يکى از مسائل بسيار مهمى که امروزه ذهن اقتصاددانان جهان را به خود مشغول کرده و در تمامى کشورهاى جهان، چه کشورهاى توسعه‌يافته و چه کشورهاى در حال توسعه موضوع روز است، بحث ماليه عمومى است. دليل اهميت آن را مى‌توان در گسترش روزافزون وظايف دولت‌ها، گسترش نيازهاى ملت‌ها و منابع محدود در حال کاهش کشورها خلاصه نمود. علمى که بتواند بين نيازهاى نامحدود و منابع محدود تلفيق و هماهنگى ايجاد نمايد، علم ماليه عمومى است.


براى شناخت طبيعت و ماهيت ماليه عمومى بيش از هر چيز، شناخت دولت و نقش دولت‌ها لازم و ضرورى است. آنچه واقعيات تاريخى نشان مى‌دهد، حکايت از آن دارد که همراه با شکل‌گيرى حکومت‌ها و واحدهاى سياسى ـ اجتماعي، بحث از چگونگى گذران مالى دولت‌ها مورد توجه قرار گرفته است. طبيعى است که اين رشته از فعاليت‌هاى حکومتي، ابتدا بسيار ساده بوده و به‌تدريج همراه با تکامل جامعه و اقتصاد و توسعه افقى و عمودى نيازهاى عمومى و فعايت‌هاى دولتي، گسترش يافته است.

درجه و ميزان حضور دولت در جامعه

هر چه درجه و ميزان حضور دولت در صحنه‌هاى اقتصادى و اجتماعى فزون‌تر باشد، ابعاد عملى ماليه در آن جامعه گسترده‌تر خواهد بود.

درجه توسعه و پيچيدگى اقتصاد جامعه

هر چه اقتصاد يک جامعه‌اى توسعه‌يافته‌تر باشد، درجه پيچيدگى روابط اقتصادي، اجتماعى و سياسى حاکم بر آن جامعه بيشتر خواهد شد.

بينش و نگرش حاکم بر جامعه

بينش و نگرش عقيدتى حاکم بر جامعه و يا اگر دقيق‌تر بگوئيم، بينش و نگرش دولتمردان يک جامعه، به‌علت انرژى که بر ابعاد حضور اجتماعى و عملى دولت‌ها مى‌گذارد، بر اندازه و ماهيت ماليه عمومى بسيار نافذ و مؤثر است.

شرايط خاص

اوضاع خاص اجتماعي، سياسى و اقتصاد بر ماهيت و اندازه ماليه عمومى اثر تعيين‌کننده‌اى دارد. در اين ارتباط مى‌توانيم اوضاع فوق را به دو شکل عادى و غيرعادى طبقه‌بندى نمائيم. در يک قضاوت کلي، مى‌توان ادعا کرد که گستره و پيچيدگى ماليه عمومى در شرايط غيرعادى جامعه در مقايسه با شرايط عادى بيشتر است.


مباحث عمده‌اى که ماليه عمومى را تحت‌الشعاع خود قرار داده است مى‌توان در سه مؤلفه درآمدهاى عمومي، هزينه‌هاى عمومى و کسرى بودجه بيان نمود که مجموعه اين سه مؤلفه با حضور مؤلفه چهارمى تحت‌عنوان سياستگزارى مالى تکميل مى‌گردد.


شکل شماره ۱ عوامل تبيين‌کننده ماهيت و اندازه ماليه عمومى را نشان مى‌دهد.


شکل شماره ۱.عوامل تبيين‌کننده ماهيت و اندازه ماليه عمومي
شکل شماره ۱.عوامل تبيين‌کننده ماهيت و اندازه ماليه عمومي