اساسنامه شرکت در حقيقت سندى است که به آن اعتبار مى‌دهد. و در آن خط‌مشى و سرمايه شرکت، هدف و نحوه فعاليت و وظايف هر يک از اعضاء شرکت و هيئت مديره و مجامع عمومى و بازرسان شرکت و تعداد مديران و نحوه انتخاب و مدت مأموريت و چگونگى تعيين جانشين مديرانى که فوت يا استعفاء نموده و يا محجور و معزول مى‌شوند معين مى‌گردد و کليه مواد آن براى اعضاء لازم‌الرعايه مى‌باشد و همان‌طورى که در زندگى يک شخص حقيقى سجل يا شناسنامه او باعث هويت و اعتبارش مى‌شود در شخص حقوقى نيز اساسنامه به او هويت و اعتبار مى‌دهد و حدود اختيارات و وظايف مديران و ميزان مسؤوليت آنها و چگونگى عملکرد آنها در آن قيد مى‌گردد.



بنابراين شرکت‌هاى سهامى عام، و سهامى خاص بايد داراى اساسنامه‌اى باشند.


برابر ماده ۸ لايه اصلاحى مصوب ۲۴/۱۲/۴۸ اساسنامه بايد شامل نکات زير باشد.


۱. نام شرکت.


۲. موضوع شرکت به‌طور صريح و منجّز (روشن)


۳. مدت شرکت


۴. مرکز اصلى شرکت و محل شعب آن در صورتى‌که تأسيس شعبه مورد نظر باشد


۵. مبلغ سرمايه شرکت و تعيين وجوه نقدى و غيرنقدى آن


۶. تعداد سهام بى‌نام و با نام و مبلغ اسمى آنها و هرگاه ايجاد سهام ممتاز مورد نظر باشد تعيين تعداد، خصوصيات و امتيازات اين‌گونه سهام


۷. تعيين مبلغ پرداخت شده هر سهم و نحوه مطالبه بقيه اسمى هر سهم و مدتى که بايد مطالبه شود که البته اين مدت بيش از ۵ سال نمى‌باشد


۸. نحوه انتقال سهام با نام


۹. طريقه تبديل سهام با نام به سهام بى‌نام و بالعکس


۱۰. در صورت پيش‌بينى امکان صدور اوراق قرضه، ذکر شرايط و ترتيب آنها


۱۱. شرايط و ترتيب افزايش و کاهش سرمايه شرکت


۱۲. مواقع و ترتيب دعوت مجامع


۱۳. مقررات راجع به حد نصاب لازم جهت تشکيل مجامع عمومى و ترتيب اداره آنها


۱۴. تعداد مديران و طرز انتخاب و مدت مأموريت و نحوه تعيين جانشين براى مديرانى که فوت نموده و يا استعفاء مى‌کنند يا به جهات قانون محجور، معزول و يا ممنوع مى‌گردند


۱۵. تعيين وظايف و حدود اختيارات مديران


۱۶. تعداد سهام تضمينى که مديران بايد به صندوق شرکت بپردازند


۱۷. قيد اينکه شرکت داراى چند نفر بازرس خواهد بود و نحوه انتخاب و مدت مأموريت آنها


۱۸. تعيين آغاز و پايان سال مالى شرکت و موعد تنظيم ترازنامه و حساب سود و زيان و تسليم آن به بازرسان و مجمع عمومى سالانه


۱۹. نحوه انحلال اختيارى شرکت و ترتيب تصفيه امور آن


۲۰. چگونگى تغيير اساسنامه

تفاوت اساسنامه و شرکت‌نامه

اساسنامه سند هويت شرکت‌هاى تجارتى است. به اين معنى که در اساسنامهٔ هر شرکت مشخصات آن از قبيل اسم و موضوع و هدف و سرمايه و مديران و نحوه انتخاب و وظايف و اختيارات آنها. و چگونگى تعيين جانشين در مواردى که بعضى از آنها فوت نموده و يا محجور گرديده و يا استعفاء کرده و يا صلاحيت او سلب شده باشد، معين و مشخص مى‌شود و به‌طورکلى راه‌کارها و خط‌مشى شرکت در آن قيد مى‌گردد و مفاد آن براى همه شرکاء لازم‌الرعايه است و همه شرکت‌ها بايد داراى اساسنامه‌اى باشند که در بحث شرکت‌هاى سهامى توضيح لازم درباره آن داده شده است.


اما شرکت‌نامه مخصوص شرکت‌هاى با مسؤوليت محدود، تضامنى و نسبى مى‌باشد و شرکت‌هاى سهامى و تعاونى نيازى به شرکت‌نامه ندارند و شرکت‌نامه‌ هم نوعى سند رسمى است که بين دو يا چند شريک به‌منظور تشکيل شرکت تجارتى تنظيم مى‌شود و برابر قانون تجارت (ماده ۱۹۷ قانون تجارت) پس از آنکه شرکت تشکيل شد. در همان ماه اول بايد خلاصه شرکت‌نامه و ضمائم آن به وزارت دادگسترى ارسال شود و اين سند معتبرى مى‌باشد که مندرجات آن در حقيقت، قسمتى از اساسنامه شرکت است که به‌وسيله قوه قضائيه چاپ گرديده، و در اختيار سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و اداره کل ثبت شرکت‌ها و مالکيت صنعتى قرار مى‌گيرد و به‌وسيله مؤسسين تنظيم مى‌شود و معمولاً خلاصه‌اى از اساسنامه، به‌شرح زير در آن مندرج مى‌گردد.


۱. نام شرکت


۲. موضوع شرکت


۳. سرمايه شرکت اعم از نقدى و غيرنقدي


۴. ميزان سهم‌الشرکه هر يک از شرکاء


۵. تاريخ تشکيل شرکت و مدت آن


۶. اسامى شرکاء يا مؤسسين شرکت با قيد مشخصات کامل هر يک و اقامتگاه او


۷. اسامى مديران شرکت و اختيارات آنها و مشخصات کسانى که حق امضاء دارند


۸. قيد مشخصات بازرس يا بازرسان شرکت


۹. تاريخ و نحوه رسيدگى به حساب‌ها و چگونگى تقسيم سود و زيان شرکت


۱۰. انحلال شرکت


۱۱. قيد ساير نکاتى که لازم باشد


۱۲. بالاخره شرکت‌نامه بايد به امضاء مؤسسين برسد و در دفتر ثبت شرکت‌ها ثبت گردد