توسعهٔ اقتصادى و اجتماعى ايران و بايستگى پشتيبانى و حمايت از نيروهاى کار و توليد و گروه‌هاى فرهنگى خدمتگر و ساير گروه‌هاى اجتماعى ايجاب مى‌کرد که اينان با بهره‌گيرى از طرح‌هاى تسهيل بخش گروهى، که دربر گيرندهٔ کاهش نرخ‌هاى بيمه بود، از مزاياى بيمه‌هاى گروهى برخوردار شوند. هر چند سال‌ها پيش، در سال ۱۳۲۳، به دلايل اجتماعى و سياسى شرکت سهامى بيمهٔ ايران طرح بيمهٔ اجبارى حوادث و امراض ناشى از کار (بيمهٔ کارگران) را تهيه و عرضه کرد که بعدها شالودهٔ سازمان بيمه اجتماعى کارگران قرار گرفت. ولى واقعيت اين است که تا سال ۱۳۴۳ بيمه‌هاى گروهى به شکل اختيارى رونق و رواجى در ايران نداشت. در اين سال با تأسيس و تشکيل ”ادارهٔ بيمه‌هاى دسته‌جمعي“ در ادارهٔ کل بيمه‌هاى اشخاص شرکت سهامى بيمهٔ ايران، فعاليت در راه تهيهٔ طرح‌هاى بيمهٔ گروهى (دسته‌جمعى) و انعقاد قرارداد و اجراء اين‌گونه طرح‌هاى مفيد و سودرسان آغاز شد (۱).


(۱) . مجلهٔ بيمه، ۱۳۴۳ - ۱۳۴۴، مجموعهٔ مقاله‌هاى م.ص [محمود صالحي] و محمد ولى جوهريان. يادآورى مى‌شود که تشکيل ادارهٔ بيمه‌هاى دسته‌جمعى در ادارهٔ کل بيمه‌هاى اشخاص نقش غيرقابل انکارى در گسترش بيمه‌هاى گروهى در ايران داشته است.

بيمهٔ محصلين (بيمهٔ دانش‌آموزان)

”قرارداد بيمهٔ دسته‌جمعى حوادث و امراض ناشى از حوادث تحصيلي“ در تاريخ هيجدهم شهريورماه ۱۳۴۳ ميان وزارت فرهنگ و شرکت سهامى بيمهٔ ايران با حضور گروهى از مسئولان بيمه و روزنامه‌نگاران امضاء شد که بازتاب گسترده‌اى در ميان خانواده‌هاى دانش‌آ‌موزان و مسئولان آموزشى داشت و بذر بيمه را در ذهن نوآموزان ما کاشت (۱). به ‌موجب اين قرارداد، که ۱۳ ماده و دو تبصره داشت، نخست توافق شد که دانش‌آ‌موزان با پرداخت ۱۲ تومان در سال (ماهانه يک تومان) در برابر حوادث و بيمارى‌هاى ناشى از حوادث اوقات تحصيل يا حوادث ورزشى، تفريحى و گردش‌هاى گروهى و حوادث بين راه و مدرسه بيمه شوند. هزينهٔ معالجه تا مبلغ ۵۰،۰۰۰ ريال در هر حادثه و غرامت نقص عضو دائم کلى تا مبلغ ۰۰۰،۱۰۰ ريال مورد تأمين بيمه‌گر واقع شد. در اجراء اين طرح رهنمودها، فرم‌هاى لازم و کارت بيمهٔ تحصيلى و بروشورهاى رنگى تبليغاتى تهيه و براى همهٔ مراکز آموزشى و شعبه‌هاى شرکت بيمه فرستاده شد.


(۱) . براى آگاهى از پيشينه، يادآورى مى‌شود که کودکستان و دبستان آزموده، واقع در باغ صبا (جادهٔ قديم شميران)، نخستين مدرسه‌اى بود که طرح بيمهٔ دانش‌آموزان را در سال ۱۳۴۳ پذيرفت و عملى کرد.


حق بيمهٔ سالانهٔ اين قرارداد بعدها با افزايش شمار بيمه‌شدگان به مبلغ ۹ تومان کاهش يافت (م.ص [محمود صالحي]، ”بيمهٔ محصلين“، مجلهٔ بيمه، دورهٔ سوم، ش ۳ ”اسفند ۱۳۴۴“، ص ۲۲).


خوشبختانه طرح بيمهٔ دانش‌آموزان با توسعهٔ فرهنگى و اقتصادى کشور و بايستگى گسترش خدمت‌رسانى و سرويس‌دهى شرکت‌هاى بيمهٔ توسعهٔ چشمگير و خرسندى‌بخشى يافته است به شيوه‌اى که در سال تحصيلى ۱۳۷۷ نزديک به نوزده ميليون نفر از دانش‌آموزان کشور مشمول مزايا و تأمين‌هاى آن شدند. اين فراگيرى بيمه‌اى افزون بر حمايت و پشتيبانى فرزندان ما در برابر پيامد حوادث و برخى بيمارى‌ها، تبليغ سودمند و سازنده‌اى در جهت گسترش فرهنگ بيمه و تأمين‌گرى در ايران به‌شمار مى‌رود (۲).


(۲) . موضوع بيمه‌ٔ دانش‌آموزان به‌دليل ارزش اجتماعى و فرهنگى و اقتصادى آن مورد توجه و مطالعهٔ مرتضى شهرابى، يکى از پژوهشگران و علاقه‌مندان به فن بيمه، قرار گرفته و وى پايان‌نامهٔ کارشناسى ارشد خود را به بررسى و پژوهش در اين زمينه اختصاص داده است. ”بيمهٔ حوادث دانش‌آموزي“، مجلهٔ صنعت بيمه، ش ۵۳، (۱۳۷۸)، ص ۹۸.


بر پايهٔ يافته‌هاى اين پژوهشگر، در جامعهٔ آمارى استان تهران در سال ۱۳۷۵ - ۱۳۷۶، کل مبلغ حق بيمهٔ دريافتى ۲،۶۷۷۲۵۲،۵۷۰ ريال و کل خسارت پرداختى بابت ۴۳۵۷ مورد اعلام خسارت مبلغ ۱،۵۸۰،۰۰۰،۰۰۰ ريال بود که بيانگر گستردگى و اهميت اين نوع تأمين است. با اين همه به‌دليل وجود مازاد حق بيمه نسبت به خسارت (نسبت خسارت به حق بيمهٔ دريافتى)، در صورتى‌که همين نسبت در کل کشور (جامعهٔ آمارى دانش‌آموزان ايران) در ظرف زمانى طولانى‌تر مشاهده شود، بازنگرى در قرارداد بيمه به سود بيمه‌شدگان ضرورى به‌نظر مى‌رسد. بيمهٔ دانش‌آموزان اگر به‌درستى عرضه شود و خدمت‌رسانى به بيمه‌شدگان به ‌هنگام و همراه با سرعت و دقت باشد، موجب گسترش فرهنگ بيمه‌شده و ميليون‌ها مشترى احتمالى براى شرکت‌هاى بيمه فراهم مى‌کند.


اضافه کنيم که همزمان با ارائهٔ طرح بيمهٔ دانش‌آموزان، بيمهٔ دانشجويان دانشگاه تهران و ساير دانشگاه‌ها و مراکز عالى آموزشى نيز به مرحلهٔ اجراء درآمده است.

طرح بيمهٔ سپاهيان دانش

اين طرح در سال ۱۳۴۳ تهيه و در تيرماه ۱۳۴۴ امضاء و اجراء شد. اين قرارداد بيمهٔ گروهى تمام سپاهيانى را که براى باسواد کردن کشاورزان و اهالى روستاها به اين مناطق فرستاده مى‌شدند پوشش مى‌داد. تأمين هزينه‌هاى درمانى ناشى از حوادث و نقص عضو بيمه‌شدگان موضوع اين قرارداد بيمهٔ گروهى بود (مجلهٔ بيمه، دورهٔ سوم، ش ۸ ”۱۳۴۴“).

بيمهٔ عمر گروهى کارکنان بانک مرکزى ايران

که دربر گيرندهٔ بيمهٔ عمر زمانى (تأمين خطر فوت) و از کارافتادگى دوران خدمت کارکنان بانک مرکزى ايران بود. اين قرارداد بيمهٔ گروهى در تيرماه ۱۳۴۴ امضاء شد و الگو و نمونه‌اى براى ديگر بانک‌هاى کشور شد.

بيمهٔ عمر و حوادث گروهى کارکنان وزارت آموزش و پرورش(۱)

اين طرح در سال ۱۳۵۲ ميان شرکت بيمهٔ ايران و وزارت آموزش و پرورش به امضاء رسيد و به ‌موجب آن بيش از سيصد هزار نفر کادر آموزشى و کارکنان ادارى وزارت ياد شده مشمول بيمهٔ عمر و حوادث شدند. از حيث تعداد بيمه‌شدگان بيمهٔ عمر، اين قرارداد بزرگ‌ترين پيمان بيمهٔ گروهى تا آن زمان بود. به‌جا و بايسته است اضافه کنيم که همين طرح بعدها شالوده و الگوى بيمه‌ٔ عمر و حوادث کارکنان دولت قرار گرفت و بر پايهٔ ضوابط و اصول آن و اعمال برخى تغييرها در نرخ حق بيمه و مبلغ بيمه‌شده (سرمايهٔ بيمه) شامل حال کارکنان دولت شد که هم‌اکنون از تأمين‌هاى آن برخوردار هستند.


(۱) . اين طرح که با همکارى آقايان مهذب و نخعى (معاونان وزير) و مشارکت نگارنده تهيه شد، با حضور امير هوشنگ کاتوزيان، مديرعامل وقت شرکت بيمه‌ٔ ايران، امضاء و به مرحلهٔ اجراء گذارده شد.

بيمهٔ حوادث روشندلان

فکر تهيه و اجراء اين طرح ابتکارى و انسانى و بى‌سابقه، عارى از اشکال و مانع نبود. اهل فن و کلاسيک‌انديشان و کسب‌پيشگان نسبت به اجراء آن نظر مساعد نداشتند ولى استدلال‌هاى روشندلى انديشمند و فرهيخته به‌نام دکتر رضائى نراقى و استقبال مسئول وقت بيمه‌هاى گروهى، اين فکر را به‌صورت طرحى قابل عرضه و اجراء درآورد و نويسنده به مسئوليت خود قرارداد آن را با سازمان روشندلان امضاء کرد و قرار بود که به‌تدريج حدود ۱۵۰،۰۰۰ نفر نابينايان کشور از مزاياى اين قرارداد بيمهٔ گروهى حوادث برخوردار شوند. اين گام، بازتاب گسترده‌اى داشت و مورد استقبال گروهى از نيکوکاران قرار گرفت و اين اشخاص حق بيمهٔ سالانهٔ تعدادى از بيمه‌شوندگان را تعهد و پرداخت کردند.