اگر سطح تمامى انواع کشت، آيش، مراتع و جنگل‌هاى ايران را در مقايسه با مساحت کل کشور مورد محاسبه قرار دهيم، درمى‌يابيم که حدود ۷/۲۷ درصد مساحت ايران مورد بهره‌بردارى گياهى و ۳/۷۲ درصد بقيه را مناطق کويرى و باير و يا در زير بستر رودها و شهرها و آبادى‌ها قرار دارند (جدول وضع زمين‌هاى کل کشور به تفکيک نوع زمين ـ واحد سطح هکتار).

وضع زمين‌هاى کل کشور به تفکيک نوع زمين (واحد سطح هکتار)

نوع زمين مساحت درصد
کشت و آيش ۱۶،۱۵۴،۰۰۰ ۹/۸
مراتع و جنگل‌ها ۲۹،۴۰۶،۰۰۰ ۱۷/۹
زمين‌هاى باير ۱۱۴،۸۰۰،۰۰۰ ۶۹/۷
بستر رودها ۱،۲۰۰،۰۰۰ ۰/۷
شهرها و آبادى‌ها ۳،۲۴۰،۰۰۰ ۱/۹
جمع ۱۶۴،۸۰۰،۰۰۰ ۱۰۰


از ۱۶،۱۵۴،۰۰۰ هکتار کشت و آيش حدود ۱۵،۱۲۹،۰۰۰ هکتار آن در زير کشت و آيش سالانه و ۱،۰۲۵،۰۰۰ هکتار بقيه آن به سطح زير کشت محصولات علوفه‌اى و درختان مثمر و غير مثمر اختصاص دارد.


با در نظر گرفتن تقسيمات منطقه‌اى ايران براساس خط همباران و تقسيم کشور به دو قسمت شرقى و غربى زمين‌هاى قابل کشت سالانه چنين محاسبه مى‌گردند. (جدول توزيع زمين‌هاى قابل کشت کل کشور ـ واحد سطح هکتار)

کشت آبى و ديمى

از حدود ۸،۲۴۴،۰۰۰ هکتار زمين‌هاى زير کشت آبى و ديمى کشور حدود ۴/۳۰درصد به کشت آبى و ۶/۶۹ درصد بقيه به کشت ديمى اختصاص دارد.


اگر وضع اين زمين‌ها را به تفکيک مناطق شرقى و غربى و زمين‌هاى آبى و ديمى هر منطقه را نسبت به کل زمين‌هاى همان منطقه مورد مطالعه قرار دهيم، به نتايج زير مى‌رسيم. (توزيع درصد زمين‌هاى مناطق شرقى و غربى به تفکيک آبى و ديمي)

توزيع درصد زمين‌هاى مناطق شرقى و غربى به تفکيک آبى و ديمي

توزيع زمين مناطق شرقى مناطق غربى
زمين‌هاى زير کشت آبى ۳۵/۳ ۲۷/۶
زمين‌هاى زير کشت ديمى ۶۴/۷ ۷۲/۴
جمع ۱۰۰ ۱۰۰


بر اين اساس کشت غالب در سراسر ايران کشت ديمى است که به مناسبت شرايط اقليمى کشت ديمى مناطق غربى به مراتب فزون‌تر از کشت ديمى مناطق شرقى است و اين فزونى به حدود دو برابر نيز مى‌رسد. (جدول توزيع زمين‌هاى قابل کشت کل کشور ـ واحد سطح هکتار) . صرف‌نظر از کشت آبى و ديمى عمومى‌ترين کشت سنتى در ايران کشت گندم و جو است زيرا حدود ۸۵ درصد از کليه زمين‌هاى زير کشت سالانه خانوارها بدين کشت اختصاص دارد (۳/۸۶ درصد کل زمين‌هاى زير کشت مناطق شرقى و ۳/۸۴ درصد کل زمين‌هاى زير کشت مناطق غربي). اگر اين کشت غالب (گندم و جو) را نسبت به سطح زير کشت سالانه ايران مورد مقايسه قرار دهيم، براساس آمار ۲۹ ساله‌اى که نگارنده توانسته است از منابع گوناگون جمع‌آورى نمايد مجموع سطح زير کشت گندم و جو نسبت به مجموع سطح زير کشت سالانه کل کشور بيش از ۸۰ درصد است.

سطح زير کشت ساليانه گندم و جو کل کشور به تفکيک مناطق شرقى و غربى (واحد سطح هکتار)

نوع کشت مناطق شرقى مناطق غربى کل کشور
وسعت درصد
گندم و جو آبى %۳۲/۷ %۳۲/۷ %۲۰/۳ ۱،۷۴۰،۰۰۰ %۲۴/۸
گندم و جو ديمى %۶۷/۳ %۶۷/۳ %۷۹/۷ ۵،۲۷۱،۰۰۰ %۷۵/۲
جمع ۲،۵۶۳،۰۰۰ ۲،۵۶۳،۰۰۰ ۴،۴۴۸،۰۰۰ ۷،۰۱۱،۰۰۰ %۱۰۰


جدول (توزيع درصد زمين‌هاى مناطق شرقى و غربى به تفکيک آبى و ديمي) توزيع مطلق زمين‌هاى زير کشت آبى و ديمى مناطق شرقى و غربى را نشان مى‌دهد ولى اگر توزيع آبى و ديمى کشت غالب يعنى گندم و جو را مورد مطالعه قرار دهيم، جدول (سطح زير کشت ساليانه گندم و جو کل کشور به تفکيک مناطق شرقى و غربى ـ واحد سطح هکتار) نتيجه مى‌گردد.


در مورد عملکرد محصولات ديمى به‌خصوص گندم و جو بايستى متذکر گرديد که غرب پرباران و پرآب موفق‌تر از شرق کم‌باران است ولى بحث ما در اينجا راجع‌به کشت زمين‌هاى آبى به‌خصوص گندم و جو و مقايسه عملکرد اين محصول در دو منطقه شرقى و غربى است (جدول وضع کشت زمين‌هاى آبى کل کشور ـ واحد سطح هکتار)


وضع کشت زمين‌هاى آبى کل کشور (واحد سطح هکتار)

نوع کشت مناطق شرقى مناطق غربي جمع
گندم و جو ۸۳۸،۰۰۰ ۹۰۲،۰۰۰ ۱،۷۴۰،۰۰۰
درصد %۴۸/۲ %۵۱/۸ %۱۰۰
ساير محصولات ۲۱۰،۰۰۰ ۵۵۶،۰۰۰ ۷۶۶،۰۰۰
?درصد %۲۷/۴ %۷۲/۶ %۱۰۰
جمع
درصد
۱،۰۴۸،۰۰۰
%۴۱/۸
۱،۴۵۸،۰۰۰
%۵۸/۲
۲،۵۰۶،۰۰۰
%۱۰۰


براساس جدول (وضع کشت زمين‌هاى آبى کل کشور ـ واحد سطح هکتار) سطح زيرکشت محصولات آبى منطقه غرب از نظر کمى نسبت به شرق فزونى دارد و اين فزونى چه در مورد گندم و جو و چه در مورد ساير محصولات آبى کاملاً محسوس است ولى مناطق شرقى بيش از مناطق غربى به کشت گندم و جو آبى اهميت مى‌دهند زيرا حدود ۸۰ درصد کل زمين‌هاى آبى مناطق شرقى به کشت گندم و جو اختصاص دارد در صورتى‌که اين رقم در مناطق غربى از حدود ۶۲ درصد تجاوز نمى‌نمايد. (جدول وضع کشت زمين‌هاى آبى کل کشور ـ واحد سطح هکتار، محاسبه ارقام).


غرب پرآب نگرانى چندانى براى محصولات آبى خود ندارد چه باران از اهميت آبيارى مى‌کاهد ولى شرق کم‌آب بايستى براى حدود ۱،۰۴۸،۰۰۰ هکتار از زمين‌هاى آبى خود در شرايط کم‌بارانى و کم‌آبى آب تهيه نمايد.