ايوان از مهم‌ترين اجزاء خانه‌هاى سنتى ايرانى مى‌باشد و کمتر خانه سنتى را مى‌توان يافت که ايوانى در آن وجود نداشته باشد، ايوان معمولاً فضاى اصلى زندگى خانواده‌هاى ايرانى بوده و به دليل توجه به شرايط اقليمى به‌صورت ”مسقف و نيمه باز“ در مجاورت حياط خانه و در جلوى اتاق‌ها ساخته مى‌شده و به تعبيرى به مثابه ”اتاق تابستاني“ مساکن ايرانى بوده که بعضاً براى خواب بعدازظهر‌هاى گرم تابستان و حتى خواب شبانه نيز مورد استفاده قرار مى‌گرفته، نوع بدون سقف ايوان‌ها در گذشته به ”بهار خواب“ معروف بود، که به مثابه حياط فوقانى ساختمان عمل مى‌کرده و در شب‌هاى گرم تابستان مورد استفاده خانواده‌ها قرار مى‌گرفته و از اين‌رو غالباً ايوان‌هاى خانه‌هاى مناطق خشک در قسمت تابستان نشين ساخته مى‌شد. اين ايوان‌ها از نظر عمق فضا (از ۵ تا ۲ متر) از نظر محل قرارگيرى (در وسط يا گوشه ساختمان) و از نظر سقف (به شکل قوسى يا صاف) و حتى از نظر نوع ستون‌ها (چوبى يا سنگى و فرم و تناسب آنها) داراى تنوع بوده و اشکال مختلفى را به‌وجود آورد‌ه‌اند.


ايوان به‌عنوان يک فضاى نيمه محصور از گذشته در معمارى ايرانى بنا به شرايط محيطى در طبقات مختلف و جهات متفاوت (متناسب با جهات مناسب جغرافيائي) و طول و عرض‌هاى مختلف ساخته شده است.


در حقيقت ساخت ايوان‌ها يکى از تدابير مناسب در جهت مبارزه با شرايط نامطلوب محيطى است که توسط گذشتگان ما با توجه خاص به محيط و بهره‌گيرى از ويژگى‌هاى جغرافيائى آن طراحى شده و توانسته ميکرواقليمى مناسب در طول روزهاى گرم تابستانى مناطق خشک به‌وجود آورد و بدين ترتيب جزء لاينفک معمارى مساکن ايرانى شده است.


ظرافت و دقت معماران ايرانى آميخته با نگرش محيطى آنها محيط مسکون مناسب را در طى قرن‌ها به ما هديه کرده است به‌گونه‌اى که نوع عملکردها با فضاها تطابق کامل داشته و اين تطابق در ويژگى‌هاى متفاوت ايوان‌ها نيز به‌وضوح قابل رؤيت است به‌طور مثال بلندى طاق ايوان‌ها بنا به انواع عملکرد آنها تعيين مى‌شده، يا جهت آنها متناسب با جهت تابش و معمولاً در قسمت تابستان‌نشين ساخته مى‌شده تا بدين طريق هم موجب کاهش تابش خورشيدى به درون فضاى اتاق‌ها شده و هم فضائى سايه‌دار در معرض کوران هوا ايجاد نمايد.


نمونه‌اى از ايوان‌ها در شهرهاى مناطق خشک
نمونه‌اى از ايوان‌ها در شهرهاى مناطق خشک

سه‌درى با شيشه‌هاى رنگى مشبک
سه‌درى با شيشه‌هاى رنگى مشبک