انواع بيمهٔ هواپيما

بيمهٔ بدنه

مدت بيمهٔ بدنه يک ‌سال و براى مدت‌هاى کمتر از يک سال (فصل جهانگردى مانند تابستان) حق بيمهٔ بيشترى براى کوتاه‌مدت بايد پرداخت شود. تعهد بيمه‌گر بيمهٔ بدنهٔ هواپيما، تعمير، تعويض و جايگزينى قسمت‌هاى آسيب‌ديده ناشى از تحقق خطر مورد بيمه است.


- خسارت کلي:

در صورت ورود خسارت کلي، تعهد بيمه‌گر تهيهٔ هواپيماى ديگر از همان نوع يا نوع مشابه در وضعيت و شرايط مشابه است که از نظر سن و استهلاک و ديگر موارد يکسان باشد؛ يا پرداخت مبلغى است که بيمه‌گذار بتواند هواپيماى مشابه را از بازار بخرد. در صورتى‌که هواپيما از نوعى باشد که از نظر ارزش به‌سرعت متسهلک مى‌شود يا اينکه هواپيما، وام و توافقات مالى ديگرى داشته باشد، تعهد بيمه‌گر بر اساس ارزش بيمه‌شده خواهد بود. اگر بيمه‌نامه بر اساس ارزش توافقى صادر شده باشد، تعهد بيمه‌گر عبارت از ارزشى است که در هنگام صدور توافق ‌شده، که در صورت تحقق خطر بدون درنظر گرفتن قيمت بازار هواپيماى آسيب‌ ديده، به بيمه‌گذار پرداخت مى‌شود. براى تعيين ارزش توافقى دقت بيشترى بايد انجام گيرد و از ارزش توافقى در مورد هواپيماهاى نسبتاً نو استفاده شود نه هواپيماهاى کارکرده يا هواپيماهائى که‌ به‌سرعت مستهلک مى‌شوند. بيمه‌گذار نيز بايد مورد اعتماد بيمه‌گر باشد و نهايت حسن نيت را که از اصول اوليهٔ بيمه است رعايت کند.


- خسارت جزئي:

وقتى هواپيما خسارت جزئى مى‌بيند بيمه‌گر بايد هزينه‌هاى تعمير هواپيماى آسيب‌‌ديده را بپردازد. هرگاه هواپيما به ‌قيمت دست دوم بيمه ‌شده باشد بيمه‌گر با اشکالاتى مواجه خواهد شد زيرا تعميرات مورد نياز بايد بر اساس آخرين استانداردها انجام گيرد، در نتيجه حتى در مورد هواپيماى دست دوم نيز همان هزينهٔ قيمت نو بايد پرداخت شود. در بعضى موارد، بيشتر هم مى‌شود زيرا گاهى قطعات در بازار نيست و بايد سفارش ساخت آن داده شود. به‌دليل افزايش مداوم هزينه‌هاى تعمير، خطر کم بيمه ‌شدگى نيز مطرح است و نوسان‌هاى ارزش پول ملى در مقابل ارزهاى خارجى نيز به اين امر کمک مى‌کند.


- حق بيمه:

حق بيمهٔ بدنه از حاصلضرب نرخ که به‌صورت درصد بيان مى‌شود در سرمايهٔ بيمه ‌شده به‌دست مى‌آيد. نرخ بيمهٔ بدنه بر اساس سابقهٔ خسارتى کل رشتهٔ هواپيما در دنيا و هر خط هواپيمائى خاص همه‌ ساله تعيين مى‌شود و خطوط هواپيمائى که خسارت نداشته باشند کاهش نرخ يا پاداش عدم خسارت دريافت مى‌کنند. از آنجا که بخش اعظم ريسک، بيمهٔ اتکائى مى‌شود بنابراين نرخ بايد مورد تأييد بيمه‌گر اتکائى نيز باشد. دلالان نقش عمده‌اى در فعاليت رشتهٔ هواپيما دارند.


- فرانشيز:

در بيمهٔ بدنهٔ هواپيما بخشى از خسارت به‌عنوان فراگير به‌عهدهٔ بيمه‌گذار است. اين فرانشيز نه فقط به‌دليل افزايش دقت در نگهدارى و عمليات پروازى است بلکه به‌منظور کاهش هزينه‌ها، هم به‌نفع بيمه‌گذار است و هم به‌نفع بيمه‌گر که خسارت‌هاى جزئى به‌عهدهٔ بيمه‌گذار باشد. ميزان فرانشيز به نوع هواپيما وابسته است.


استثناءآت (موارد زير در بيمهٔ بدنه پوشش ندارد):


- استفاده از هواپيما براى مقاصد غيرقانوني


- رعايت نکردن شرايط و مقررات مربوط به خلبان، مورد استفاده و مناطق آزاد مندرج در قرارداد بيمه

بيمهٔ مسئوليت هواپيما

بيمه‌گذار در مقابل جبران زيان و خسارت وارده به مسافران، بار همراه، بار غيرهمراه، خسارت مالى و جانى وارده روى زمين قانوناً مسئول است و بايد جبران کند. برخلاف بيمهٔ بدنه که حداکثر خسارت احتمالى از قبل قابل پيش‌بينى است در بيمهٔ مسئوليت حداکثر خسارت وارده به اشخاص ثالث را نمى‌توان برآورد کرد و فقط تعهد بيمه‌گر در بيمه‌نامه قيد مى‌شود. افزون بر اين، بيمه‌گر به هزينهٔ خود وظيفهٔ دفاع از بيمه‌گذار را در مقابل دعاوى که عليه او در مراجع قانونى مطرح مى‌شود متقبل مى‌گردد.


- مسئوليت بيمه‌گذار

۱. مسئوليت در مقابل مسافران: غرامت‌هاى ناشى از جرح بدني، فوت، خسارت وارده به چمدان و وسايل همراه مسافر و تأخير در تحويل آن


۲. مسئوليت در مقابل اشخاص ثالث: خسارت‌ وارده اعم از جانى و مالى


۳. مسئوليت در مقابل مؤسسات حمل و نقل صاحبان کالا


۴. خسارت و زيان وارده که تأخير در تحويل را نيز شامل مى‌شود


۵. ظرفيت بيمهٔ مسئوليت هواپيما يعنى تعهد بيمه‌گر بايد برابر مبلغى باشد که اگر هواپيما با ظرفيت کالا دچار حادثه شد پرداخت گردد.


- مسئوليت مالکان و بهره‌برداران فرودگاه‌ها

اين مسئوليت شامل تمام مواردى است که ناشى از عمليات و بهره‌بردارى از فرودگاه‌ها باشد که عبارتند از:


۱. باند فرودگاه

۲. نقل و انتقال چمدان و بار مسافران

۳. سُر خوردن مسافر در محوطهٔ لغزندهٔ فرودگاه

۴. انفجار هواپيما هنگام سوخت‌گيرى

۵. تهيه و تأمين غذا، تأخير، مسموميت غذائى


- مسئوليت ناشى از استفاده از وسايل نقليهٔ موتورى (سواري، اتوبوس و کاميون که در محوطهٔ فرودگاه تردد مى‌کنند)

۱. مسئوليت حفظ هواپيما در آشيانه‌ها و تعميرگاه‌ها


۲. پارک هواپيما در آشيانه: ريزش و خرابى آشيانه


۳. سرويس و نگهدارى هواپيما و مسئوليت در مقابل اشخاص ثالث


- مسئوليت ناشى از کنترل ترافيک هوائى

کنترل ترافيک هوائى کار بسيار حساس، پيچيده و خطرناکى است. در صورتى‌که براى هواپيما که تحت راهنمائى برج مراقبت پرواز مى‌کند اتفاقى بيفتد که ناشى از اشتباه کنترل‌کنندهٔ ترافيک هوائى باشد مسئوليت آن با مالک و بهره‌بردار فرودگاه است.

ساير بيمه‌هاى هواپيما

- بيمهٔ فقط خسارت کلي:

در اين بيمه تعهد بيمه‌گر محدود به خسارت کلى است و در قرارداد ذکر مى‌شود ”فقط خسارت کلي“. ميزان تعهد بيمه‌گر درصدى از کل تعهد بيمهٔ تمام ‌خطر يا مبلغى بالاتر از ارزش بيمهٔ تمام ‌خطر است. براى مثال، ارزش بيمه‌شده براى تمام خطر ۷۰ ميليون دلار است و براى فقط خسارت کلى ۳۰ ميليون دلار مازاد بر ۷۰ ميليون دلار است که فقط در صورت ورود خسارت کلي، بيمه‌گر ۱۰۰ ميليون دلار مى‌پردازد.


- بيمهٔ ريسک‌هاى روى زمين:

ريسک‌هاى روى زمين با پرداخت حق بيمهٔ اضافى با بيمهٔ تمام‌ خطر تأمين بيمه‌اى دارد. از اين بيمه معمولاً براى هواپيماهائى که روى زمين هستند يا تحت تعمير قرار دارند استفاده مى‌شود.


- بيمهٔ قطعات يدکي:

قطعات يدکى غالباً گرانبها هستند. اين قطعات شامل موتورهاى يدکي، قطعات ديگر هواپيما روى زمين يا در آشيانه‌ها بيمه مى‌شوند. حق بيمه بر اساس درصدى از گردش عمليات ساليانه محاسبه و دريافت مى‌شود.


- بيمهٔ از دست‌دادن:

در اين نوع پوشش، بيمه‌گر زيان وارده به بيمه‌گذار را که به‌دليل خسارت‌ وارده قادر به استفاده از هواپيما نيست جبران مى‌کند. براى مثال، هواپيمائى خسارت ‌ديده و قادر به پرواز نيست. بيمه‌گذار ناگزير مسافران خود را به ساير خطوط هواپيمائى منتقل مى‌کند. زيانى که از اين بابت به بيمه‌گذار وارد مى‌شود با داشتن اين پوشش جبران مى‌گردد.


- بيمهٔ عدم‌النفع:

در بيمهٔ عدم‌النفع، بيمه‌گر پرداخت هزينه‌هائى را که به‌دليل وقوع حادثه متحمل مى‌شود به‌عهده مى‌گيرد. براى مثال، به‌جاى هواپيماى آسيب‌ديده هواپيماى ديگرى اجاره مى‌کند.