نحوه محاسبه ماليات بر درآمد مشاغل

- به‌موجب مفاد ماده ۱۰۱ اصلاحى قانون ماليات‌هاى مستقيم مصوب ۷/۲/۷۱ (قابل‌ اجرا نسبت به عملکرد سال ۱۳۷۱ به بعد) تا يک ميليون و پانصد هزار ريال از درآمد مشمول ماليات صاحبان مشاغل در هر سال از پرداخت ماليات معاف و مازاد طبق نرخ ماده ۱۳۱ اصلاحى قانون مذکور مشمول ماليات خواهد بود.


مثال نمونه

هرگاه درآمد مشمول ماليات فردى از محل فعاليت شغلى مربوط ۶،۰۰۰،۰۰۰ ريال در سال باشد محاسبه ماليات اين شخص به‌شرح زير خواهد بود:


            درآمد مشمول ماليات پس از کسر معافيت سالانه.
۴،۵۰۰،۰۰۰ = ۱،۵۰۰،۰۰۰ ـ ۶،۰۰۰،۰۰۰
+ ۱۲۰،۰۰۰ = %۱۲ × ۱،۰۰۰،۰۰۰
۲۷۰،۰۰۰= %۱۸ × ۱،۵۰۰،۰۰۰
۳۷۵،۰۰۰ = %۲۵ × ۱،۵۰۰،۰۰۰
۱۷۵،۰۰۰= %۳۵ × ۵۰۰،۰۰۰
۹۴،۰۰۰ ريال ماليات مربوطه


- چنانچه در مثال فوق (شرکا ۳ نفر) رابطه زوجيت بين شخص A و B) B شوهر A) وجود داشته باشد با توجه به ثابت بودن ساير مفروضات ماليات به‌شرح زير محاسبه خواهد شد:


چون شرکاء A و B از لحاظ استفاده از معافيت در حکم يک شريک تلقى مى‌شوند بنابراين کل معافيت در اين حالت تقسيم بر ۲ خواهد شد و يک قسمت آن به شخص B (شوهر A) و قسمت ديگر به شخص C تعلق خواهد گرفت.


معافيت متعلق به هر يک از شرکاء B و C ۱،۵۰۰،۰۰۰ = ۲÷ ۳،۰۰۰،۰۰۰
درآمد مشمول ماليات سالانه شخص A ۱،۰۰۰،۰۰۰ = ۱÷( ۶ / ۶،۰۰۰،۰۰۰)


شخص A به‌علت رابطه زوجيت با شخص ( A همسر B است) B از معافيت بهره‌مند نمى‌شود.


ماليات سالانه شخص A ۱۲۰،۰۰۰ = نرخ ماده ۱۳۱ ۱،۰۰۰،۰۰۰
درآمد مشمول ماليات سالانه شخص B (شوهر) ۲،۰۰۰،۰۰۰ = ۲ × (۶ / ۶،۰۰۰،۰۰۰)
درآمد مشمول ماليات شخص B پس از کسر معافيت
۵۰۰،۰۰۰ = ۱،۵۰۰،۰۰۰ ـ ۲،۰۰۰،۰۰۰
ماليات سالانه شخص B ۶۰،۰۰۰ = نرخ ماده ۱۳۱ ۵۰۰،۰۰۰
درآمد مشمول ماليات سالانه شخص C ۳،۰۰۰،۰۰۰ = ۳ × (۶ / ۶،۰۰۰،۰۰۰)
درآمد مشمول ماليات شخص C پس از کسر معافيت
۱،۵۰۰،۰۰۰ = ۱،۵۰۰،۰۰۰ ـ ۳،۰۰۰،۰۰۰
۱۲۰،۰۰۰ = %۱۲ × ۱،۰۰۰،۰۰۰
ماليات شخص C ۲۱۰،۰۰۰ =  ماده ۱۳۱ ۱،۵۰۰،۰۰۰
کل ماليات سالانه مشارکت ريال ۳۹۰،۰۰۰ = ۲۱۰،۰۰۰ + ۶۰،۰۰۰ + ۱۲۰،۰۰۰


- چنانچه شخص C در مشارکت فوق‌الذکر (مثال ۲) قوت نمايد و ۲ نفر ورثه با سهم‌الارث مساوى داشته باشد محاسبه ماليات ورثه شخص C به‌شرح زير خواهد بود.


درآمد مشمول ماليات شريک متوفى (شخص C) ۳،۰۰۰،۰۰۰ = ۳ ×( ۶ / ۶،۰۰۰،۰۰۰)
درآمد مشمول ماليات هريک از ورثه شخص C ۱،۵۰۰،۰۰۰ = ۳،۰۰۰،۰۰۰÷۲
معافيت متعلق به هريک از ورثه: ۵۰۰:۰۰۰ = ۱،۰۰۰،۰۰۰÷۲
درآمد مشمول ماليات هريک از ورثه بعد از کسر معافيت:
۱،۰۰۰،۰۰۰ = ۵۰۰،۰۰۰ ـ ۱،۵۰۰،۰۰۰
ماليات هريک از وراث شخص C: ۱۲۰،۰۰۰ = نرخ ماده ۱۳۱ ۱،۰۰۰،۰۰۰
جمع ماليات وراث شخص C ۲۴۰،۰۰۰ = ۲ × ۱۲۰،۰۰۰
ماليات شخص ۱۲۰،۰۰۰B
جمع کل ماليات سالانه مشارکت ۳۶،۰۰۰

محاسبه ضرايب مالياتى

هر چند به‌موجب جداول و ضرايب مالياتى سال‌هاى اخير فقط براى قرينه فروش و وجوه دريافتى ضريب مالياتى تعيين شده و هنگام استفاده از قرينه خريد و نيز بايد ابتدا خريد را به فروش تبديل و سپس اعمال ضريب نموده که با اين ترتيب اصولاً معادل نتايج اعمال ضريب به چدن قرينه مورد پيدا نخواهد نمود، مع‌ذالک يادآور مى‌شود چنانچه در جدول ضرايب مالياتى يا حسب تشخيص کميسيون مربوط علاوه بر قرينه فروش ساير قرائن مذکور در ماده ۱۵۲ قانون نيز تعيين و ضريب مربوط نيز معين شده باشد و ضمناً مأمور تشخيص ذى‌ربط نيز معين شده باشد و ضمناً مأمور تشخيص ذى‌ربط نيز حسب مقررات ماده ۹۸ قانون انتخاب چند قرينه از قراين مزبور (فرضاً دو قرينه را با وضع درآمدى مؤدى متناسب بداند در اين‌صورت بايد يک‌بار با اعمال ضريب روى قرينه اول در آمد مشمول ماليات را محاسبه و بار ديگر با اعمال ضريب روى قرينه دوم باز درآمد مشمول ماليات را محاسبه و سپس مجموع اين دو محاسبه را بر دو تقسيم (معدل‌گيري) و نتيجه را درآمد مشمول ماليات مؤدى قرار دهد. براى روشن شدن بيشتر موضوع در مورد مؤديانى که فعاليت کسبى آنها ايجاب مى‌کند که از چند قرينه مختلف مانند خريد، فروش، سرمايه و غيره در تعيين درآمد مشمول ماليات ايشان استفاده شود به مثال زير توجه فرمائيد:


شخصى با A ريال سرمايه و B ريال توليد در سال مبلغ C ريال فروش و D ريال خريد داشته و به‌نظر مأمور تشخيص ذى‌ربط اقتضاء مى‌کند که براى تعيين درآمد مؤدى از سه قرينه سرمايه و فروش و خريد با هم استفاده شود در اين حالت پس از تعيين ضرايب مالياتى لازم توسط هيئت حل اختلاف (البته چنانچه در جدول ضرايب وجود نداشته باشد) ميزان درآمد مشمول ماليات سالانه با عنايت به تبصره ذيل ماده ۵۳) طبق فرمود زير تعيين خواهد شد:


درآمد مشمول ماليات =
(ضريب مالياتى مربوط به سرمايه) ? A
+
(ضريب مالياتى مربوط به سرمايه) ? C
+
(ضريب مالياتى مربوط به خريد) ? D
۳


مثال نمونه

دفتر بازرگانى فوأد به امر واردات و خريد و فروش لوازم يدکى مشغول است. مالکيت دفتر مزبور به‌طور مساوى متعلق به آقاى فوأد و خواهر ايشان به نام فرزانه مى‌باشد. فروش سال ۱۳۷۲ دفتر مزبور معادل ۹۰ ميليون ريال بوده که دفاتر قانونى آن نيز به‌علت عدم رعايت آئين‌نامه تحرير دفاتر توسط حوزهٔ مالياتى مردود اعلام شده و هيئت سه نفرى نيز در دفاتر را تأييد کرده است. با توجه به اينکه درآمد مشمول ماليات دفتر مزبور از طريق على‌الرأس و با اعمال ضريب ده درصد روى فروش محاسبه‌شده ماليات سهم هريک از شرکاء دفتر مزبور را حساب کنيد.


درآمد مشمول ماليات دفتر ۹،۰۰۰،۰۰۰ = %۱۰ × ۹۰،۰۰۰،۰۰۰
معافيت سهم دو شريک ۳،۰۰۰،۰۰۰ = ۱،۵۰۰،۰۰۰ ? ۲
۶،۰۰۰،۰۰۰ = ۳،۰۰۰،۰۰۰ ـ ۹،۰۰۰،۰۰۰
درآمد مشمول ماليات سهم هر شريک ۳،۰۰۰،۰۰۰ = ۲? ۶،۰۰۰،۰۰۰
ماليات سهم هر شريک ۵۱۵،۰۰۰ ماده ۱۳۱ ۳،۰۰۰،۰۰۰