منظور از سرنشين وسيلهٔ نقليه، هر شخصى است که در زمان حادثه در داخل اتومبيل موضوع بيمه باشد اعم از اينکه اتومبيل در حال حرکت باشد يا متوقف. بدين معنا که چنانچه سرنشين وسيلهٔ نقليه‌اى که مشخصات آن در بيمه‌نامه قيد شده است بر اثر وقوع حادثهٔ ناشى از آن وسيلهٔ نقليه دچار آسيب بدنى شود يا فوت کند، بيمه‌گر غرامتى طبق شرايط قرارداد به‌خود وى يا بازماندگان وى مى‌پردازد. سرنشين وسيلهٔ نقليه در طول مدت مسافرت در مقابل کليهٔ حوادثى که ممکن است به‌وقوع بپيوندد تحت پوشش بيمه است. بنابراين، سرنشين يا بازماندگان وي، هنگامى‌ مى‌توانند از مزاياى آن استفاده کنند که اولاً، در هنگام حادثه داخل وسيلهٔ نقليه بوده باشند؛ ثانياً حادثه نيز مربوط به‌وسيلهٔ نقليهٔ بيمه ‌شده باشد. بنابراين چنانچه سرنشين وسيلهٔ نقليه در هنگام توقف اتومبيل از آن خارج و دچار حادثه شود (مانند برخورد با اتومبيل ديگر در حال گذر) تحت پوشش بيمه نخواهد بود.


هرگاه هر يک از سرنشينان وسيلهٔ نقليه بيمه‌ شده (اعم از راننده، کمک راننده يا مسافر قبل از سوار شدن به وسيله يا بعد از پياده‌شدن دچار آسيب شوند نمى‌توانند غرامتى از بيمه‌گر دريافت کنند. حادثهٔ منجر به صدمهٔ بدنى يا فوت سرنشين بايد ناشى از حوادثى باشد که براى وسيلهٔ نقليه پيش‌ آمده است. شمول و حدود تعهدات بيمه‌گر، در شرايط عمومى مورد عمل شرکت‌هاى بيمه درج شده است. به ‌موجب اين شرايط، بيمه‌ شده در بيمهٔ حوادث سرنشين، با نام مشخص نمى‌شود بلکه برحسب سمت تعيين مى‌گردد (مانند راننده، کمک‌رانندهٔ اتوبوس، مينى‌بوس، کاميون، تريلر، مسافران، سرنشينان اتوبوس، سوارى و غيره). کسانى‌که در طول مدت اعتبار قرارداد بيمه سرنشين وسيلهٔ نقليه باشند در حدود مقررات بيمه‌نامه از مزاياى بيمه بهره‌مند مى‌شوند. در بيمه‌نامهٔ حوادث سرنشين مشخصات دقيق وسيلهٔ نقليه از جمله مورد استفادهٔ آن قيد مى‌شود. بنابراين، اگر از اتومبيل سوارى شخصى به‌جاى تاکسى يا آژانس استفاده شود بيمه‌گر تعهدى براى پرداخت غرامت ندارد زيرا مورد استفادهٔ سوارى شخصى محدود و عمدتاً مختص اعضاءِ خانواده است.


در اينجا بيمه‌گر حق بيمهٔ متناسب با ريسک را دريافت نکرده و تشديد خطر محسوب مى‌شود لذا ايفاءِ تعهد از بيمه‌گر ساقط مى‌شود. هرگاه هم که بيمه‌گذار قصد داشته باشد نوع استفاده از وسيلهٔ نقليه را تغيير دهد بايد طبق مادهٔ ۱۶ قانون بيمه که مربوط به تشديد خطر است اقدام کند، يعنى بى‌درنگ به بيمه‌گر اطلاع دهد. در اين مورد، بيمه‌گر حق دارد اضافه حق بيمه را معين و به بيمه‌گذار پيشنهاد کند. در بيمهٔ حوادث سرنشين، بيمه ‌شده عبارت است از هر شخصى که در زمان حادثه داخل وسيلهٔ نقليه باشد و از نظر سمت نيز، از شرايط لازم برخوردار. يعنى اگر راننده و کمک‌راننده هم جزءِ مشمولان قرارداد بيمه باشند بايد شرايط لازم را داشته باشند (براى مثال، راننده بايد گواهينامه‌اى متناسب با وسيلهٔ نقليه داشته باشد و از وسيلهٔ نقليهٔ استفادهٔ مجاز و متناسب با نوع آن به‌عمل آورد).(۱)


(۱) . براى توضيحات بيشتر در مورد بيمهٔ حوادث سرنشين وسيلهٔ نقليه، نگاه کنيد به مبحث: ”بيمهٔ اشخاص“.

ظرفيت مجاز

هر وسيلهٔ نقليه ظرفيت مجازى دارد که در کارت مشخصات آن ذکر شده است. تعداد بيمه‌شدگان وسايل مزبور، محدود به ظرفيت مجاز آنها است و چنانچه وسيله‌اى سرنشين بيش از حد ظرفيت داشته باشد و بر اثر حادثه تعدادى از سرنشينان يا مسافران دچار جرح بدنى و فوت شوند بيمه‌گر قاعدهٔ نسبى اعمال خواهد کرد. يعنى غرامت به‌نسبت تعداد بيمه‌شدگان طبق ظرفيت مجاز و تعدادى که در هنگام حادثه در درون وسيلهٔ نقليه بوده‌اند پرداخت مى‌کند. به‌عبارت ديگر، اگر به‌جاى ۲۰ نفر ظرفيت مجاز مينى‌بوس ۲۵ نفر سوار شده باشند مجموع غرامت قابل پرداخت به‌نسبت ۲۵/۲۰ پرداخت مى‌شود. منظور از حادثه يا حوادث موضوع بيمهٔ حوادث سرنشين عبارت است از آتش‌سوزي، انفجار، تصادف، واژگون ‌شدن، منحرف‌ شدن يا سقوط وسيلهٔ نقليهٔ بيمه‌ شده که موجب جرح و صدمهٔ بدنى يا فوت شود. در بيمهٔ حوادث سرنشين هزينه و غرامت قابل جبران است که مستقيماً از حوادث بيمه‌ شده ناشى شده باشد.

استثناءآت بيمهٔ حوادث سرنشين

همانند ساير رشته‌ها، بيمهٔ حوادث سرنشين نيز استثناءآتى دارد، شامل موارد زير:


- خطرهاى نامترقبه و فاجعه‌آميز طبيعى نظير سيل، طوفان و زلزله

- جنگ، انقلاب، شورش، اعتصاب و راهزني

- انرژى هسته‌اى و مواد راديواکتيو

- سوختگيرى اتومبيل