از زمان‌هاى خيلى قديم يکى از انواع مهم حمل و نقل کالا، حمل و نقل از راه‌هاى خشکى بوده است در زمان‌هائى که هنوز ماشين و طرق استفاده از آن براى مردم ناشناخته بود وسايل حمل و نقل منحصر به حيوانات بارکش مثل اسب، شتر، قاطر، الاغ و مانند اينها بود که نوع سنتى و قديمى حمل و نقل کالا و در عين حال داراى شرايط و ضوابطى برابر عرف زمان و مکان بود و راه ابريشم که از راه‌هاى تاريخى حمل و نقل محسوب مى‌شده محل رفت و آمد کاروان‌هائى از همين نوع اسب و شتر ... بوده که به آنها اشاره گرديد در صورتى‌که امروز جاى خود را به راه‌آهن يعنى قطارهاى سريع‌السير بارى واگذار نموده است که متناسب با حمل و نقل اواخر قرن بيستم يا اوايل قرن بيست و يکم و يا سال دو هزار به بعد مى‌باشد. در حمل و نقل قديمى تا مدت‌ها راه‌هاى حمل و نقل و يا مسير رفت و برگشت کاروان‌هاى تجارتى همان راه‌هاى مال‌رو بود که از صحراهاى خشک و سوزان و مناطق صعب‌العبور کوهستانى و جلگه و درّه‌ها و مناطق جنگلى عبور مى‌نمود ولى به‌تدريج جمعيّت‌هاى شهرى به‌صورت گسترده تشکيل گرديد و نقاط پر جمعيّت مانند شهر و بخش و کم جمعيّت مانند دهستان و روستا به‌وجود آمد و مردم با کاميون و وانت و تريلى آشنائى پيدا نمودند و راه‌ها به‌طور کلى به دو دسته تقسيم گرديد.


۱. راه‌هاى اصلى


راه‌هاى اصلى با توجه به خصوصيّات و شرايط خاص خود به سه نوع تقسيم شد:


ـ آزاد راه‌ها يا بزرگراه‌ها

که قانون ايمنى راه‌ها و راه‌آهن مصوب سال ۱۳۷۹ که مربوط به حريم آزاد راه‌ها و راه‌هاى اصلى در خارج از محدوده شهرها مى‌باشد آزاد راه را چنين تعريف نموده است.


(آزاد‌راه به راهى اطلاق مى‌شود که حدّاقل داراى دو خط اتومبيل‌رو و يک شانه حداقل به عرض ۳ متر براى هر رفت و برگشت بوده و دو طرف آن به نحوى محصور و در تمام طول آزادراه از هم کاملاً مجزا باشد و ارتباط با هم فقط به‌وسيله راه‌هاى فرعى که از زير يا بالاى آزادراه عبور کند، تأمين شود و هيج راه ديگرى آن را قطع نکند) (ماده ۱) که اين قبيل راه‌ها با توجه به زيرسازى و محلّ تقاطع براى رفت و آمد وسايل نقليه و عابرين از نظر ايمنى بر ساير راه‌هاى خشکى برترى دارد و با توجه به رعايت استانداردهاى لازم که به‌وسيله مهندسين و متخصصّين راه‌سازى اعمال مى‌گردد و با توجه به نصب علائم هشدار دهنده در سر تقاطع و پيچ‌ها و نقاط کوهستانى خطرات بروز تصادف را کاهش داده و موجب جلوگيرى از واژگون شدن خودروهاى حمل کالا و ايجاد خسارت مى‌شود.


ـ راه‌هاى آسفالت شده هم در جريان حمل و نقل و پيشگيرى از حوادث به‌علت داشتن سطح نسبتاً هموار و ديد رانندگان وسايل حمل و نقل از نظر هدايت راننده و داشتن سرعت مطمئنه بعد از آزادراه‌ها حائز اهميت است.


ـ راه‌هاى خاکى که فرعى هم ناميده مى‌شود به‌علت وجود گرد و غبار ناشى از حرکت وسايط نقليه و ايجاد گل و فرورفتگى در گل در فصول زمستان بهار براى حمل و نقل راه‌هاى مناسبى نيست ولى در بسيارى از نقاط هنوز اين قبيل راه‌ها وجود دارد که همراه با مخاطرات فراوانى است و به‌تدريج براى زيرسازى و آسفالت آنها اقدام مى‌گردد اما راه‌هاى خاکى معمولاً بين روستاها و حمل بار از مزرعه يا کارخانه يا معدن و امثال آنها مورد توجه است.


در بين شهرها تقريباً راه‌هاى خاکى کمتر وجود دارد و جاى خود را به راه‌هاى آسفالت شده سپرده است البته توضيح اين نکته لازم است که حمل و نقل جاده‌اى يا حمل بار با کاميون از اوايل سال ۱۹۲۰ ميلادى اهميت خاصى پيدا نمود به‌طورى که پس از جنگ بين‌الملل اول کاميون از مهمترين وسايل حمل و نقل خشکى شناخته شد و وسيله‌اى نسبتاً سريع‌السير و قابل حرکت در راه‌هاى آسفالته و خشکى بود و نرخ کرايه حمل با کاميون نسبت به واگن‌هاى قطار به مراتب کمتر از نرخ حمل آن با قطار بود زيرا محدوديت‌هائى که در ايستگاه‌هاى بين راه و ابتدا و يا انتهاى راه‌آهن براى قطار وجود داشت براى کاميون متصور نبود و حمل بار با کاميون و بعدها با تريلر به سادگى امکان‌پذير شد به‌خصوص در آن زمان‌ها که بيشتر راه‌هاى زمينى خاکى و شنى و بدون رعايت ايمنى فعلى بزرگراه‌ها و آزادراه‌ها بود به اين جهت صرف‌نظر از اينکه حمل و نقل در محدودهٔ جغرافيائى يک سرزمين باشد و يا اينکه در قلمرو زمينى دو يا چند کشور مختلف انجام شود به انواعى تقسيم گرديد.


۲. راه‌هاى فرعى