وظايف ارسال‌کننده

ماده ۳۷۹ قانون تجارت درباره ارسال‌کننده شرايط و نکاتى را مشخّص نموده که ارسال‌کننده بايد آنها را به اطلاع متصدّى حمل و نقل برساند که مهم‌ترين آنها عبارتند از:


۱. آدرس صحيح مرسل‌اليه


۲. محلّى که مال بايد تسليم و تحويل گردد


۳. تعداد عدل‌ها و بسته‌هاى ارسال‌شده


۴. نحوه و چگونگى بسته‌بندى و يا عدل‌بندى آنها


عدل در اينجا يعنى در حمل و نقل به معنى يک لنگه بار مى‌باشد ولى صحيح آن عِدل است. عدل در معنى عام يعنى داد کردن، دادگري، انصاف، عدالت و ... (استخراج از فرهنگ معين).


۵. وزن هر بسته و لنگه بار


۶. محتويات هر بسته که مثلاً پشم يا پارچه يا لوازم ماشين است


۷. تعيين قيمت اشياء گران قيمت


۸. مدتى که مال و کالا بايد تسليم گردد


۹. راهى که کالا بايد از آنجا حمل گردد


۱۰. خساراتى که از عدم رعايت نکات فوق و يا تعيين غلط آنها متوجّه ارسال‌کننده کالا خواهد شد


۱۱. ارسال‌کننده بايد دقت کند که مال‌التجاره به طرز مناسبى بسته‌بندى گردد


۱۲. در صورتى‌که در عدل‌بندى و بسته‌بندى کالاها عيب و نقصى وجود داشته باشد و خساراتى وارد شود که ناشى از عيوب بسته‌بندى باشد بر عهده ارسال‌کننده کالا خواهد بود که به آن خسارت بحرى مى‌گويند


۱۳. در صورتى‌که عدل‌بندى کالاها داراى عيوب ظاهرى بوده و متصدّى حمل و نقل بدون قيد عدم مسؤوليّت آنها را قبول نموده باشد مسؤول خسارت مربوط خواهد بود.


۱۴. ارسال‌کننده تا موقعى که در اختيار متصدّى حمل و نقل است مى‌تواند با پرداخت مخارج حمل و نقل آن را استرداد نمايد.

موارد غيرقابل استرداد کالا

در موارد زير کسى‌ که کالا را ارسال نموده است (ماده ۳۸۳ قانون تجارت) نمى‌تواند از حقّ استرداد استفاده کند.


۱. در صورتى‌که بارنامه توسّط ارسال‌کننده تهيه و به‌وسيله متصدّى حمل و نقل به مرسل‌اليه تسليم گرديده باشد.


۲. در صورتى‌که متصدّى حمل و نقل به مرسل‌اليه اعلام کرده باشد که مال‌التجاره به مقصد رسيده و بايد آن را تحويل بگيرد.


۳. در صورتى‌که متصدّى حمل و نقل رسيدى به ارسال‌کننده داده و ارسال‌کننده نتواند آن را پس دهد.


۴. در صورتى‌که پس از وصول مال‌التّجاره به مقصد، مرسل‌اليه تسليم آن را تقاضا کرده باشد.


در موارد فوق متصدّى حمل و نقل مکلّف است که برابر دستور مرسل‌اليه عمل نمايد ليکن اگر متصدّى حمل و نقل رسيدى به ارسال‌کننده کالا داده و کالا به مقصد نرسيده و رسيد هم به گيرندهٔ کالا تحويل نشده باشد مکلّف به رعايت دستورات مرسل‌اليه (گيرندهٔ کالا) نخواهد بود.


به اين ترتيب ملاحظه مى‌گردد که در حمل و نقل مال‌التجاره و اشياء سه عنصر يا سه عامل دخالت دارند:


- ارسال‌کننده کالا


- متصدّى حمل و نقل


- گيرنده کالا (مرسل‌اليه)