شهرهاى منطقه‌اى

شهرهاى منطقه‌اي، با واقع ‌شدن در بخش زيرين طبقات سکونت‌گاهى مياني، در حقيقت خارج از سلسله‌مراتب مرکز روستائى قرار مى‌گيرند. متوسط جمعيت آنها حدود ۵۰٫۰۰۰ نفر، با حداقلى معادل ۲۵٫۰۰۰ و حداکثرى حدود ۱۰۰٫۰۰۰ نفر است. ناحيهٔ خدماتى شهرهاى منطقه‌اي، با شعاع نفوذى نسبتاً مطلوب، مى‌تواند ۷۵۰۰ تا ۳۰٫۰۰۰ کيلومتر مربع را، که دربر گيرندهٔ جمعيتى بين ۲۰۰٫۰۰۰ تا ۸۰۰٫۰۰۰ نفر است، پوشش دهد. در عين‌حال، اگرچه شهر منطقه‌اي، نقش مهمى در انتقال فضائى توسعه ايفاء مى‌کند، اما ديگر نمى‌توان آن را يک مرکز روستائى قلمداد کرد. شهر منطقه‌اي، به‌علت دارابودن بسيارى از ويژگى‌هاى شهرى و نيز داشتن پايهٔ اشتغال صنعتى قوى و همچنين مصرف‌گرائى شديد، اساساً نوعى پيوند بين سلسله مراتب مراکز روستائى و اقتصاد ملى برقرار مى‌سازد.

شهرک‌هاى بخشى

کل جمعيت يک شهرک بخشي، به‌طور متوسط حدود ۵۰۰۰ نفر است و معمولاً حداقل جمعيت آن کمتر از ۲۵۰۰ نفر و حداکثر آن به‌ندرت بيش از ۲۵٫۰۰۰ نفر است. شعاغ نفوذ شهرک بخشي، معمولاً بين ۱۵ تا ۵۰ کيلومتر و به‌طور متوسط حدود ۲۵ کيلومتر است. حوزهٔ تحت پوشش خدماتى آن، بين ۷۰۰ تا ۷۵۰۰ کيلومتر مربع، با متوسطى معادل ۲۰۰۰ کيلومتر مربع است. بسته به تراکم جمعيت موجود، جمعيت کل در ناحيهٔ تحت پوشش خدماتى شهرک بخشي، بين ۲۰٫۰۰۰ تا ۲۰۰٫۰۰۰ نفر متغير است. متوسط جمعيت در منطقه تحت پوشش خدماتى شهرک بخشي، تقريباً ۵۰٫۰۰۰ نفر است.


شهرک‌هاى بخشي، بزرگ‌ترين مراکز روستائى به‌شمار مى‌روند. اين شهرک‌ها، تعدادى از خدماتى را که غالباً، اما نه روزانه، موردنياز جمعيت ساکن در اين نواحى خدماتى است، تأمين مى‌کنند. بدين‌ترتيب، يک شهرک بخشي، نقطه با اهميتى براى پيوند کارکردهاى شهرى و روستائى در يک نظام خوب طراحى شده است. اين شهرک‌ها همچنين مکانى براى ارائهٔ تسهيلات بازاريابي، ذخيره‌سازي، درجه‌بندى و فرآورى محصولات کشاورزى و نيز تأمين امکانات مالي، تجارى و واسطه‌گرى و تسهيلات حمل و نقل هستند. شهرک‌هاى بخشي، مکان‌هائى براى استقرار آن ‌دسته از تأسيسات آموزشي، پزشکي، اجتماعي، فرهنگى و ادارى مى‌باشند که به جمعيتى بيش از آنچه که در مراکز سطوح پائين‌تر وجود دارد، نيازمند است. در شهرک‌هاى بخشي، تعدادى از فعاليت‌هاى تبديلى و يا فرآورى (که غالباً مبناى کشاورزى دارند) براى نيروهاى مازاد روستائى فرصت‌هاى اشتغال ايجاد مى‌کنند. اين شهرک‌ها به‌عنوان مرکز شبکه‌ٔ ارتباطات و حمل و نقل، نقش مهمى در پيوند مناطق روستائى با شهرهاى منطقه‌اي، ايفاء مى‌کنند.