اقتصاد ايران پس از پيروزى انقلاب اسلامى دست‌خوش دگرگونى اساسى گرديد.


مؤلفه‌ها و متغیرهای مختلفی بر الگوی توزیع درآمد خانوارها در ایران بعد از انقلاب اثر گذاشته و تغییرات عمده‌ای را ایجاد نمود. از جمله این متغیرها می‌توان به سه مشخصه اصلی اقتصاد ایران اشاره کرد:


۱. جمعيت

۲. درآمد ارزى

۳. تورم


هر چند بعضى از صاحبنظران اقتصادى عوامل محيطى حاکم بر اقتصاد ايران را نيز به متغيرهاى فوق اضافه مى‌نمايند.


تغييرات اين تحولات را در ايران بعد از انقلاب مى‌توان به دو دوره تقسيم نمود:

دوره اول سال‌هاى ۱۳۶۷ ـ ۱۳۵۷

با پيروزى انقلاب اسلامي، کشور ايران وارد مرحله‌اى شد که شايد بتوان به آن ”تحول ساخت مندي“ قلمداد نمود. در اين مرحله نونهادهائى وارد اقتصاد کشور گرديد که توزيع درآمد در مناطق شهرى را تحت‌الشعاع خود قرار داد. از نونهادهاى اقتصادى ايران مى‌توان به دو عامل مهم اشاره کرد. عامل اول ريشه در تاريخ اين کشور دارد و عامل دوم ناشى از عواملى بوده است که تازه وارد اقتصاد ايران شده است.


با آغاز جنگ تحميلى در سال ۱۳۵۹ و ضرورت تأمين هزينه‌هاى دفاعى کشور و با توجه به تنگناهاى محاط بر محيط اقتصاد کشور (محاصره اقتصادي) و نوسان شديد قيمت نفت و وابستگى بيش از حد اقتصاد ايران به آن، ازدياد بيش از حد عقلائى جمعيت، بالا بودن فرهنگ مصرف کالاها، کاهش فعاليت‌هاى توليدى و سرمايه‌گذارى اندک به‌دليل بى‌ثباتى و عدم اطمينان آنان به سيستم اقتصادى و... منجر به افزايش شديد تورم گرديد.


درآمد ارزى کشور در سال ۱۳۵۷ بالغ بر ۲۱،۸۷۹ ميليون دلار بود که با افت شديد در سال ۱۳۶۷ به ۱۱،۱۷۶ ميليون دلار رسيد. در مقابل جمعيت کشور از ۵/۳۵ ميليون نفر در سال ۱۳۵۷ به حدود ۹/۵۱ ميليون نفر در سال ۱۳۶۷ افزايش يافت. ميزان تورم در سال‌هاى ۱۳۶۵، ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ به ترتيب معادل ۸/۷۲۳/۲۷ و ۹/۲۸ درصد بود. اين دوران سخت‌ترين شرايط اقتصادى را براى ايران به همراه داشت.


جدول زیر مشخصه اصلى اقتصاد ايران را طى سال‌هاى ۶۷ ـ ۱۳۵۷ نشان مى‌دهد.

جدول مشخصه اصلى اقتصاد ايران طى سال‌هاى ۶۷ ـ ۱۳۵۷

سال جمعيت
(ميليون نفر)
درآمد ارزى
(ميليون دلار)
نرخ تورم سالانه
(درصد)
ضريب جينى
۵۷ ۳۵/۵ ۲۱،۸۷۹ ۹/۹ ۰/۴۳۶۰
۵۸ ۳۶/۵ ۲۶،۹۹۱ ۱۱/۳ ۰/۴۶۱۸
۵۹ ۳۸/۳ ۱۴،۰۷۳ ۲۳/۶ ۰/۳۹۸۴
۶۰ ۳۹/۵ ۱۳،۲۸۲ ۲۳/۰ -
۶۱ ۴۲/۳ ۲۱،۵۷۳ ۱۹/۱ ۰/۴۴۱۰
۶۲ ۴۳/۹ ۲۲۷،۸۴۲ ۱۴/۸ ۰/۴۵۴۰
۶۳ ۴۵/۷ ۱۸،۱۵۶ ۱۰/۴ ۰/۴۰۴۳
۶۴ ۴۷/۵ ۱۴،۹۳۸ ۶/۸ ۰/۳۹۱۰
۶۵ ۴۹/۴ ۷۷۷۸ ۲۳/۸ ۰/۳۹۴۴
۶۶ ۵۰/۶ ۱۲،۳۵۳ ۲۷/۷ ۰/۴۰۳۸
۶۷ ۵۱/۹ ۱۱،۱۷۶ ۲۸/۹ ۰/۴۰۴۳

مأخذ: اداره آمارهاى اقتصادى بانک مرکزى ج ۱.۱.

دوره دوم سال‌هاى ۱۳۷۵ ـ ۱۳۶۸

با پايان يافتن جنگ تحميلى عراق بر عليه ايران و شروع اولين برنامه توسعه اقتصادى اجتماعى و فرهنگى کشور و با اجراء تدريجى سياست‌هاى تعديل اقتصادى و خصوصى‌سازى با سرمايه‌گذارى نسبتاً حجيم دولت در بخش‌هاى زيربنائى و توليدى رشد اقتصادى از ابتداى دوره (۱۳۶۸) تا سال ۱۳۷۰ افزايش و از آن به بعد به‌صورت مثبت اما کاهنده ادامه يافت.


جدول زیر مشخصه اصلى اقتصاد ايران را طى سال‌هاى ۷۵ ـ ۱۳۶۸ نشان مى‌دهد.

جدول مشخصه اصلى اقتصاد ايران طى سال‌هاى ۷۵ ـ ۱۳۶۸

سال جمعيت
(ميليون نفر)
درآمد ارزى
(ميليون دلار)
نرخ تورم سالانه
(درصد)
ضريب جينى
۶۸ ۵۳/۲ ۱۶،۳۷۹ ۱۷/۴ ۰/۴۰۹۲
۶۹ ۵۴/۵ ۲۲،۶۹۷ ۹/۰ ۰/۳۹۶۹
۷۰ ۵۵/۸ ۲۱،۵۴۲ ۲۰/۷ ۰/۳۹۹۶
۷۱ ۵۷/۲ ۲۲،۷۱۰ ۲۴/۴ ۰/۳۸۷۰
۷۲ ۵۸/۷ ۲۰،۸۱۵ ۲۲/۸ ۰/۳۹۷۶
۷۳ ۶۰/۲ ۲۰،۹۶۹ ۳۵/۲ ۰/۳۹۹۳
۷۴ ۶۰/۶ ۱۸،۳۷۵ ۴۹/۴ ۰/۳۹۶۴
۷۵ ۶۰/۱ ۲۱،۴۵۶ ۲۳/۲
۰/۳۹۷۱