تعميم انواع مراکز روستائى موجود و کارکردهاى آنان بايد دقيقاً به ناحيه‌اى محدود شود که به‌اندازهٔ زياد متنوع باشد. اولاً، گوناگونى بسيار زيادى در الگوهاى زيستگاهى کنونى ميان و درون کشورهاى عضو وجود دارد که غالباً با تفاوت‌هاى ناشى از تراکم جمعيت و سطح توسعهٔ فعلي، ارتباط تنگاتنگى دارد. در نتيجهٔ، نظام‌هاى فضائى موجود و روابط سلسله مراتبى بين مراکز، بيانگر وجود تفاوت‌هاى مهمى در اجزاء، ساختار و عملکرد آنها در هر منطقه نسبت به منطقهٔ ديگر مى‌باشد. روشن است که در ترسيم يک برنامه‌ٔ سلسله مراتبى مرکز روستائي، نه‌تنها بايد به اينگونه تفاوت‌ها اذعان کرد، بلکه بايد آنها را به‌حساب نيز آورد.


ثانياً، ماهيت و ميزان کارکردهائى که انواع گوناگون مراکز روستائى دارند و يا بايد داشته باشند، مسلماً بستگى زيادى به‌تعداد مدارهائى دارد که منظومه سلسله مراتب بر آن استوار است. اگرچه به‌سختى مى‌توان اظهار نظر مشخص و روشنى در مورد اين موضوع کرد، اما همان‌طور که ”ميسرا“، ”سوندارام“ و ”پاراکاسارائو“، اشاره کرده‌اند، مى‌توان به‌همان اندازه‌اى که عقلانيت اقتصادى و وضعيت سياسى - اجتماعى ايجاب مى‌کند، سطوحى را در سلسله مراتب تميز داد و درنظر گرفت.


با وجود مشکلات زيادى در اين راه، مى‌توان برخى از ملاحظات کلى را در رابطه با کارکردهائى که انواع گوناگون مراکز روستائى بايد انجام دهند تنظيم کرد. اين ملاحظات اجازه مى‌دهند که مراکز در طبقاتى که به‌طور تقريبى طراحى‌شده و گوياى سلسله‌مراتب هستند، جمع شوند. پيشنهاد مى‌شود که دست‌کم يک سلسله مراتب سه‌مداري، شامل شهرهاى منطقه‌اى ”Regional city“، شهرک‌هاى بخشى ”District town“ و شهرک‌هاى محلى ”Locality town“ (جدول نمونه‌اى از سلسله مراتب مراکز با ابعاد تقريبي) مورد نظر قرار گيرد.

نمونه‌اى از سلسله مراتب مراکز با ابعاد تقريبي

طبقه
نوع
سطح
شعاع نفوذ
ناحيهٔ تحت پوشش خدماتى (کيلومتر مربع)
جمعيت در ناحيهٔ خدماتى
جمعيت در مرکز
خدمات
تتأسيسات عمومى
شهرى
شهرهاى
بزرگ
ملى ايالتى
۵۰۰
-
۱۰۰
۷۵۰۰۰۰
-
۳۰۰۰۰
۲۰۰۰۰۰۰۰
-
۸۰۰۰۰۰
حداکثر ۵۰۰۰۰۰۰
متوسط ۱۰۰۰۰۰۰
حداقل ۲۰۰۰۰۰
-دانشگاه
- بيمارستان
- مرکز صادرات و واردات
- وزارتخانه‌ها
- آب لوله‌کشى
- سيستم فاضلاب با تصفيه
- تأمين برق عمومى
شهرى شهر منطقه اى
‌ مرکز شهرستان
منطقه
۱۰۰
-
۵۰
۳۰۰۰۰
-
۷۵۰۰
۸۰۰۰۰۰
-
۲۰۰۰۰۰
حداکثر ۱۰۰۰۰۰
متوسط ۵۰۰۰۰
حداقل ۲۵۰۰۰
- دبيرستان
- بيمارستان منطقه‌اى
- مرکز بازرگانى
- خدمات ادارى منطقه‌اى
- آب لوله‌کشى با مخزن هوائى
- سيستم فاضلاب و يا حوضچهٔ فاضلاب
- تأمين روشنائى عمومى
روستائى
شهرک بخشى( مرکز بخش) بخش
۵۰
۲۵
۱۵
۷۵۰۰
۲۰۰۰
۷۰۰
۲۰۰۰۰۰
۵۰۰۰۰
۲۰۰۰۰
حداکثر ۲۵،۰۰۰
متوسط ۵۰۰۰
حداقل ۲۵۰۰
- مدارس راهنمائى
- مرکز بهداشت
- بازار دائمى
- خدمات ادارى بخش
- مخازن هوائى آب يا چاه‌
هاى نيمه
‌عميق
- حوضچهٔ فاضلاب و چاه خانگي
- برق روستائى
روستائى
شهرک محلى (شهر کوچک)
دهستان
۱۵
۱۰
۷/۵
۷۰۰
۳۰۰
۲۰۰
۲۰۰۰۰
۸۰۰۰
۵۰۰۰
حداکثر ۲۵۰۰
متوسط ۱۰۰
حداقل ۵۰۰
- مدرسهٔ ابتدائى
- درمانگاه
- بازار هفته
- خدمات ادارى
- چاه نيمه‌عميق و يا قنات
- چاه‌هاى دفع فاضلاب خانگى
- مولدهاى منفرد
روستائى
- روستاى خدماتى
- روستاى کشاورزى
- دهکده
محلى
۷/۵
۵
۲/۵
۲۰۰
۷۵
۲۵
۵۰۰
۲۰۰۰
۵۰۰
حداکثر ۱۰۰۰
متوسط ۵۰۰
حداقل ۱۰۰
- مدرسهٔ ابتدائى
- بهيار روستائى
- مغازه‌هاى کوچک
- کدخدا
- چاه‌هاى سطحى
- منابع سطحى آب


طبقه
نوع
سطح
شعاع نفوذ
ناحيهٔ تحت پوشش خدماتى (کيلومتر مربع)
جمعيت در ناحيهٔ خدماتى
جمعيت در مرکز
تأسيسات زيربنائي
فعاليت‌ها
شهرى
شهرهاى
بزرگ
ملى ايالتى
۵۰۰
-
۱۰۰
۷۵۰۰۰۰
-
۳۰۰۰۰
۲۰۰۰۰۰۰۰
-
۸۰۰۰۰۰
حداکثر ۵۰۰۰۰۰۰
متوسط ۱۰۰۰۰۰۰
حداقل ۲۰۰۰۰۰
- جاده‌هاى ملى و بين‌المللى
- فرودگاه بين‌المللى
- ترمينال راه‌آهن
- ترمينال اتوبوس ملى
 
- صنايع بزرگ جديد
- بازرگانى صادرات و واردات
- بانک‌هاى بين‌المللى
- خدمات ملى
 
شهرى شهر منطقه اى
‌ مرکز شهرستان
منطقه
۱۰۰
-
۵۰
۳۰۰۰۰
-
۷۵۰۰
۸۰۰۰۰۰
-
۲۰۰۰۰۰
حداکثر ۱۰۰۰۰۰
متوسط ۵۰۰۰۰
حداقل ۲۵۰۰۰
- جاده‌هاى ملى و منطقه‌اى
- فرودگاه کشوري
- ايستگاه اصلى راه‌آهن
 
- صنايع کشاورزى
- توزيع
- بازرگانى
- بازرگاني
- بانک‌هاى ملى
 
روستائى
شهرک بخشى( مرکز بخش) بخش
۵۰
۲۵
۱۵
۷۵۰۰
۲۰۰۰
۷۰۰
۲۰۰۰۰۰
۵۰۰۰۰
۲۰۰۰۰
حداکثر ۲۵،۰۰۰
متوسط ۵۰۰۰
حداقل ۲۵۰۰
- ايستگاه اصلى اتوبوس
- جاده‌ەاى منطقه‌اى و بخشى
- بناد فرودگاه
- ايستگاه فرعى راه‌آهن
- ايستگاه بخشى اتوبوس
 
- خدمات منطقه‌اى
- صنايع، در مقياس کوچک
- بازرگانى عمده‌فروشي
- تسهيلات وام
- خدمات بخشى
 
روستائى
شهرک محلى (شهر کوچک)
دهستان
۱۵
۱۰
۷/۵
۷۰۰
۳۰۰
۲۰۰
۲۰۰۰۰
۸۰۰۰
۵۰۰۰
حداکثر ۲۵۰۰
متوسط ۱۰۰
حداقل ۵۰۰
- جادهٔ بخشى و محلى
- ايستگاه اتوبوس محلى
 
- صنايع روستائى
- کشاورزي
- بازرگانى خرده‌فروشى
- وام‌دهندگان شخصى
- خدمات محلى
 
روستائى
- روستاى خدماتى
- روستاى کشاورزى
- دهکده
محلى
۷/۵
۵
۲/۵
۲۰۰
۷۵
۲۵
۵۰۰
۲۰۰۰
۵۰۰
حداکثر ۱۰۰۰
متوسط ۵۰۰
حداقل ۱۰۰
- راه‌هاى محلى و جاده‌هاى روستائى
- ايستگاه اتوبوس
 
- کشاورزى
- بازرگانى 
خرده‌پا