يکى از مشکلات بالقوه‌اى که در بورس تهران طى سال‌هاى اوج رونق‌گيرى آن ـ خصوصاً سال ۷۴ و اوايل سال ۷۵ ـ وجود داشت و متأسفانه هيچ‌کس اقدامى در رفع آن به‌عمل نياورد، اين بود که قيمت انواع سهام با وضعيت شرکت‌ها و ميزان سوددهى آنها هيچ تطابقى نداشت، و علت افزايش قيمت يک سهام بهبود وضعيت شرکت آن و يا افزايش سوددهى آن نبود، بلکه عوامل ديگرى از قبيل رخنه افراد فرصت‌طلب و سودجو در بورس، بازى کردن با سهام، شايعه‌پراکنى و ايجاد جو براى خريد يک سهام خاص، در افزايش قيمت سهام‌ها مؤثر بودند، و از طرفى عدم وجود کنترل‌هاى کافى در بازار، در دسترس نبودن اطلاعات کافى عدم انجام کارشناسى لازم روى قيمت‌ها، دهن‌بين بودن سرمايه‌گذاران و پيروى کورکورانه از جو مصنوعى ايجادشده، نيز از دلايلى بودند که به اين مسئله دامن مى‌زدند اين روند واين عدم نظارت و کنترل بر بورس، آنقدر ادامه پيدا کرد، تا بالاخره اين آتش نهفته، سر از خاکستر بيرون آورد و خرمن تعداد زيادى از سرمايه‌گذاران جزء را که اکثر آنها را کارمندان و افراد کم‌درآمد تشکيل مى‌دادند، سوخت و کسانى‌که از اين آشفته‌بازار به ثروت‌هاى بادآورده‌اى دست يافته بودند، به‌دليل اينکه به اطلاعات محرمانه نيز دسترسى داشتند، از اين مهلکه جان سالم به در بردند.


پس از اين جريان، در حال حاضر قيمت‌ها تا حدود زيادى تعديل شده است و هر چند اين نتيجه بسيار گران تمام شده است، اما به هر حال با نزول قيمت‌هاى کاذب سهام اکنون قيمت‌ها تا حدودى به قيمت ذاتى سهام نزديک شده است. ولى متأسفانه مشکل ديگرى به‌وجود آمده است و آن اينکه ديگر مردم رغبتى به خريد سهام ندارند و مانند مارگزيده‌اى شده‌اند که از ريسمان سياه و سفيد مى‌ترسند. زمانى‌که مردم استقبال شديدى از سهام داشتند، کنترل‌ها بسيار ضعيف بود و قيمت‌ها همه کاذب بودند، حال که قيمت‌ها رو به تعديل نهاده‌اند، ديگر مردم اعتمادى به بورس ندارند. اين بزرگترين مشکلى است که در حال حاضر بورس تهران با آن مواجه است و هر چند، حل اين مشکل و جلب مجدد اعتماد مردم بسيار دشوار است، اما اين‌کار عملى بوده و به قول قدما، به‌عمل برآيد نه به حرف.

مکانيزه شدن اطلاعات مالى

بايد سيستمى پيش‌بينى شود که تمام اطلاعات در مورد آخرين وضعيت شرکت‌ها در اسرع وقت به بورس برسد و بورس نيز در اسرع وقت، موارد مذکور را به اطلاع تمام سرمايه‌گذاران برساند و قيمت‌ها بر اثر اطلاعات مذکور تعديل شود. حال اين تعديل يا از طريق شوراى مذکور در بند قبل، بايد صورت پذيرد و يا اينکه عناصر موجود در بازار به حدى رسيده‌اند که خود بتوانند تأثير اطلاعات را بر قيمت سهام مذکور تشخيص دهند. در هر صورت، قيمت‌ها بايستى براساس اطلاعات جديد تعديل شوند، تا جائى‌که قيمت هر سهم، در هر برهه‌اى از زمان، بيانگر قيمت ذاتى و واقعى سهام شرکت مذکور باشد.

پيشرفت تخصص‌هاى علمى و فنى در داخل بورس

بايد دوره‌هاى مختلفى جهت آموزش‌هاى تخصصى به کارگزاران و دست‌اندکاران بورس در نظر گرفته شود، تا با افزايش سطح علمى و تخصصى دست‌اندرکاران بورس، هر کارگزار مستقلاً يک کارشناس مستقل در امر تعديل قيمت‌ها براساس اطلاعات جديد باشد.

مطالعه در مورد امکان اضافه کردن عناصرى از قبيل بازارسازها(Market Makers) و کارشناسان متخصص (Specialists) به کادر اجرائى بورس تهران

بايد در مورد مزايا و معايب افزودن اين عناصر به بورس تهران، بحث و مطالعه کافى به‌عمل آيد و در صورت مفيد بودن آنها، نسبت به ايجاد اين نهادها، اقدامات لازم صورت پذيرد.

افزايش شرکت‌هاى پذيرفته‌شده در بورس

با افزايش تعداد شرکت‌ها در بورس و ايجاد رقابت سالم بين آنها، انتخاب سرمايه‌گذار محدود به چند شرکت خاص نمى‌شود و تنوع و سرمايه‌گذاري، باعث جذب سرمايه‌گذارانى با سليقه‌هاى مختلف به بورس مى‌شود.

ازدياد آگاهى مردم

ازدياد آگاهى مردم از مکانيزم‌هاى جديد در بورس و جلب اعتماد آنها براى سرمايه‌گذارى:

پس از انجام اقدامات فوق و ايجاد تحولات بنيادى در بورس، نوبت به تبليغات صحيح و تشويق مردم به سرمايه‌گذارى در بورس مى‌رسد، هر چند جلب مجدد اعتماد مردم کار دشوارى است اما اگر مردم دريابند که اين بورس، ديگر آن بورس قديم نبوده و مشکلات اساسى آن رفع شده است. قطعاً از آن به‌عنوان تکيه‌گاهى مطمئن براى سرمايه‌هاى کوچک خود استقبال خواهند کرد. اگر روند اقدامات فوق، با جديت پيگيرى شود در واقع گام‌هاى اساسى در جهت کارآئى بازار برداشته شده است و تازه، در آن زمان است که مى‌توان به فکر طراحى و انتشار ابزارهائى از قبيل اختيار معامله افتاد، تا بتواند به‌عنوان وسيله‌اى که لازمه ادامه حيات بازارهاى کارا بوده و موجب افزايش کارآئى آن مى‌شود، مورد استفاده قرار گيرد.


دستيابى به اهداف فوق از يک عزم و اراده ملى برمى‌آيد و اميدواريم ما نيز توانسته باشيم گامى هر چند کوچک، در جهت اين حرکت عظيم برداريم.

کنترل‌هاى مختلفى بايد در بورس اوراق بهاءدار تهران ايجاد شوند، از جمله:

کنترل قيمت سهام

از آنجا که بورس تهران، با تمام قدمتى که دارد، هنوز نوپا است و در ابتداى مسير کارآئى قرار دارد، لذا به‌نظر مى‌رسد نمى‌توان تعيين قيمت‌ها را به عهده بازار قرار داد تا عرضه و تقاضا تعيين‌کننده قيمت سهام‌ها باشد، چرا که اين تجربه تلخ را در چند ساله گذشته پشت سر نهاديم و نبايد باعث تکرار آن شويم. پيشنهاد مى‌شود شورائى مرکب از کارشناسانى متخصص و متعهد، پس از کارشناسى روى هر سهم و بررسى وضعيت آن شرکت، حداقل و حداکثر قيمت هر سهم را تعيين نموده و معاملاتى را که بالاتر يا پائين‌تر از اين محدوده انجام مى‌شود، باطل اعلام کنند و با رسيدن اطلاعات جديد از وضعيت شرکت، اين محدوده قيمت را مجدداً مورد کارشناسى و تجديدنظر قرار دهند. اين روند بايد تا زمانى ادامه پيدا کند که عناصر تشکيل‌دهنده بورس و شرکت‌کنندگان آن، به حدى از تخصص و کارآئى برسند که بتوانند خود به خود تأثير اطلاعات جديد را بر قيمت سهام‌ها تشخيص دهند.

کنترل خريداران و فروشندگان سهم

بايد کنترل‌هائى به‌وجود آيد که يک شخص حقيقى يا حقوقى نتواند با انجام معاملات کلان بازار را دستخوش تغييرات دلخواه خود قرار دهد.

کنترل کارگزاران

سيستمى وجود داشته باشد که کارگزاران در خدمت سرمايه‌گذاران بوده و به‌نحو مطلوب اطلاعات لازم را در اختيار آنها قرار دهند.

کنترل اطلاعات محرمانه

بايد مکانيزمى وجود داشته باشد که: اولاً، حتى‌الامکان اطلاعات محرمانه کاهش يافته و تمام اطلاعات در دسترس همگان قرار گيرد و ثانياً، کسانى‌که به اطلاعات محرمانه دسترسى دارند، نتوانند از اين اطلاعات در جهت کسب درآمدهاى بادآورده سوءاستفاده نمايند.