حفظ محيط زيست

تکنولوژى و تمدن امروزهٔ هر چند که تسهيلاتى را براى انسان به‌همراه آورده است، ولى دخل و تصرف و مشکلاتى را نيز مبنى بر آلودگى محيط طبيعى باعث گرديده است. آلودگى هواى شهرها که ناشى از سوخت موتور اتومبيل‌ها و کارخانجات است و کمبود عوامل گياهان داخل و اطراف شهرها، مشکل کاهش اکسيژن را مطرح نموده و آلودگى هوا را که از مواد سوختنى توليد مى‌شود؛ دامن زده است. هر واحد مسکوني، هر اتومبيل، کاميون و اتوبوس، هر کارخانه و يا کارگاه، دود خود را به هواى آزاد مى‌فرستد. اين دود تقريباً به‌همان صورت اوليه باقى مى‌ماند و خود به‌خود باعث بروز امراضى که به احتمال زياد با آلودگى هوا در رابطه هستند: (برنشيت مزمن، سرطان و آمفى زم که ناشى از سوخت بنزين و نفت است)، مى‌شود. هواى کثيف بر گياهان نيز بى‌تأثير نبوده و باعث زردشدن زودرس برگ درختان و امراض مختلف گياهان مى‌شود.


مسئله مهم ديگرى که انسان در محيط زيست فراهم آورده است، مسئله آلودگى آب‌ها است که ناشى از ريختن انواع فاضلاب صنعتى و غيرصنعتى و زباله‌ها به‌داخل آب‌ها مى‌باشد. فاضلاب شهرها همراه با پس‌آب کارخانه‌ها و مراکز صنعتي، مستقيماً و يا به‌طور غيرمستقيم به‌وسيلهٔ رودها به درياچه‌ها يا درياها ريخته مى‌شوند و باعث آلودگى محيط و حتى مرگ و مير حيوانات آبزى مى‌گردند. در طول تاريخ، آب‌هاى کثيف و آلوده همواره از عوامل مهم پيدايش امراض بوده است. از جانب ديگر، ايجاد زباله و مواد زايد در شهر محيط‌هائى را مملو از مواد کثيف و زايد به‌وجود آورده است. هرچند که طرقى نيز مبنى بر تبديل زباله به کود شيميائى انديشيده شده است، ولى هنوز مشکل زباله و آلودگى محيط ‌زيست از مشکلات مهم شهرى است. آلودگى هوا، آب، محيط و صدا و روى‌هم رفته دخل و تصرفاتى که توسط انسان در محيط طبيعى مى‌شود، مسائلى را موجب گرديده است که در صورت عدم کنترل به از بين‌رفتن تعداد زيادى از حيوانات و متوقف‌‌شدن رشد گياهان خواهد انجاميد.


در برنامه‌ريزى‌هاى شهرى و منطقه‌اي، لزوم تأکيد بر حفظ محيط‌ زيست سالم از اهميت قابل‌ توجهى برخوردار است.

آلودگى هوا

آلودگى هوا بر سلامتى انسان و ميزان بهره‌مندى او از هواى سالم اثر فراوانى دارد. آلودگى هوا بر ميزان طول عمر، بروز بيمارى‌هاى مختلف، ارزش اقتصادى ساختمان‌ها، کاهش انرژى تابشى خورشيد به زمين و حتى افزايش يا کاهش درجهٔ حرارت تأثير مى‌گذارد. از طرف ديگر، چهرهٔ ساختمان‌هاى شهر و فرسوده‌شدن آنها يکى از نتايج آلودگى هوا مى‌باشد. آلودگى هوا در طبقات بالاى هوا بيشتر حس مى‌شود و همين امر بايستى در ايجاد ساختمان‌هاى مرتفع و زندگى افراد ساکن در آنها، درنظر گرفته شود. از طرف ديگر، آلودگى هوا بر رخوت و کندشدن فعاليت انسان‌ها، از بين‌رفتن البسه وکاهش فعاليت‌هاى ورزشى تأثير دارد. چنين آلودگى‌هائى ممکن است بر هزينهٔ نگهدارى ساختمان‌ها و رنگ‌آميزى و نظافت آنها، رقمى قابل‌ توجه را بيافزايد. عوامل آلوده‌کنندهٔ هوا بيشتر ناشى از وسائط نقليهٔ موتوري، کارخانجات و سوخت وسايل نفت‌سوز خانگى مى‌باشد.


از جمله راه‌حل‌هائى که به منظور کاهش اثرات آلودگى هوا پيشنهاد مى‌شود، يکى آن است که سوخت وسائط نقليهٔ موتورى و کارخانجات را از مواد فسيلى به‌غير فسيلى که آلودگى کمترى را به‌همراه دارند انتخاب نمود؛ و حتى‌الامکان از ايجاد اماکن صنعتى دودزا و آلوده‌کنندهٔ هوا در مسير بادهاى اصلى به‌سوى شهر، احتراز کرد؛ و اماکن مسکونى را در نقاط دور از آلودگى هوا احداث نمود. توسعه و گسترش فضاهاى سبز و پارک‌ها و جلوگيرى از ورود وسائط نقليهٔ موتورى به‌قسمت‌هائى از شهر، انجام اقداماتى در زمينهٔ بهبود وضع ترافيک و تراکم کمتر وسائط نقليه در چهار راه‌ها، از جمله راه‌هائى است که مى‌تواند بر کاهش آلودگى‌ هوا مؤثر افتد. در اغلب موارد، توسعهٔ غيرمنطقى و نسنجيدهٔ شهرها، سبب گسترش آلودگى‌هاى شهرى مى‌شود. در اين زمينه، مى‌بايست در عدم تمرکز فعاليت‌ها در يک نقطه يا نقاطى از شهر که آلودگى هوا را دامن مى‌زنند و ايجاد کمربندهاى سبز حائل بين نواحى مسکونى و نواحى آلوده‌کنندهٔ هوا، اقدامات گسترده‌اى صورت پذيرد.

آلودگى آب و محيط

در زمينهٔ جلوگيرى از آلودگى‌هاى آب، مى‌بايست از تداخل مواد عفونت‌زا (مانند زباله)، رسوبات زمين‌هاى باير، فاضلاب شهري، مواد راديواکتيويته، حرارت زايد ناشى از نيروگاه‌هاى برقى و صنايع، آب‌هاى زايد ناشى از فعاليت‌هاى شهرى مثل کشتارگاه‌ها و کارخانجات، با آب‌هاى سطحى و زيرزمينى اجتناب کرد. عدم تحقق اين موارد، علاوه بر به‌مخاطره انداختن سلامت انسان، خطراتى را براى ساير موجودات زنده دربر دارد.


ايجاد تصفيه‌خانه‌هاى فاضلاب، دفع بهداشتى زباله‌ها، استفاده از دستگاه‌هاى تصفيه فاضلاب و پس‌آب براى کارخانجات، کمکى مؤثر در کاهش آلودگى‌هاى آب و محيط زيست محسوب مى‌شود.

آلودگى صدا

يکى از پديده‌هاى ناشى از توسعهٔ شهرها، آلودگى صدا مى‌باشد. چنين عاملي، انسان و حيوان را مستقيماً از بين نمى‌برد، بلکه باعث ضعف دستگاه شنوائي، ناشنوائى کامل، ناراحتى‌هاى عصبى و استرس‌ها، فشار خون و بالاخره به‌خطر افتادن سلامتى انسان مى‌گردد. بروز صدا، معمولاً در رابطه با انسان تا اندازهٔ مشخصى قابل تحمل‌ و بدون خطر مى‌باشد؛ و اگر از اين‌حد بگذرد (که اين اندازه معمولاً طبق معيارهاى اندازه‌گيرى صوتي، حدود ۷۰ درجهٔ دسى‌بل مى‌باشد)، محيطى ناراحت را براى انسان ايجاد مى‌کند. در شهرهاى امروزي، صداى ناشى از حرکت وسائط نقليه مانند: موتور سيکلت، اتومبيل، کاميون، ترمز اتومبيل‌ها، نشستن و برخاستن هواپيماها، در صورتى‌که از حد استاندارد معين بگذرند، براى سلامتى انسان مضر هستند. در اين رابطه، بايستى اماکن مسکونى و مراکز آموزشي، حتى‌الامکان دور از شبکهٔ راه‌هاى اصلى و بزرگراه‌ها احداث شوند؛ و تا آنجا که ممکن است، سعى شود اماکن سکونى انسان در نقاطى احداث شود که صداى ناشى از حرکت وسائط نقليه و هواپيماها به‌حداقل کاهش پيدا کند. موقعيت فرودگاه‌هاى شهر بايستى به‌نحوى باشد که هواپيماها از روى اماکن مسکونى يا از نزديکى آن نگذرند و اصولاً اماکن مسکونى در نقاطى دور از آلودگى‌هاى صوتى ايجادشده و از ورود وسائط نقليه پر سر و صدا به نقاط مسکوني، جلوگيرى به‌عمل آيد. چنين امري، ضمن کاهش آلودگى‌هاى صوتي، آلودگى‌هاى هوا را نيز به‌حداقل خواهد رسانيد. آلودگى‌هاى صدا براى شاغلين ادارات و مشاغلى که در معرض شنيدن صداهاى بيش از حد استاندارد مى‌باشند، مانند: رانندگان وسائط نقليه، کارکنان فرودگاه‌ها و شاغلين فعاليت‌هاى پر سر و صدا، بيش از ساير ساکنين شهرى تأثيرگذار است.


منابع ديگر آلودگى صوتي، فعاليت‌ها وتوليدات صنعتي، صداى جمع‌آورى زباله‌ها، صداهاى ناشى از انبارکردن کالاها و خالى‌کردن مصالح ساختمانى و محمولهٔ کاميون‌ها، صداى بلند راديوها، تلويزيون‌ها و صداى حرکت قطارها، ارّه‌هاى برقى و مانند آنها است. در اين زمينه به منظور حفظ بهداشت شهري، بايستى اقدامات لازم به‌عمل آيد؛ و در جهت کاهش صداى ناشى از جابه‌جائى‌ها، ديوارکشى انبارها و دورکردن محل آنها از واحدهاى مسکوني، ضرورى مى‌نمايد. ايجاد فضاهاى سبز در نقاط مختلف شهر، مى‌تواند بر کاهش اثرات صدا گامى ارزنده باشد.