حداکثر خسارت ممکن

MPL (حداکثر خسارت ممکن) حالتى است که آتش‌سوزى در شرايط نامساعد وقوع يافته و سيستم‌هاى اطفاءِ حريق به وظايف خود عمل نکرده‌اند، اما آتش‌سوزى به‌خودى‌خود با مانع برخوردکرده، و يا موادى براى سوختن باقى نمانده و آتش خاموش شده است. براى مثال، کارخانهٔ چوب‌برى ”هيزم‌شکن“ طعمهٔ آتش‌سوزى شده است:


- حالت اول: تهويهٔ سقفى نداشته، دود متراکم شده است و مأموران آتش‌نشانى نتوانسته‌اند به کانون آتش‌سوزى نزديک شوند و با آن مبارزه کنند؛ سيستم اطفائي، کارآئى نداشته است. آتش‌سوزى به‌حال خود رها شده و کارخانه کلاً سوخته است.


- حالت دوم: گارد آتش‌نشانى در محل ديگرى درگير بوده و افراد لازم براى اطفاءِ آتش‌سوزى در اختيار نبوده‌اند؛ آب نبوده يا تأسيسات آب‌فشان خودکار به‌‌دليل نقص فني، عمل نکرده است؛ طراحى تأسيسات ايمنى نصب شده اشتباه بوده و يا محل اشتغال حفاظت ‌شده تغيير يافته است؛ مقاومت درها و ديوارهاى ضد حريق در حد مورد انتظار نبوده و آتش‌سوزى مقاومت آنها را درهم شکسته است؛ آب‌فشان خودکار بر اثر انفجار نابود شده و يا قابل استفاده نبوده است.


اين تعاريف متعلق به سازمان اروپائى “CEA ”Comite Europeen des Assurance است. عوامل متعددى نظير هزينهٔ ثابت، دامنه و وسعت آتش‌سوزي، تمرکز اموال با ارزش در يک نقطه، فاصله و ارتفاع ساختمان‌ها، وجود در و ديوار ضد حريق، نوع توليد و خطرهاى بيمه ‌شده بر محاسبهٔ MPL و EML مؤثر هستند. MPL و EML معمولاً براساس ارزش‌هاى موجود و مبلغ بيمه‌شده محاسبه مى‌شوند و به‌محض تغيير ارزش اموال ضرورى است که مجدداً محاسبه و بازنگرى شوند. همچنين، سرمايهٔ بيمه‌شدهٔ کارخانه و قسمتى که MPL بر اساس آن برآوردشده بايد به‌صورت مقطعى کنترل شود تا با کم بيمه ‌شدگى مواجه نشود. کارخانه‌هائى که اساس محاسبهٔ MPL و EML قرار مى‌گيرند بايد از محل‌هاى کم‌خطر جدا باشند. MPL را بر اساس قسمت‌هائى تعيين مى‌کنند که در حادثه، از نظر مبلغ سنگين‌ترين خسارت به آنها وارد مى‌شود بر محاسبهٔ EML عوامل متعددى مؤثر هستند که به‌طور مقطعى و دوره‌اى مورد بررسى و توجه قرار مى‌گيرند و تغييرات تعديل مى‌شود. برخى از اين عوامل عبارتند از:


- تقسيمات فرعى در مجتمع‌هاى ساختمانى (براى مثال، وجود ديوارهاى ضد حريق موجب مى‌شود که آتش‌سوزى نتواند به‌ساير قسمت‌هاى مجتمع سرايت کند).


- سيستم‌هاى اعلام‌ کننده، تجهيزات و امکانات اطفاءِ حريق، تأسيسات آب‌فشان و تمامى اطلاعات ضرورى در خصوص عوامل مؤثر بر محاسبهٔ EML بايد در زمان محاسبهٔ آن به‌شرح زير در دسترس قرار گيرد:


- گزارش مشروح بازديد فنى يا بازديد شخصى کارشناس از عوامل مربوط.

- اطلاعات فنى ريسک مورد بيمه (مانند طرح، نقشه، مراحل توليد).

- نحوهٔ توزيع کل سرمايهٔ بيمه ‌شده بين تک‌تک ساختمان‌هاى مجتمع.

- خصوصيات و نحوهٔ فعاليت تأسيسات اطفاءِ حريق.


البته همهٔ اطلاعات اغلب هنگام محاسبهٔ EML در دسترس نيست. بنابراين، نه‌تنها به اين دليل بلکه به‌دلايل متعدد، شرکت صادرکنندهٔ بيمه‌نامه به‌جاى محاسبهٔ MPL - EML بهتر است از MPL (حداکثر خسارت ممکن) استفاده کند؛ يعنى حداکثر خسارت، در صورتى‌که يک يا چند مورد از عوامل مؤثر، در صورت وقوع حادثه، نتوانند نقش خود را به‌درستى ايفاء کند. براى مثال، غيبت يا واکنش اشتباهى کارکنان در لحظهٔ وقوع آتش‌سوزي؛ عمل‌نکردن تأسيسات اطفائى خودکار؛ تأخير غيرقابل پيش‌بينى گارد آتش‌نشاني؛ و کمبود ذخيرهٔ آب.


کارشناس مسئول محاسبهٔ MPL يا EML بايد به‌ عوامل مؤثر بر افزايش ميزان حداکثر خسارت توجه کند. براى مثال، عمليات تروريستى و خرابکارانه، خطرهاى تبعى ديگر، مديريت و نحوهٔ ادارهٔ ريسک از نظر خطر نيروى انسانى و تراکم ريسک.

نحوهٔ محاسبهٔ MPL

در اينجا لازم است به‌روش بازار آلمان در مورد محاسبهٔ MPL اشاره شود. در تعرفهٔ آتش‌سوزى اين کشور شرطى وجود دارد که به‌شرط اشتباه محاسبهٔ MPL معروف است. به‌موجب اين شرط هرگاه ميزان MPL از ۵۰ درصد کمتر محاسبه شده باشد بخشى از خسارت به‌عهدهٔ خود بيمه‌گر محاسبه‌کننده خواهد بود. به همين‌ دليل است که در اغلب موارد MPL محاسبه ‌شده در اين بازار براساس ۷/۶۶ درصد است. بنابراين، اين شرط در همهٔ موارد قابل اعمال نيست.

حداکثر خسارت برآورد شده

فرض مى‌کنيم در صورت وقوع آتش‌سوزي، مورد بيمه در حالت عادى و نرمال فعاليت خود قرار دارد؛ کليهٔ تأسيسات و سيستم‌هاى اطفاءِ حريق در حد انتظار مورد استفاده قرار مى‌گيرند و مؤثر واقع مى‌شوند و شرايط غيرعادى و اتفاقى وجود ندارد. بروز خسارت در چنين شرايطى EML محسوب مى‌شود:


- حالت اول: آتش‌سوزى ايجاد شده است و به‌سرعت کارخانه را فرا مى‌گيرد؛ ديوارهاى ضد حريق دامنهٔ آتش‌ را محدود مى‌کنند؛ گارد آتش‌نشانى به‌خودى‌خود با خبر مى‌شود و براى کنترل آتش در منطقهٔ محدودشده مشکلى ندارد؛ آب به‌ميزان کافى از رودخانه‌اى که در نزديکى محل آتش‌سوزى واقع‌شده قابل تأمين است؛ وقتى‌که آتش‌سوزى اطفاء مى‌شود منطقهٔ طعمهٔ آتش‌سوزى کلاً سوخته و نابود شده ولى به ‌ساير نقاط کارخانه خسارت اندکى وارد شده است.


- حالت دوم: در سالن کارخانه انفجارى رخ مى‌دهد؛ در و ديوار در مقابل فشار ناشى از انفجار مقاومت مى‌کنند. پنجره‌ها و سقف که به‌طرز خاصى طراحى شده‌اند بر اثر فشار از هم متلاشى مى‌شوند. تأسيسات آبفشان خودکار بلافاصله نابود و آب از لولهٔ ترکيده‌ شده سرازير مى‌شود؛ مأموران آتش‌نشانى به ‌موقع سر مى‌رسند و بلافاصله عمليات اطفائى را شروع مى‌کنند و موفق مى‌شوند فوران آب تأسيسات آب‌فشان را مهار و آتش‌سوزى را خاموش کنند؛ بعد از تعمير و نظافت سالن، مجدداً فعاليت شروع مى‌شود.

نحوهٔ محاسبهٔ EML

متداول‌ترين روش براى محاسبهٔ EML و MPL روشى به‌نام سيستم ”بينگو“ است. روش ديگرى وجود دارد که مکانيکى است و از روش بينگو پيچيده‌تر است ولى با روش بينگو تفاوتى ندارد. براى محاسبهٔ EML همان روشى به‌کار مى‌رود که براى MPL لازم است، با اين تفاوت که براى محاسبهٔ EML علاوه‌بر محل ريسک، از نظر تجمع بالاترين سرمايهٔ بيمه ‌شده، به خطرناک‌ترين منطقهٔ ريسک نيز توجه مى‌شود. کارآئى و تأثير سيستم‌هاى اطفائى در مهارکردن آتش‌سوزى در محل ريسک را نيز بايد منظور کرد. گاهى لازم است که EML به‌ دفعات محاسبه شود تا رقم صحيح‌ترى براى آن به‌دست آيد.