پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى عنوان مدرکى است که براى کسب اطلاع از چگونگى کنترل‌هاى داخلى مؤسسه تحت حسابرسى مورد استفادهٔ حسابرسان قرار مى‌گيرد. اين پرسش‌نامه متشکل از تعدادى پرسش و پاسخ است که براى سهولت تکميل و قاطعيّت پاسخ‌ها، سؤالات مندرج در آن‌طورى طرح مى‌شود که پاسخ به آنها عموماً محتاج به توضيحات زيادى نباشد و اکثراً از کلماتى نظير بلي، خير و يا مورد ندارد تجاوز ننمايد. پرسش‌نامه بر اساس رويه‌هاى مطلوب کنترل داخلى قبلاً تهيه و طرح‌ريزى شده و در قسمت‌هاى جداگانه‌اى برحسب موضوع فهرست‌بندى مى‌شود به‌طورى که در مورد هر مؤسسه فقط قسمت‌هاى مورد لزوم تکميل شود. يک برگ از پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى يکى از مؤسسات حسابرسى را در زير مى‌بينيد. اين برگ به‌خصوص در مورد دارائى‌هاى ثابت يک شرکت توليدى / بازرگانى تکميل شده است. پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى اصولاً مى‌بايست توسط مقامات و مسؤولان مطلع دستگاه مورد رسيدگى تکميل شود، چرا که اين افراد از جزئيات کنترل‌هاى داخلى به‌نحوى که در عمل مورد اجراء قرار مى‌گيرد آگاهى دارند، ولى گاه اين افراد از اهميت سؤالات و ارتباط آنها با يکديگر از لحاظ فنى بى‌اطلاع هستند و بنابراين در موارد لازم ممکن است حسابرس يا کارمند ارشدى که از طرف وى براى انجام حسابرسى مأموريت يافته است در تکميل پرسش‌نامه با مسؤولان مربوط همکارى کنند. اين همکارى علاوه بر تسريع کار و صرفه‌جوئى در وقت، از اين حسن برخوردار است که با توضيحات حسابرس در اطراف سؤالاتى که تا اندازه‌اى جنبهٔ فنى حسابرسى دارند پاسخ‌هاى داده شده توسط مقامات مسؤول روشن‌تر و دقيق‌تر خواهند بود.


ضمناً با مذاکره در اطراف پاسخ‌هاى داده شده توسط مقامات مختلف در جريان تکميل نمودن پرسش‌نامه، حسابرس با ماهيت کنترل‌ها و نقاط ضعف آنها آشنائى بيشتر و بهترى خواهد يافت. بديهى است نظر به آنکه مسؤوليت برقرار ساختن کنترل‌هاى داخلى دستگاه با مديران آن است، چنان‌چه پرسش‌نامه توسط مجريان امور تکميل شده باشد لازم است پرسش‌نامهٔ تکميل شده حتّى‌المقدور به‌نظر مديران يا مقامات ذى‌صلاح ديگر دستگاه نيز رسانده شود تا در صورتى‌که هر يک از پاسخ‌هاى داده شده مطابق دستورات و مقررات واقعى دستگاه نبوده و به اصطلاح مغاير نظر مديران باشد، پاسخ مربوطه مورد اصلاح واقعى گردد. هم‌‌چنين براى امکان مراجعه در مورد پاسخ‌هاى قابل بحث يا مشکوک بهتر است در کليهٔ موارد نام مقامى که پاسخ سؤوالات از وى گرفته شده است در پايان پرسش‌نامه يا قسمت‌هاى مربوط درج گردد.


حسن عمدهٔ به‌کار بردن پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى به‌جاى تهيهٔ يادداشت‌هاى پراکنده دربارهٔ کنترل‌ها داخلى دستگاه تحت رسيدگى در آن است که چون پرسش‌نامه بر اساس روش‌هاى مطلوب کنترل داخلى قبلاً تهيه و طرح‌ريزى شده است، لذا کليهٔ جنبه‌هاى کنترل داخلى دستگاه مورد رسيدگى با جزئيات مرتبط و مناسبى مورد توجه قرار مى‌گيرد و به‌عبارت ديگر کليهٔ نکاتى که بايد مورد توجه قرار گيرد حتماً مطرح مى‌گردد و سعى مى‌شود که پاسخ کافى در مقابل هر يک کسب شود. از طرف ديگر با توجه به جامع بودن پرسش‌نامه و پاسخ‌هاى کوتاهى که داده مى‌شود، ارزيابى کنترل‌هاى داخلى به مراتب آسان‌تر مى‌گردد. البته بايد توجه داشت که در هر نوبت حسابرسى لازم است سؤالات مندرج در پرسش‌نامه مورد بررسى دوباره واقع گردد و با مقامات مسؤول در ميان گذاشته شود تا در صورتى‌که ماهيت کنترل‌ها در فاصلهٔ حسابرسى پيشين و تاريخ اين رسيدگى تغيير کرده و يا کنترل‌هاى تازه‌اى برقرار شده باشد، حسابرس پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى خود را به‌نحو مقتضى اصلاح کند. اين خود يکى ديگر از مزاياى به‌کار بردن پرسش‌نامه به‌جاى يادداشت‌هاى معمولى است، چه اين تجديدنظر در هر صورت لازم است و بايد تصديق نمود که به‌کار بردن پرسش‌نامه انجام اين امر را بسيار تسهيل مى‌نمايد.


       
              مؤسسه حسابرسى مختار و همکاران      
  پرسشنامه کنترل داخلى

       
            تاريخ:........            دارائى‌هاى ثابت.....   نام صاحب‌کار .... 
رديف سئوالات جواب ارزيابى توضيحات حسابرسى عطف برنامه
بلى خير بيمورد
   افزايش دارائى‌هاى ثابت
۱ افزايش دارائى‌هاى ثابت
۱/۱- آيا آئين نامه و يا دستورالعملى جهت خريد يا ايجاد دارائى‌هاى ثابت وجود دارد؟
۱/۲- آيا در آئين نامهٔ فوق وظايف و حدود اختيارات مديران تعيين شده است؟
۱/۳- آيا افزايش (خريد) دارائى‌هاى ثابت از طريق بودجه تصويب و کنترل مى‌شود؟
- در صورت بلي، چه کسى مسئول تنظيم بودجهٔ سرمايه‌اى مى‌باشد؟
۱/۴- آيا مجوز لازم براى خريد دارائى‌هاى ثابت قبلاً توسط مسئولان مربوطه صادر مى‌گردد؟
- در صورت بلي، روش صدور مجوز در اين موارد چگونه است؟ (توضيح معمولاً طبق تصويب هيئت مديره انجام مى‌گردد، مگر آنکه مبلغ مهم نباشد و قبلاً در بودجه پيش‌بينى شده باشد)
۱/۵- آيا تقاضاى خريدهاى سرمايه‌اى از لحاظ، توجيه لزوم هزينهٔ سرمايه‌اي، پيش‌بينى قيمت تمام شده، جزئيات فنى و غيره دارائى مورد نياز، تجزيه و تحليل مى‌گردند؟
۱/۶- آيا تقاوت بين قيمت تمام شدهٔ واقعى با آنچه که پيش‌بينى شده است، توسط مديران مربوطه مورد تجزيه و تحليل قرار مى‌گيرد؟
۱/۷- نام وسعت اشخاص که مجاز به خريد دارائى‌هاى ثابت هستند همراه با حدود مسئوليت آنها را بيان نمائيد.
۱/۸- آيا هزينه‌هاى (خريدهاي) سرمايه‌اى که توسط خود شرکت رأساً انجام مى‌شود، به وسيلهٔ فرم سفارش کار کنترل و جزئيات هزينه‌هاى کار، مواد و سربار برآنها نگهدارى مى‌شود؟