ايران سرزمين ناهموارى است که نوسان ناهموارى آن از ۲۸ ـ متر از کرانه‌هاى درياى مازندران آغاز شده از جلگه‌هاى پست ساحلى (گيلان و مازندران) به‌سوى ارتفاعات عظيم البرز کشيده شده سپس به داخل فلات مرکزى ايران مى‌رسد. (ارتفاع متوسط کوه‌هاى البرز حدود ۴۰۰۰ متر و ارتفاع متوسط فلات ايران حدود ۱۵۰۰ متر است)


نوسان در سطح فلات نيز ديده مى‌شود ولى به سمت جنوب ارتفاعات دنباله زاگرس در سر راه واقع شده‌اند و از آن پس نوسان به‌سمت سواحل جنوبى ادامه يافته به مرور از ارتفاعات کاسته شده تا در کنار درياهاى جنوب ارتفاع به صفر مى‌رسد.


اگر اين نوسان را از غرب به شرق مورد توجه قرار دهيم، ابتدا جلگه‌هاى پشت کوه (مناطق غربى زاگرس) را مشاهده کرده سپس از ارتفاعات زاگرس گذشته به‌سمت شرق وارد فلات ايران مى‌گرديم و تا شرقى‌ترين مناطق ايران تقريباً شکل فلاتى به‌هم نمى‌خورد.


از دامنه ارتفاعات مذکور به‌سمت داخل فلات شيب ملايمى وجود دارد. علت پيدايش اين شيب وجود آبرفت‌ها و رسوبات پايکوهى است که به مرور بر اثر جارى شدن آب‌ها و سيلاب‌ها بر جاى مى‌مانند.


هر چه به کوهستان نزديک شويم اين آبرفت‌ها را ضخيم‌تر و هر چه دور بشويم به نسبت از ضخامت آن کاسته مى‌گردد، علت جارى شدن آب‌هاى کوهستان به‌سمت فلات وجود شيبى است که توسط همين آبرفت‌ها ايجاد مى‌شود.

شناسائى ايران

شناسائى کشور ايران از دو نظر مورد توجه است:


۱. شناسائى ايران در روى کره‌زمين.


۲. شناسائى در محدوده سياسى امروزي.

شناسائى ايران در روى کره‌زمين

کشور ايران در جنوب‌غربى قاره آسيا در يک منطقه کوهستانى واقع شده است اين کشور از طرفى به فلات ارمنستان و ترکيه و از طرف ديگر به فلات پامير مى‌پيوندد. جنوب ايران به درياهاى آزاد منتهى شده و مرزهاى شمالى کشور در حاشيه باريکى از دامنه‌هاى شمالى البرز پايان مى‌پذيرد. از نظر وسعت ايران حدود (يک سيصدم) سطح کره‌زمين و حدود (يک‌نودم) سطح خشکى‌هاى کره‌زمين را شامل مى‌شود.


اين کشور در سطح جهانى داراى مشخصات ذهنى نيز هست و آن عبارت است از مشخصات طول و عرض جغرافيائي.


جنوبى‌ترين منطقه ايران از ۲۵ درجه و ۳ دقيقه عرض شمالى از مدار استوا آغاز شده تا شمالى‌ترين منطقه ۳۹ درجه و ۴۷ دقيقه عرض شمالى امتداد مى‌يابد. غربى‌ترين نقطه ايران از ۴۴ درجه و ۵ دقيقه نصف‌النهار شرقى گرينويچ آغاز شده و تا ۶۳ درجه و ۱۸ دقيقه ادامه مى‌يابد، يعنى کشور ايران از لحاظ غربى شرقى وسعتى برابر با ۱۹ درجه و ۱۳ دقيقه طول جغرافيائى و از لحاظ جنوبى شمالى وسعتى برابر با ۱۴ درجه و ۴۴ دقيقه عرض جغرافيائى را دارا مى‌باشد.

شناسائى ايران در محدوده سياسي

کشور ايران منطقه‌اى است مرتفع که در مجموع به‌نام فلات ايران خوانده مى‌شود، فلات ايران داراى ديواره‌هاى مرتفعى است که از مرزهاى سياسى آن خارج شده و تا کوه‌هاى شرقى افغانستان و پاکستان ادامه مى‌يابد.


اين فلات حدود ۲،۶۰۰،۰۰۰ کيلومتر مربع وسعت دارد در حالى‌که وسعت فلاتى ايران در داخل مرزهاى سياسى امروزى حدود ۱،۶۰۰،۰۰۰ کيلومتر مربع است.


ديواره شمالى اين فلات از شمال‌غربى آغاز شده به‌نام سلسله کوه‌هاى البرز از سراسر شمال کشور گذشته در افغانستان به کوه‌هاى هندوکش مى‌پيوندد، ديواره غربى به‌نام سلسله کوه‌هاى زاگرس از شمال‌غربى آغاز شده از غرب ايران گذشته در جنوب‌غربى پيچى خورده به‌سمت جنوب‌شرقى امتداد يافته از مناطق جنوبى گذشته وارد پاکستان شده و به کوه‌هاى سليمان مى‌پيوندد، خود اين کوه‌ها از پاکستان به‌سمت شمال وارد افغانستان شده ديواره شرقى فلات را تشکيل مى‌دهد.


در شمال و جنوب خارج از محدوده فلات زمين‌هاى پست و کم‌ارتفاعى قرار دارند که در شمال، مناطق مازندران و گيلان را در حاشيه درياى خزر و در جنوب سواحل خليج‌فارس و درياى عمان را تشکيل مى‌دهند.


در داخل فلات نقاط پست و مرتفع زيادى وجود دارد ولى ارتفاع متوسط داخلى فلات حدود ۱۵۰۰ متر است، رشته‌کوه‌هاى کم‌اهميت‌ترى در داخل آن نيز ديده مى‌شوند که در مجموع شکل فلاتى منطقه را به‌هم نمى‌زنند و بيشتر داراى اهميت محلى مى‌باشند، از نظر سياسى ايران از طرف شمال به کشور اتحاد جماهير شوروى و از مغرب به ترکيه و عراق و از جنوب به خليج‌فارس و درياى عمان و از مشرق به افغانستان و پاکستان محدود مى‌گردد.


ناهموارى‌ها و پستى و بلندى‌هاى زمين در چشم‌انداز محدودى قابل رؤيت‌ هستند ولى در سطح کشور و يا قاره‌اى در يک زمان واحد و براى يک نفر غيرقابل رؤيت است از اين رو اصولى براى تقسيم‌بندى ناهموارى‌هاى سطح زمين در روى نقشه‌ها در نظر گرفته‌اند.