زمانى‌که شرکتى در صدد برمى‌آيد از طريق انتشار سهام عادى جديد خود را تأمين مالى کند، مى‌تواند اولويت در خريد را به صاحبان سهام عادى شرکت بدهد و قبل از عرضه اين سهام به بازار، به آنان امکان بدهد که در صورت تمايل از آن سهام خريدارى کنند. اين نحوه انتشار و فروش سهام عادى در ”بازار دست اول“ را ”پذيره‌نويسى از طريق گواهى حق تقدم“ مى‌نامند.

صدور گواهى حق تقدم خريد سهام

دادن حق ويژه در زمان انتشار سهام عادى و عرضه و فروش آنها در بازار دست اول به اين‌صورت است که شرکت براى صاحبان سهام عادى خود اولويت خاصى قائل مى‌شود. تحت چنين شرايطي، ”حق خريد“ عبارت است از داشتن اختيار براى خريدن تعدادى سهام عادى به قيمت مشخص و در يک دورهٔ زمانى معين. هريک از صاحبان سهام عادى شرکت در ازاء داشتن هر سهم، صاحب يک حق مى‌گردد. اين سهامداران مى‌توانند به سه طريق عمل کنند: ۱. از کليه حقوق مربوط استفاده کنند، يعنى سهام جديد را مستقيماً از شرکت ذى‌ربط بخرند؛ ۲. گواهى حق تقدم خود را به ديگران واگذار کنند و ۳. از حقوق خود در مهلت مقرر استفاده نکنند.


اگر کليه سهامداران از حقوق خود استفاده کنند، تمام سهام منتشرشده به فروش خواهد رفت و شرکت از طريق فروش سهام، به پول موردنظر مى‌رسد. اگر کليه سهامداران و حقوق خود استفاده نکنند و زمان مقرر متقضى گردد، مقدارى از سهام جديدالانتشار روى دست شرکت باقى خواهد ماند. آن شرکت مى‌توانند از يک بانک سرمايه‌گذار بخواهد که در زمينه فروش سهام عادى جديد به شرکت کمک کند. همچنين شرکت مى‌تواند از بانک سرمايه‌گذار بخواهد که سهام فروش‌نرفته را به قيمت مشخصى از شرکت بخرد و فروش کل سهام را تضمين کند.

ويژگى حق خريد

ويژگى‌هاى حق خريد سهام عادى به‌شرح زير است:


۱. حق خريد يک نوع اختيار معامله است. کسى که داراى چنين حقى مى‌شود الزامى به استفاده از آن ندارد.


۲. تعداد حقى که با داشتن آن مى‌توان يک سهم جديد خريدارى کرد از سوى شرکت مربوط تعيين مى‌شود. اين تعداد حق در طى دوره مقرر ثابت مى‌ماند. به‌عنوان مثال، ممکن است گفته شود که شخص بايد داراى ۲۵ حق باشد تا بتواند يک سهم جديد بخرد.


۳. قيمت فروش سهام عادى جديد (که آن را قيمت پذيره‌نويسى مى‌نامند) از سوى شرکت مربوط تعيين مى‌گردد و اين قيمت در طى دوره مقرر ثابت مى‌ماند. براى مثال، ممکن است يک شرکت اعلام کند که براى خريد يک سهم جديد، متقاضيان بايد ۵۰،۰۰۰ ريال به‌عنوان قيمت پذيره‌نويسى به شرکت پرداخت کنند.


۴. فقط در يک دوره زمانى مشخص مى‌توان از اين حقوق استفاده کرد و پس از انقضاء آن دوره اين حقوق ارزش خود را از دست خواهند داد. معمولاً ين دوره‌هاى زمانى ۶۰ تا ۹۰ روزه است.


۵. اين حقوق قابل‌معامله است و مى‌توان آنها را در بازار خريد و فروش کرد. تعداد حقى را که با داشتن آن مى‌توان يک سهم عادى جديد خريدارى کرد به اين عوامل بستگى دارد: مقدار پولى که شرکت مربوط نياز دارد و مى‌خواهد از طريق انتشار سهم جديد تأمين کند، قيمت پذيره‌نويسى سهام و تعداد سهامى که در دست مردم است (قبل از انتشار سهام جديد). با استفاده از معادله زير مى‌توان تعداد سهام جديدى را که بايد به فروش برسد محاسبه کرد:


قيمت پذيره‌نويسى هر سهم / پول مورد نياز = تعداد سهام جديدى که بايد به فروش برسد


با استفاده از معادله زير مى‌توان تعداد حق تقدمى را که براى خريد يک سهم لازم است حاسبه کرد:


تعداد سهم عادى که در دست مردم است / تعداد سهام جديد = تعداد حق تقدم لازم براى خريد يک سهم