- موضوع و تعريف بيمهٔ حمل‌ونقل:

موضوع بيمهٔ حمل‌ونقل، تأمين و جبران زيان‌هائى است که در جريان حمل‌ونقل کالاها از مبداء تا مقصد بر اثر وقوع خطرها و حوادث مسير حمل‌ونقل به کالاها وارد مى‌شود.


حمل‌ونقل انواع گوناگون دارد و دربر گيرندهٔ حمل‌ونقل زمينى، دريائى و هوائى است. در اين مبحث بيشتر به حمل‌ونقل آبى کالاها (حما‌ونقل دريائى)، که جهانى‌ترين نوع حمل‌ونقل است، پرداخته مى‌شود ولى چون حمل‌ونقل در خشکى نيز اهميت خاصى دارد و گاهى مکمل حمل‌ونقل دريائى به‌شمار مى‌رود. حمل‌ونقل هوائى بيشتر دربر گيرندهٔ حمل‌ونقل و انتقال مسافران و لوازم و بار همراه آنان است و بحث شايان توجهى است که به‌دليل پيروى از پيمان‌ها و قراردادهاى ميان مللى و جهانى مى‌بايد به‌طور جداگانه و اختصاصى مورد بحث قرار گيرد. در اين جستار توجه و نگرش بيشتر به بيمهٔ حمل‌ونقل کالاها در درياها و آب‌ها است. از اين‌رو خطرها و حوادث دريائى، که اموال و کالاها را در جريان حمل‌ونقل تهديد مى‌کنند، و همچنين پوشش و تأمين‌هاى بيمه‌اى مربوط به اين نوع خطرها، مورد بحث قرار خواهند گرفت.


بنابراين بيمهٔ حمل‌ونقل دريائى دربر گيرندهٔ تأمين خطرهائى است که در جريان حمل يا نقل و انتقال کالا در درياها و آب‌ها اتفاق مى‌افتند و موجب زيان دارندگان کالاها مى‌شوند.


از ديدگاه حقوقى، با توجه به تعريفى که قانون بيمه از نهاد بيمه کرده است و آن را گونه‌اى عقد مى‌داند، مى‌توان گفت که بيمهٔ حمل‌ونقل دريائى قراردادى است که به ‌موجب آن شرکت بيمه (بيمه‌گر) در ازاء دريافت وجهى (حق بيمه) مجموعهٔ خطرهائى را طبق موازين فنى به‌عهده مى‌گيرد و متعهد مى‌شود که در صورت وقوع يکى از خطرهاى موضوع بيمه، خسارت‌هاى وارد به بيمه‌گذاران را جبران کند. از اين ديدگاه بيمه‌گر و بيمه‌گذار به‌عنوان دو طرف قرارداد بيمه تعهدهائى را مى‌پذيرند و ملزم به ايفاء آنها مى‌شوند. بنابراين اصول فرمانروا بر انعقاد قرارداد، اجراء قرارداد، پايان، انحلال و بطلان قراردادها، که در مباحث گذشته به تفصيل دربارهٔ آنها بحث شد، در اينجا نيز صادق هستند. بدين‌معنا که رعايت قاعده‌ها و ضابطه‌هاى مربوط به ستون‌هاى درستى و اعتبار قراردادها (مفاد مادهٔ ۱۹۰ قانون مدنى و مواد ۱۱، ۱۲ و ۱۸ قانون بيمه) و رعايت اصول بيمه‌اى فرمانروا بر بيمه‌هاى اموال (اصل غرامت، قاعدهٔ جانشينى، نفع بيمه‌اى و ...) در اين رشته از بيمه‌هاى بازرگانى ضرورى و بايسته است.


افزون بر اين چون بيمهٔ حمل‌ونقل از پيوند و تلفيق دو تکنيک پيچيده يعنى ”تکنيک حمل‌ونقل دريائى“ و ”تکنيک بيمه“ ساخته شده، رعايت ضابطه‌ها و عرف حمل‌ونقل دريائى در آن اهميت ويژه‌اى دارد. از اين‌رو متخصص بيمهٔ حمل‌ونقل هم بايد از حقوق دريائى (مجموعهٔ قانون‌ها و قاعده‌ها و عرف دريائى مورد قبول و عمل ملت‌ها که بر روابط و مسائل مربوط به حمل‌ونقل و فعاليت‌هاى مربوط به دريا حاکم است ”هوشنگ اميد، حقوق دريائى - مدرسهٔ عالى بيمهٔ تهران، ۱۳۵۱“)، آگاهى بسنده داشته باشد و هم از حقوق بيمه (مجموعهٔ قانون‌ها و ضابطه‌هاى مربوط به بيمهٔ و حمل‌ونقل را به ‌خوبى دريابد و حل و فصل کند. به همين جهت تنظيم و صدور بيمه‌نامهٔ حمل‌ونقل دريائى از ظرافت و دقت و پيچيدگى ويژه‌اى برخوردار است؛ ولى از آن پيچيده‌تر و دشوارتر، شيوهٔ کارشناسى و ارزيابى و محاسبهٔ خسارت وارد به انواع کالاهاى تجارتى است که تنها از عهدهٔ کارشناسان و محاسبان دانا و ماهر و آزموده برمى‌آيد.