چهارمين استاندارد گزارش حسابرسى عملياتى به‌شرح زير است:


گزارش بايد کامل، صحيح، بى‌طرفانه، قانع کننده و تا آنجا که موضوع اجازه مى‌دهد روشن و خلاصه باشد.

کامل بودن

کامل بودن ايجاب مى‌کند که گزارش شامل کليه اطلاعاتى باشد که براى دستيابى به هدف حسابرسى ضرورت دارد، درک کافى و صحيح مطالب گزارش شده را افزايش دهد و الزامات محتواى گزارش را برآورده سازد. کامل بودن هم‌چنين به معناى آن است که گزارش بايد شامل اطلاعات مناسب درباره سوابق امر باشد.


ارائه درک کافى و صحيح به خواننده گزارش به‌معنى فراهم کردن تصويرى از حجم و اهميت يافته‌هاى مورد گزارش، از قبيل فراوانى رويدادها نسبت به تعداد موارد يا معاملات آزمون شده و رابطه آن يافته‌هاى با عمليات واحد مورد رسيدگى است.


در بسيارى موارد، ارائهٔ نمونه‌اى از نارسائي، براى نتيجه‌گيرى کلى يا پيشنهاد مربوط به آن، پشتوانه کافى را فراهم نمى‌کند. مفهوم نمونه مزبور آن است که مغايرت، اشتباه يا نقطه ضعفى وجود دارد. با اين حال، به‌جز مواردى که براى متقاعد کننده ساختن مفاد گزارش ضرورى است، نيازى به ارائه جزئيات اطلاعات پشتيبان نيست.

صحيح بودن

صحيح بودن ايجاب مى‌کند که شواهد و مدارک ارائه شده درست باشد و يافته‌هاى حسابرسى به‌نحو صحيحى نشان داده شود. ضرورت صحيح بودن مبتنى بر اين نياز است که خواننده را مطمئن سازد که آنچه گزارش شده معتبر و قابل اتکاء است. وجود مطلب نادرست در گزارش مى‌تواند اعتبار کل گزارش را مورد ترديد قرار دهد و توجه را از محتواى گزارش منحرف سازد. علاوه بر اين گزارش‌هاى نادرست مى‌تواند بر اعتبار مؤسسه حسابرسى صادر کننده گزارش خدشه وارد کند و اثربخشى کار را کاهش دهد.


گزارش حسابرسى بايد تنها شامل اطلاعات، يافته‌ها و نتيجه‌گيرى‌هائى باشد که متکى به شواهد قابل قبول و مربوط در کاربرگ‌هاى حسابرسى است. چنانچه اطلاعاتى از نظر يافته‌ها و نتيجه‌گيرى‌هاى حسابرى بااهميت بوده، ولى حسابرسى نشده باشد، حسابرسان بايد محدوديت اطلاعاتى مزبور را به‌روشنى در گزارش خود منعکس و از نتيجه‌گيرى‌ها يا پيشنهادهاى بى‌مورد، بر اساس آن اطلاعات پرهيز کنند.


شواهد و مدارک حسابرسى بايد صحيح بودن و منطقى بودن موارد گزارش شده را توجيه و اثبات کند. ارائه تصوير صحيح به معنى توضيح درست حدود رسيدگى و روش اجراء عمليات حسابرسى و ارائه يافته‌ها و نتيجه‌گيرى‌هاى حسابرسى به‌طور هماهنگ با دامنه عمليات حسابرسى است.

بى‌طرف بودن

بى‌طرف بودن گزارش حسابرسى ايجاب مى‌کند که ارائه مطالب در سرتاسر گزارش از لحاظ محتوى و آهنگ متعادل باشد. هنگامى که گزارش حسابرسى شواهد و مدارکى را به‌نحوى بى‌طرفانه و بدون اعمال نظر خاص ارائه مى‌دهد، خواننده را به درک واقعيات ترغيب مى‌کند و در نتيجه اعتبار آن گزارش به‌طور قابل توجهى افزايش مى‌يابد.


گزارش حسابرسى بايد ضمن منصفانه بودن، گمراه کننده نيز نباشد و نتايج حسابرسى را به‌نحو مناسب در معرض ديد قرار دهد. اين امر بدين معنى است که نتايج حسابرسى بدون جانبدارى گروهى و يا خوددارى از تمايل به بزرگ‌نمائى و يا تأکيد بيش از حد بر روى عملکرد ضعيف، گزارش شود. در تشريح نارسائى‌هاى عملکرد، حسابرسان بايد توضيحات مقامات مسئول، شامل مشکلات يا شرايط غيرعادى را ارائه کند که آنها با آن روبرو بوده‌اند.


لحن و آهنگ گزارش‌هاى حسابرسى بايد تصميم گيرندگان را تشويق کند نسبت به يافته‌ها و پيشنهادهاى حسابرسان اقدام کنند. گرچه يافته‌هاى حسابرسى بايد به‌نحو روشن و مستقيم ارائه شود، حسابرسان بايد به خاطر داشته باشند که يکى از هدف‌هاى آنها ترغيب کردن خوانندگان است و بهترين روش دستيابى به اين هدف، اجتناب از الفاظ و عباراتى است که خواننده را در وضعيت دفاعى و مخالفت قرار مى‌دهد. هر چند انتقاد از عملکرد گذشته واحد مورد رسيدگى غالباً ضرورى است، ليکن گزارش بايد بيشتر روى اصلاحات موردنياز تأکيد داشته باشد.

قانع کننده بودن

براى متقاعد ساختن، ضرورى است که نتايج حسابرسى پاسخگوى هدف حسابرسى بوده، يافته‌هاى حسابرسى به‌نحو اطمينان‌بخشى ارائه شده و نتيجه‌گيرى‌ها و پيشنهادها به‌طور منطقى مبتنى بر حقايق افشاء شده باشد. اطلاعات ارائه شده بايد براى قانع کردن خوانندگان گزارش نسبت به تشخيص اعتبار يافته‌ها، منطقى بودن نتيجه‌گيرى‌ها و فوايد انجام پيشنهادها کافى باشد. گزارش‌هائى که طبق اين روش طراحى شده است مى‌تواند کمک کند تا توجه مقامات مسئول به موضوعات بااهميت متمرکز شود و نيز مى‌تواند اصلاح نواقص را سرعت بخشد.

روشن بودن

روشن بودن ايجاب مى‌کند که خواندن و فهميدن گزارش آسان باشد. گزارش‌ها تا حدى که موضوع اجازه مى‌دهد بايد به زبانى ساده و روشن نوشته شود.


استفاده از زبان بى‌آلايش و غيرفنى براى ساده‌سازى ارائه گزارش بسيار مهمّ است. هرگاه در گزارش از اصطلاحات فني، اختصارهاى ناآشنا و حروف مخفف استفاده شود، آنها بايد به‌روشنى تعريف شوند. کلمات مرکّب از حروف مخفف حتّى‌‌‌الامکان نبايد مورد‌استفاده قرار گيرد.


سازماندهى منطقى مطالب و دقت و درستى در بيان واقعيت‌ها و نتيجه‌گيرى‌ها از لحاظ روشنى و درک مسائل حائز اهميت است. استفاده به‌جا و مؤثر از عناوين، سرفصل‌ها و جمله‌هاى ابتداء بندهاى گزارش، آن را از لحاظ خواندن و درک مطلب ساده‌تر مى‌سازد. در موارد مقتضى بايد از وسايل بصرى (مانند تصاوير، نمودارها، طرح‌ها و نقشه‌ها) براى روشن و خلاصه کردن مطالب پيچيده استفاده شود.

خلاصه بودن

خلاصه بودن ايجاب مى‌کند که گزارش طولانى‌تر از حدّى نباشد که براى رساندن پيام ضرورت دارد، ارائه جزئيات بيش از اندازه، ارزش گزارش را کاهش مى‌دهد و حتى ممکن است پيام اصلى آن را بپوشاند و احتمالاً خواننده را سردرگم يا او را بى‌علاقه کند. از تکرار غيرضرورى مطالب نيز بايد خوددارى شود.


اگرچه براى انجام قضاوت مناسب دربارهٔ تعيين محتواى گزارش‌ها، هنوز جاى توضيح بيشتر وجود دارد، اما گزارش‌هائى که کامل و در عين حال مختصر است، احتمالاً نتايج بهترى را فراهم مى‌آورد.