بافت‌هاى شهرى در مناطق خشک کاملاً منطبق بر اقليم و شرايط محيط آنها بوده و معمولاً جهت حفاظت بافت‌هاى شهرى و کليه فضاها اعم از شهرى و روستائي، عمومى يا خصوصى بسيار متراکم و به هم فشرده بوده و از ورود بادهاى نامطلوب و تابش مستقيم خورشيدى جلوگيرى مى‌کنند.


اتصال بناها به يکديگر وجود معابر تنگ و باريک با ديوارهاى نسبتاً بلند و در مسير يک خط شکسته و محصور بودن کليه فضاهاى شهرى از جمله تمهيداتى مى‌باشد که در جهت مقابله با عوامل نامساعد محيطى اتخاذ گرديده است.


از ويژگى‌هاى بافتى اين‌گونه فضاها به هم فشردگى ابنيه و فضاهاى متصل به هم در مجموع فضاى شهرى مى‌باشد که متأثر از تفکرات درون‌پذيرى معمارى جامعه ايرانى است در نوع فضاهاى عمومى درون شهرى فضاهاى غير محصور ديده نمى‌شود زيرا در بافت‌هاى شهرى فضاهاى غير محصور امکان محافظت کمترى را دارا بوده و الگوى نامنظم در بافت اين‌گونه شهرها از ويژگى‌هاى شاخ آن است که متأثر از تنگى و باريکى معابر و پيچ در پيچ بودن آنها مى‌باشد. در واقع وسيله‌اى براى مقابله با بادهاى گرم و خشک و محافظت در مقابل آن بوده است وجود ديوارهاى بلند در کنار معابر که بعضاً مسقف نيز مى‌باشند با ايجاد سايه و حفاظت معبر در مقابل بادهاى گرم و سوزان تأثير به‌سزائى در تعديل شرايط اقليمى درون اين شهرها داشته‌اند و پيچ در پيچ بودن آنها عامل مهمى در جلوگيرى از تبادل بيشتر اين بادها شده است امروزه متأسفانه در بافت‌هاى مدرن اين اصول مطلقاً رعايت نمى‌شوند، اين ويژگى‌ها در فضاهاى باز درونى که توسط فضاهاى ساخته شده از چهار طرف محصور مى‌باشند و ميادين اصلى شهر به بهترين شکل عرض اندام مى‌کند و حتى در مراکز محلات شهري، منتهى در مقياس کوچک‌تر قابل لمس مى‌باشند به‌گونه‌اى که مراکز محلات از طريق گذرهاى باريک با ساير فضاهاى شهرى پيوستگى و اتصال يافته و حتى اين فضاهاى باز مرکزى در ساختمان‌هائى با عملکردهاى گوناگون همچون ساختمان‌هاى تجارى مثل سراها و تيمچه‌ها ساختمان‌هاى مذهبى چون مساجد و تکايا و حسينيه‌ها و ساختمان‌هاى خدماتى همچون کاروانسراها ... نيز در مقياس‌هاى کوچک‌تر وجود داشته‌اند که البته در تمامى اين فضاها حاکميت با درون‌گرائى بوده است.


نمونه‌اى از بافت‌هاى شهر زواره
نمونه‌اى از بافت‌هاى شهر زواره

ارگ بم بافت شهرى اطراف آن
ارگ بم بافت شهرى اطراف آن