درجه اهرم مالى مشخص‌کننده ميزان ريسک مالى است، بنابراين مى‌توان ميزان ريسک و بازدهى ساختارهاى مختلف سرمايه را مورد ارزيابى قرار داد. بايد گفت که با در نظر گرفتن همزمان اين دو عامل، يعنى ميزان ريسک و بازده متعلق به يک ساختار سرمايه، مى‌توان مقدار سودآورى نقطهٔ بى‌تفاوتى و ريسک مالى ناشى از اهرم مالى را تعيين کرد. هدف محاسبه سود هر سهم و درجه اهرم مالى روش‌هاى تأمين مالى مانعةالجمعى است که در ازاء ميزان معينى از سود قبل از بهره و ماليات مورد توجه و قضاوت قرار مى‌گيرند. همان‌گونه که پيش از اين بيان کرديم، هرقدر ريسک ساختار سرمايه بيشتر باشد، سودآورى آن هم بيشتر خواهد شد. بنابراين، ساختار سرمايه‌اى که در نهايت انتخاب مى‌شود (از ديدگاه مديران مالى شرکت) بايد داراى ميزانى از ريسک و بازده باشد که با هدف شرکت مبنى بر به حداکثر رسانيدن ثروت سهامداران سازگار باشد،


در نمودار ويژگى‌هاى دو روش فروش اوراق قرضه و فروش سهام عادى از نظر ريسک و بازده ترسيم شده‌اند. شکل‌هاى طرف چپ مربوط به روش فروش اوراق قرضه و شکل‌هاى طرف راست نشان‌دهنده روش فروش سهام عادى هستند.


در روش فروش اوراق قرضه شکل بالائى سمت چپ نشان‌دهنده مقدار اهرم مالى (ميزان ريسک مالي) است که براى محاسبه آن از معادله


Y

= (FL/Y)
E - Y - I

(t-۱) -


استفاده مى‌شود. شکل پائين دست چپ نشان‌دهندهٔ مقدار سود هر سهم (ميزان بازده شرکت) است که براى محاسبهٔ آن از معادله


Y-I)(۱-t)- E)

= EPS
N


استفاده مى‌شود. از آنجا که در هر دو شکل مقدار سود قبل از بهره و ماليات در محورهاى افقى نشان داده شده است، مى‌توان براى هر مقدار از سود قبل بهره و ماليات ميزان ريسک و بازده ساختارهاى مختلف سرمايه را تعيين کرد. از آنجا که در نقطه سربه‌سر مالي، درجه اهرم مالى مشخص نيست (برابر با ∞ است)، محور عمودى که به‌صورت خط نقطه‌چين است نمايانگر درجه اهرم مالى در نقطه سربه‌سر مالى است (اين مربوط به نقطه‌اى است که محور عمودى نقطه‌چين محور افقى را قطع مى‌کند).



ويژگى‌هاى ريسک و بازده روش‌هاى تأمين مالى:

درجه اهرم مالى (ريسک) و ميزان EPS (بازده) روش الف تأمين مالى در سطوح مختلف سود قبل از بهره و ماليات به‌شرح زير داده شده است:


پس از رسيدن و فراتر رفتن از نقطه سربه‌سر مالي، هر قدر ميزان سود قبل از بهره و ماليات افزايش يابد، درجه اهرم مالى کاهش خواهد يافت. ضريب‌هاى کوچک اهرم مالى که متعلق به عدد ۱۲ ميليارد ريال و اعداد بزرگ‌تر از آن است، بيانگر اين مطلب است که فقط سربه‌سر مالى در سطوح پائين‌تر سود قبل از بهره و ماليات (در نقطه‌اى پائين‌تر از ۲۶۰۰ ميليون ريال) خواهد بود. بنابراين، پس از اينکه سود قبل از بهره و ماليات شرکت به ۱۸ ميليارد رسيد، اگر مقدار آن به ميزان ۱۰ درصد کاهش يابد، سود هر سهم نيز از سطح ۳،۰۸۰ ريال به ميزان ۷/۱۱ درصد کاهش مى‌يابد. نمودارى که براى روش الف کشيده شده است نشان‌دهنده افزايش سودآورى و کاهش ريسک مالى در سطوح بالاى سود قبل از بهره و ماليات است.


سود قبل از بهره و ماليات درجه اهرم مالى سود هر سهم
(به ميليون ريال) (به ريال)
۴،۰۰۰ ۲/۸۵ ۲۸۰
۸،۰۰۰ ۱/۴۸ ۱،۰۸۰
۱۲،۰۰۰ ۱/۲۸ ۱،۸۸۰
۱۶،۰۰۰ ۱/۱۹ ۲،۶۸۰
۱۸،۰۰۰ ۱/۱۷ ۳،۰۸۰


پائين‌تر سود قبل از بهره و ماليات (در نقطه‌اى پائين‌تر از ۲۶۰۰ ميليون ريال) خواهد بود. بنابراين، پس از اينکه سود قبل از بهره و ماليات شرکت به ۱۸ ميليارد رسيد، اگر مقدار آن به ميزان ۱۰ درصد کاهش يابد، سود هر سهم نيز از سطح ۳،۰۸۰ ريال به ميزان ۷/۱۱ درصد کاهش مى‌يابد. نمودارى که براى روش الف کشيده شده است نشان‌دهنده افزايش سودآورى و کاهش ريسک مالى در سطوح بالاى سود قبل از بهره و ماليات است.


نمودار مربوط به ريسک و بازدهى روش ب هم به همين شيوه رسم مى‌شود. ميزان ريسک و بازده براى مقادير مختلف سود قبل از بهره و ماليات (مربوط به روش فروش سهام عادي) به‌شرح زير است:


سود قبل از بهره و ماليات درجه اهرم مالى سود هر سهم
(به ميليون ريال) (به ريال)
۴،۰۰۰ ۲ ۳۸۰
۸،۰۰۰ ۱/۳۳ ۱،۱۳۰
۱۲،۰۰۰ ۱/۲۰ ۱،۸۸۰
۱۶،۰۰۰ ۱/۱۴ ۲،۶۳۰
۱۸،۰۰۰ ۱/۱۳ ۳،۰۰۰


کوچک‌ترين ضريب اهرم مالى مربوط به زمانى است که سود قبل از بهره و ماليات برابر يا بيشتر از ۱۲ ميليارد است، و اين بدان مفهوم است که نقطه سربه‌سر مالى در مکانى بسيار پائين‌تر از ۲ ميليارد ريال قرار دارد. براى مثال، اگر سود قبل از بهره و ماليات از سطح فعلى ۱۶ ميليارد ريال به ميزان ۱۰ درصد کاهش يابد، سود هر سهم از ۲،۶۳۰ ريال فقط به ميزان ۱۱/۴ درصد کاهش مى‌يابد. نمودار مربوط به روش ب بيانگر اين مطلب است که با افزايش مقدار سود قبل از بهره و ماليات، سودآورى شرکت افزايش و ريسک مالى آن کاهش مى‌يابد.