ارزش ذاتى سهام عادى به طريق زير تعيين مى‌گردد: مجموع ارزش فعلى جريانات نقدى آينده که بر مبناى نرخ بازده مورد توقع صاحب سهم محاسبه شود. در برخى از الگوها براى محاسبه ارزش ذاتى فقط سود سهام را در نظر مى‌گيرند و در برخى ديگر سود سهام و قيمت فروش سهام مدنظر قرار مى‌گيرد. تعيين ارزش سهام مبتنى بر مفروضات زير است:


۱. سود سهام سالانه پرداخت مى‌شود.


۲. اولين سود يک سال پس از خريد سهام پرداخت مى‌شود.


۳. فروش سهام در پايان سال صورت مى‌گيرد.


در محاسبه ارزش ذاتى سهام عادي، مسئله عدم اطمينان به زمان و ميزان جريانات نقدى آينده (از نظر سود پرداختنى و قيمت فورش سهام) بزرگ‌ترين مشکل يا مسئله لاينحل صاحبان اين نوع سهام است. دومين مسئله به نرخ بازده مورد توقع سرمايه‌گذار مربوط مى‌شود. نرخ تنزيلى که بر مبناى آن جريانات نقدى آينده را محاسبه مى‌کنند در گرو اين قضيه است که آيا صاحب سهام مجموعه متنوعى از سهام مختلف دارد يا خير. اگر وى داراى مجموعه متنوعى باشد، نرخ تنزيل به‌صورت تابعى از ريسک سيستماتيک سهام عادى درمى‌آيد. اگر سهام عادى تنها سرمايه‌گذارى وى باشد، نرخ تنزيل منعکس‌کنندهٔ کل ريسک (و نه فقط ريسک سيستماتيک) سهم عادى است.


الگوهائى که براى محاسبه ارزش ذاتى سهام عادى ارائه مى‌شود (از نظر ميزان جريان نقدي، زمان پرداخت و نرخ تنزيل) داراى مفروضات مختلفى است. بهترين الگو براى تعيين ارزش سهام عادى يک شرکت به‌خصوص، الگوئى است که به بهترين نحو نمايانگر ريسک و بازده مورد توقع سهامداران آن باشد و مفروضات آن رابط نزديکى با جريانات نقدى آينده شرکت داشته باشد.

ساده‌ترين روش براى تعيين ارزش سهام عادى

ساده‌ترين روش براى تعيين ارزش سهام عادى اين است که فرض کنيم ميزان سود تقسيمى در طول زمان ثابت مى‌ماند و کسى که اين سهام را خريدارى مى‌کند براى هميشه آن را نگهدارى خواهد کرد. بنابراين، سود تقسيمى سالانه به‌صورت اقساط بلندمدتى درمى‌آيد که مى‌توان آن را اقساط مساوى مادام‌العمر تلقى کرد. ارزش ذاتى اين نوع سود سهام به اين طريق محاسبه مى‌شود: سود تقسيمى يک سال را بر نرخ بازده مورد توقع صاحب سهم تقسيم مى‌کنند. اگر سود تقسيمى هر سهم D باشد مى‌توان از معادله D/N = V استفاده کرد.


مثال:

سود تقسيمى هر سهم شرکتى سالانه ۶۰۰۰ ريال است. اگر نرخ بازده مورد توقع سهامداران ۱۲ درصد باشد، ارزش ذاتى هر سهم را محاسبه کنيد. با استفاده از معادله فوق مقدار آن ۵۰،۰۰۰ ريال خواهد شد:


      ۶۰۰۰  
  = ريال ۵۰،۰۰۰
V =
      ۰/۱۲  


مزيت اين الگو در اين است که در آن، نيازى به پيش‌بينى سود آينده يا قيمت فروش مجدد سهام نيست. اگر ميزان سود تقسيمى هر سهم در آينده افزايش يابد. براى محاسبه ارزش ذاتى سهام عادى بايد از الگوى ديگرى استفاده کرد.


در الگوى ساده فرض بر اين است که سود تقسيمى هر سهم ثابت و دائمى است و نرخ بازده مورد توقع سهامدار در سال‌هاى آتى با نرخ بازده آنها رد زمان خريد (زمان صفر) باربر است.


با در نظر گرفتن اين مفروضات قيمت فروش آينده سهام با قيمت جارى آنها برابر مى‌شود.

نرخ رشد ثابت

اکثر الگوهائى که براى محاسبه و تعيين ارزش سهام عادى مورد استفاده قرار مى‌گيرند، بر اين فرض مبتنى هستند که ميزان سود تقسيمى در طول زمان افزايش مى‌يابد و مى‌توان با استفاده از نرخ رشد ميزان سودهاى آتى را محاسبه کرد. مفروضات اين الگو به اين شرح است: ۱. ميزان سود تقسيمى براساس نرخ رشد ثابت سالانه (به‌صورت مرکب) افزايش مى‌يابد و ۲. نرخ رشد سود تقسيمى از نرخ بازده مورد توقع سهامداران کمتر است. ارزش ذاتى يک سهم عادي، براساس اين مفروضات، عبارت است از مجموع ارزش فعلى سودهاى تقسيمى در سال‌هاى آينده در اين الگو، قيمت فروش سهام منظور نشده است. از آنجا که سود تقسمى در هر سال افزايش مى‌يابد، در اولين نگاه متوجه مى‌شويم که هر قدر نرخ رشد سود تقسيمى بيشتر گردد، ارزش ذاتى سهام به‌صورت نامحدود افزايش خواهد يافت؛ ولى تا زمانى‌که نرخ تنزيل از نرخ رشد سود سهام تقسيمى بيشتر باشد، رقم متعلق به ارزش ذاتى سهام يک عدد معلوم و محدود خواهد بود.


براى بيان اين الگو از علايم زير استفاده مى‌کنيم:


Do= آخرين سود تقسيمى هر سهم


Dt= آخرين سود تقسيمى هر سهم


Dt = سود تقسيمى هر سهم که در پايان سال t پرداخت مى‌شود.


g= نرخ رشد سود تقسيمى هر سهم


R= نرخ بازده مورد توقع سهامدار


با استفاده از روش‌هاى بهره مرکب که به شکل زير نوشته مى‌شود، مى‌توان سود تقسيمى هر سهم را در سال‌هاى آينده محاسبه کرد:


Dt = D۰ ( ۱ + g )t


معادله فوق معادله‌اى تلقى مى‌شود که براى پيش‌بينى مورد استفاه قرار مى‌گيرد. فرض براين است که مقدار Do مشخص است. نرخ رشد سود تقسيمى همان رقمى است که موردنظر سرمايه‌گذار است و با توجه به نرخ رشد تاريخى تعديل مى‌گردد.

قيمت فروش سهام

براى محاسبه ارزش ذاتى سهام الگوهاى متعددى مطرح شده است. اين الگوها بر اين فرض مبتنى است که سهام عادى در زمان صفر خريدارى مى‌شود و خريدار چند سالى آنها را نگه مى‌دارد و سپس مى‌فروشد. معادلهٔ مربوط به ارزش ذاتى اين سهام داراى يک عبارت جداگانه است که نشان‌دهندهٔ قيمت فروش پيش‌بينى‌شده است. ارزش ذاتى مساوى است با مجموع دو رقم: ارزش فعلى سودهائى که صاحب سهم در طى دوره‌اى که صاحب آن سهم است دريافت مى‌کند، و ارزش فعلى قيمت فروش آن سهم.


در اين الگوها، ميزان سود تقسيمى هر سهم و قيمت فروش را به طريقى پيش‌بينى مى‌کنند. اين الگوها بر مفروضات زير مبتنى است:


۱. سود تقسيمى هر سهم براساس يک نرخ ثابت رشد مى‌کند؛


۲. در پايان هر سال، شرکت درصد ثابتى از سود هر سهم را به صاحبان سهام مى‌پردازد؛


۳. قيت فروش يک سهم به اين‌صورت پيش‌بينى مى‌شود که سود يک سهم (در زمان فروش سهام) را در ضريب قيمت به سود هر سهم (ضريب P/e) ضرب مى‌کنند. (در مورد تعريف ضريب قيمت به سود هر سهم بايد گفت که اگر قيمت فروش يک سهم M برابر سود همان سهم باشد، M را ضريب قيمت به سود هر سهم مى‌نامند.)


با استفاده از تعاريف زير:


Eo = سود هر سهم در سال صفر


g= نرخ رشد سود هر سهم


R = نسبت سود تقسيمى


M = ضريب قيمت به سود هر سهم


n = تعداد سالى که سهامدار آن سهم را نگهدارى مى‌کند.


K = نرخ بازده مورد توقع سهامدار


معادله ارزش ذاتى يک سهم به‌شرح زير است:


  M . E۰ ( ۱ + g )n   R . E۰ ( ۱ + g )t   n
  ∑
t=1
 

  ] +  
V = [  
        ( ۱ + k )n         ( ۱ + k )t


اولين عبارت معادله فوق عبارت است از مجموع ارزش فعلى سودهائى که سهامدار در آينده دريافت مى‌کند. سود هر سهم سالانه براساس فرمول Eo (۱+g)t برآورد و محاسبه مى‌گردد. اگر سود هر سهم را در نسبت سود تقسيمى ضرب کنيم، رقم منطق به سود تقسيمى هر سهم به‌دست مى‌آيد. دومين عبارت اين معادله ارزش فعلى قيمت فروش پيش‌بينى‌شده براى پايان سال n است. سود هر سهم در سال n را براساس Eo(۱+g)n برآورد و محاسبه مى‌کنند. اين رقم را در ضريب قيمت به سود هر سهم ضرب مى‌کنند تا قيمت فروش آينده به‌دست آيد. لازم نيست در معادله مذکور مقدار g کمتر از K باشد.