔ بهره‌بردارى چنين تعريف شده است: ”به‌منظور فراهم نمودن موجبات افزايش درآمد سرانه کشاورزان و امکانات همه جانبه براى به‌کار بردن ماشين‌آلات کشاورزى در امر توليد محصولات کشاورزى و آشنائى زارعين با اصول و شيوه‌هاى جديد کشاورزى و حداکثر استفاده از نيروى اضافى انسانى موجود در روستاها و قطب‌هاى کشاورزى و صنعتى مملکت و براى جلوگيرى از خرد شدن و تقسيم اراضى مزروعى به قطعات غيراقتصادى و افزايش سطح زير کشت کشور با استفاده از اراضى باير و موات و سلوب‌المنفعه، وزارت اصلاحات ارضى تعاون روستائي، شرکت‌هاى سهامى زراعى را تشکيل مى‌دهد.“


اولين شرکت‌ سهامى زراعى در ارديبهشت ماه سال ۴۷ در شيراز (تخت جمشيد) به‌وجود آمد. در عرض ۵ سال يعنى تا سال ۵۱ تعداد اين واحدها به ۲۷ شرکت رسيد و تا سال ۵۷ جمعاً ۹۳ شرکت در ۸۵۱ روستا با مساحتى معادل ۴۱۱،۱۱۴ هکتار به‌جود آمد.


در تشکيلات اين شرکت‌ها، مجمع عمومي، هيأت و بازرسين منظور گرديده بود که در مجمع عمومى انتخاب مى‌شدند.

سهامداران شرکت سهامى زراعى

- دهقانانى که از طريق اصلاحات ارضى صاحب زمين شده‌اند.

- برزگران

- خرده‌ مالکان مرحله دوم اصلاحات ارضى

- آن دسته از خرده مالکان که اراضى آنان مشمول هيچ يک از قوانين اصلاحات ارضى نشده بود.

پى‌آمدهاى تأسيس شرکت‌هاى سهامى زراعى

- عضويت مالکين سابق در شرکت‌ها

- حذف خوش‌نشينان و کارگران کشاورز

- تشويق امر مهاجرت

- اجازه کشت خشخاش که منجر به استفاده نامعقول در آن گرديد.

- ايجاد شکاف اقتصادى عميق بين دهقانان خرده پا و ثروتمند

- گسترش قدرت عناصر تکنوکرات و بوروکرات به‌جاى قدرت دهقانى

- اعمال نفوذ سهامداران گروه

- از بين رفتن حالت خودکفائى در بعضى از محصولات

شرکت‌هاى سهامى زراعى پس از پيروزى انقلاب اسلامى از ۹۳ شرکت در سال ۵۷ به ۵ شرکت در سال ۵۸ رسيد که در حوزه عمل آنها مراکز خدمات کشاورزى روستائى ـ عشايرى تشکيل شد.

از اوايل سال ۶۶ فعال کردن اين شرکت‌ها از طرف وزارت کشاورزى آغاز و با قبول درخواست کشاورزان شهرستان قائنات در زمينه فعال کردن شرکت سهامى زراعى مربوطه فعاليت مجدد آنها وارد مرحله جديدى شد که تا آذرماه ۶۶ جمعاً ۷ شرکت سهامى زراعى در استان‌هاى اصفهان، خراسان و کرمان وجود دارد.

جدول مشخصات شرکت‌هاى سهامى زراعى ايجاد شده تا آذرماه ۶۶

شهر استان مساحت محدوده شرکت به هکتار مساحت اراضى به هکتار جمعيت ساکن در خود محل (نفر) تعداد کل سهامدار تعداد کل سهام تعداد مزارع و دهات
گلپايگان اصفهان ۵۴۲۵ ۵۴۰۰ ۱۱۳۴ ۱۳۵ ۸۰۹۷ ۲
بافت کرمان ۵۰۷۸ ۴۹۷۵ ۳۵۲۹ ۱۱۶ ۸۶۴۵ ۳
روداب کرمان ۲۵۰۰ ۱۶۹۶ ۳۰۰۰ ۴۶۰ ۱۵۵۲۲ ۱۴
جيرفت کرمان ۷۲۰۰ ۴۹۱۰۰ ۸۶۳۲ ۹۷۹ ۴۷۶۲۹ ۴۵
تربت جام خراسان ۵۷۲۰ ۵۷۲۰ ۱۶۹۳ ۲۷۷ ۲۸۶۸۱ ۳
اسلام‌آباد خراسان - - ۴۳۵۰ - - ۲