اساس تعهد بيمه‌گر براى پرداخت خسارت آتش‌سوزى در صورتى‌که شيء به ارزش واقعى بيمه شده باشد و در لحظهٔ خسارت نيز همان ارزش را داشته باشد عبارت است از: مابه‌التفاوت ارزش اموال بيمه‌شده در لحظهٔ قبل از وقوع حادثه با ارزش باقيماندهٔ آن بلافاصله بعد از وقوع حادثه. اگر سرمايهٔ بيمه‌شده کمتر از ارزش واقعى باشد، بيمه‌گر براى تک‌تک اموال با مقايسهٔ سرمايهٔ بيمه‌شده با ارزش واقعى آنها قاعدهٔ نسبى اعمال مى‌کند. در مواردى نيز بيمه‌گر تعويض يا تعمير مورد بيمه را طبق مفاد قرارداد تعهد مى‌کند.

پرداخت خسارت

شرکت‌هاى بيمه اغلب يا متخصصان، کارشناسان، مهندسان و آرشيتکت‌ها را به‌خدمت مى‌گيرند، يا از خدمات ارزيابان و کارشناسان مستقل براى تعيين ميزان خسارت استفاده مى‌کنند خسارت‌هاى جزئى را ادارهٔ خسارت شرکت بيمه تعيين و تصفيه مى‌کند.


کارشناسان خسارت پس از بازديد، گزارش مقدماتى و برآورد خسارت را براى بيمه‌گر ارسال مى‌دارد. پس از تعيين ميزان قطعى خسارت، گزارش نهائى براى تصفيهٔ خسارت به بيمه‌گر تسليم مى‌شود. در صورت بروز اختلاف بين بيمه‌گر و بيمه‌گذار بر سر مبلغ خسارت، موضوع به کارشناسى يا داورى ارجاع داده مى‌شود. در صورتى‌که رأى کارشناسى يا داورى را دوطرف قبول نکنند تصميم نهائى با دادگاه خواهد بود. البته در اغلب موارد، اختلافات دوستانه و با سازش برطرف مى‌شود. در موارد خاصى ممکن است بيمه‌گر با وجود عدم شمول بيمه، خسارت بيمه‌گذار را ارفاقى پرداخت کند. در صورت مقصر بودن شخص ثالث، بيمه‌گر تمام يا بخشى از خسارت را از مقصر حادثه مطالبه مى‌کند.

مراحل بررسى و پرداخت خسارت

در صورت ايجاد خسارت آتش‌‌سوزي، بيمه‌گذار موظف است که ظرف پنج‌روز از زمان وقوع حادثه بيمه‌گر را مطلع کند. اولين گام بيمه‌گر بايد در جهت تعيين و تشخيص اعتبار بيمه‌نامهٔ مربوط باشد. وى سپس بايد علت و دامنهٔ آتش‌سوزى را بررسى کند. در خسارت‌هاى جزئى بيمه‌گذار بايد فرم زير را تکميل و به بيمه‌گر ارائه کند:


زمان و محل خسارت:---------------------------------------------------------------------
چگونگى وقوع آتش‌سوزي:-------------------------------------------------------------
آيا اموال خسارت‌ديده تحت بيمه‌نامهٔ ديگرى نيز پوشش بيمه‌اى دارد:----------------
چگونگى نفع بيمه‌پذير مورد خسارت‌ديده:-----------------------------------------------
سابقهٔ خسارت:------------------------------------------------------------------------
قيمت و تاريخ خريد تک‌تک اموال آسيب‌ديده:--------------------------------------------
ارزش اموال خسارت‌ديده در موقع وقوع حادثه:-----------------------------------------
ارزش اموال بازيافتى (در صورتى‌که موجود باشد) و مبلغ خسارت درخواستي:-------
در صورتى‌که خسارت به ساختمان بيمه ‌شده وارد شود، برآورد کارشناس در مورد تعمير و تجديد بنا کافى است يا نه:--------------------------------------------------------------------------


پس از تکميل فرم، زيان‌ديده ضمن تأييد اظهارات خود، آن را امضاء و به بيمه‌گر ارائه مى‌کند. پس از کارشناسى در صورتى‌که زيان‌ديده مبلغ مورد درخواست را - که کارشناسان ارزيابى کرده است - تأييد کند شرکت بى‌درنگ مبلغ را مى‌پردازد. در صورتى‌که مبلغ درخواستى بيمه‌گذار بيشتر باشد پس از رسيدن به توافق، خسارت پرداخت مى‌شود. در خسارت‌هاى بزرگ، شرکت بيمه بلافاصله کارشناس مستقل يا مؤسسهٔ کارشناسى را که رونوشت بيمه‌نامهٔ مورد خسارت را در اختيار دارد براى ارزيابى خسارت، علت آتش‌سوزى و برآورد و حفظ بازيافتى‌ها تعيين مى‌کند. کارشناس خسارت پس از بازديد مقدماتي، خسارت را به‌طور تخمينى برآورد مى‌کند و به اطلاع بيمه‌گر مى‌رساند. پس از روشن‌شدن کليهٔ اطلاعات در مورد خسارت، گزارش قطعى تهيه مى‌شود. گاهى برآورد خسارت، مانند خسارت محتويات ساختمان، ممکن است مدت‌ها طول بکشد. پس از توافق بين کارشناسان و بيمه‌گذار در مورد مبلغ خسارت، کارشناس ميزان دقيق خسارت را به شرکت بيمه اعلام مى‌کند. در صورت توافق، خسارت به زيان‌ديده پرداخت مى‌شود و او برگ تصفيهٔ خسارت را امضاء مى‌کند. هزينه‌هاى کارشناسى به‌عهدهٔ شرکت بيمه و هزينه‌هاى تعيين خسارت به‌عهدهٔ خود بيمه‌گذار است.


در صورتى‌که اموال بيمه ‌شده چندين پوشش بيمه‌اى داشته باشد، يا تحت پوشش بيمه‌نامهٔ مشارکتى چند شرکت باشد، شرکت بيمه‌اى که بالاترين تعهد را دارد گزارش کارشناسى خسارت را تهيه و پس از تعيين ميزان دقيق خسارت براى کليهٔ شرکت‌هاى ذى‌نفع ارسال مى‌کند. هر شرکت به سهم خود ميزان خسارت را تقسيم و به شرکت بيمه‌اى که بالاترين تعهد را دارد ارسال مى‌کند و پس از تأييد، سهم هر يک از شرکت‌هاى بيمه اعلام مى‌شود.

پرداخت ارفاقى

گاهى ممکن است شرکت بيمه قانوناً و براساس شرايط بيمه‌نامه، در پرداخت خسارت تعهدى نداشته باشد، يا اينکه تعهد او مشکوک باشد. در اين مواقع شرکت بيمه با توجه به وضعيت بيمه‌گذار و شرايط موجود، بدون اينکه تعهدى پذيرفته باشد، مبلغى را به‌طور ارفاقى به بيمه‌گذار مى‌پردازد. در مواقعى که علت خسارت شبيه آتش‌سوزى است، ولى نه آتش‌سوزى به مفهوم قرارداد،(۱) ممکن است بيمه‌گر مبلغى را کلاً يا جزئي، به‌طور ارفاقى بپردازد.


(۱) . مانند لباس‌هائى که در مقابل آتش آويزان شده باشند و خسارت ببينند، يا هنگامى‌که بيمه‌گذار فراموش کند نقل مکان و تغيير نشانى خود را به اطلاع بيمه‌گر برساند.