براى شناخت بيشتر رابطهٔ بين سطوح مختلف برنامه‌ريزى و روش انطباق و ايجاد ارتباط متقابل بين طرح‌هاى مختلف در سطوح متفاوت و رابطهٔ محکم و ناگسستنى بين آنها به‌شکل‌هاى (رابطهٔ ميان سطوح مختلف در برنامه‌ريزى و شکل رابطهٔ بين سطوح ملي، منطقه‌اى و محلى و شکل سلسله ‌مراتب کانون‌هاى رشد در سطوح مختلف و شکل تصوير يک نظام سلسله‌مراتب اسکانى مطلوب) مراجعه شود.


البته لازم به تذکر است که بنا به تجربهٔ به‌دست آمده در اکثر کشورهاى جهان سوم، به‌ندرت اتفاق مى‌افتد که در کشورها، برنامه‌ريزى توسعهٔ روستائى در تمام سطوح نشان‌ داده شده در نمودار انجام گيرد. اما هرگاه اقدام به برنامه‌ريزى در هر سطحى مى‌شود، بايد روشن شود که چگونه با چارچوب کلى تناسب و انطباق دارد.


برنامه‌ريزى در هر سطحى که انجام گيرد مشمول روندهاى خاصى است که در مجموع آنها را مى‌توان به دو روش يا الگوى کلى تقسيم کرد:


الگوى اول را مى‌توان به‌عنوان روش ”منبع‌گرا - Resourtse oriented“ و الگوى دوم را ”مسئله‌گرا - Problem oranted“ ناميد.


اگر در دسترس برنامه‌ريز، زمان، نيروى کار و پول زيادى باشد و در اين‌صورت روش منبع‌گرا بهتر خواهد بود. زيرا در اين شرايط برنامه‌ريز مى‌تواند منابع خود را بررسى کرده و خواهد توانست به بهترين نحوى از آنها در بهبود شرايط و کيفيت زندگى مردم، يک‌بخش خاص از کشور و همين‌طور در سطح مردم کل کشور استفاده نمايد. برعکس روش منبع‌گرا، در روش مسئله‌گرا، روش مستقيم و سريعى براى اخذ نتيجه در کوتاه‌مدت هدف برنامه‌ريز است. در اين‌صورت حجم اطلاعاتى که مى‌بايست جمع‌آورى نمود به‌دلايل ارتباط با يک شکل مشکلى مشخص بسيار محدود است. در اين روش برنامه‌ريز به مشکلاتى که مردم در کل کشور و يا در منطقهٔ خاصى از کشور با آن مواجه هستند توجه نموده و فقط به حلّ مشکل خاصى و بهبود شرايط زندگى مردم توجه خواهد کرد.


عده‌اى از صاحب‌نظران اين روش را براى برنامه‌ريزى توسعهٔ روستائى واقع‌بينانه‌تر مى‌دانند، چون منابع و اطلاعات موجود براى امر توسعه در مناطق روستائى بسيار محدود هستند و مشکلات بسيار فراوان. بنابراين بهتر است برنامه‌ريزان کشورهاى جهان سوم از جمله کشور ما براى توسعهٔ روستاها اين روش را دنبال کنند و از تهيهٔ برنامهٔ تفضيلى و جامع٭ که به زمان و منابع زياد براى تهيه آن احتياج است و به‌همين دليل غيرقابل اجراء هستند خوددارى گردد. البته هيچ‌کس منکر اجراءِ طرح جامع و تفصيلى براى مراکز روستائى نيست، ولى به مصداق همان ضرب‌المثل عاميانه ولى پرمعنى روستائى ”بُزک نمير بهار بياد...“ هنگامى‌که مشکلات فورى‌تر حل گرديدند، مى‌توان در آن زمان به ‌فکر توسعهٔ درازمدت و جامع براى ساليان دراز افتاد و حتى در اجراءِ آن تأکيد کرد.


٭مخصوصاً در اين کشورها عنوان طرح جامع خود براى عده‌اى يادآور استفاده کلان و بى‌حدّ حساب و تعدادى نقشه فيزيکى رنگارنگ و نمودار الوان است که هيچ‌گونه ارتباطى به عوامل اصلى تشکيل‌دهنده محيطى که مردم و اجتماع و اهداف برنامه‌ريزى است ندارد.


رابطهٔ ميان سطوح مختلف در برنامه‌ريزى
رابطهٔ ميان سطوح مختلف در برنامه‌ريزى

رابطهٔ ميان سطوح مختلف در برنامه‌ريزى
رابطهٔ ميان سطوح مختلف در برنامه‌ريزى

رابطهٔ بين سطوح ملي، منطقه‌اى و محلى
رابطهٔ بين سطوح ملي، منطقه‌اى و محلى

سلسله‌مراتب کانون‌هاى رشد در سطوح مختلف
سلسله‌مراتب کانون‌هاى رشد در سطوح مختلف

تصوير يک نظام سلسله‌ مراتب اسکانى مطلوب
تصوير يک نظام سلسله‌ مراتب اسکانى مطلوب