تطبيق زمانى

فاکتورهاى فروش صادره در اواخر سال را به‌طور اجمالى مورد بررسى قرار دهيد و دقت کنيد که اقلام غيرعادى و يا بيش از ميزان معمول فروش‌هاى مؤسسهٔ مورد رسيدگى در آنها نباشد (بدين ترتيب ممکن است که سهواً يا عمداً فروش مؤسسه متورّم شود). اگر چنين است موضوع را يادداشت کرده با مدير مسؤول حسابرسى در ميان بگذاريد.


برگ‌هاى بستانکارى صادره در اوايل سال بعد را به‌طور اجمالى مورد بررسى قرار دهيد. وجود برگ‌هاى بستانکارى متعدد يا بيش از ميزان معمول مؤسسهٔ مورد رسيدگي، ممکن است حاکى از تورم تصنّعى فروش‌ پايان سال مورد رسيدگى باشد. اگر چنين است موضوع را يادداشت کرده يا مدير مسؤول حسابرسى در ميان بگذاريد.


تعدادى از برگ‌هاى حوالهٔ انبار (يا ارسال کالا) و برگ‌هاى برگشت کالا را که در اواخر سال مورد رسيدگى و اوايل سال بعد صادر شده‌اند، مورد بررسى قرار دهيد و دقت کنيد که معاملات مربوطه واقعى بوده‌اند.

اخذ تأئيديه

در کليهٔ موارد حسابرسى به‌جز مواردى که قبلاً با مدير مسؤول حسابرسى توافق شده باشد که اخذ تأئيديه از بدهکاران لازم نيست، اقدامات زير را انجام دهيد:


- تعدادى از حساب‌هاى دريافتنى بازرگانى را به‌منظور مکاتبه جهت اخذ تأئيديه انتخاب کرده نام بدهکار و مانده بدهى پايان سال را در کاربرگى يادداشت کنيد. در موقع انتخاب به‌خصوص دقت کنيد که نمونه‌هائى از حساب‌هاى پُر‌فعاليت، حساب‌هاى راکد، حساب‌هائى که مانده بستانکار پيدا کرده‌اند، حساب‌هاى جديد و حساب‌هاى بدون مانده جزء اقلام انتخابى وجود داشته باشد.


- ترتيبى اتخاذ کنيد که براى حساب‌هاى انتخابي، خلاصه حسابى تهيه شود که جزئيات فعاليت حساب را نشان دهد.


- از مقام مسؤول امور مالى و حسابدارى مؤسسهٔ مورد رسيدگى درخواست نمائيد که نامه‌هائى طبق نامهٔ نمونهٔ مؤسسه به‌عنوان بدهکاران انتخابى با قيد نشانى کامل و مانده حساب، روى کاغذ مارک‌دار مؤسسهٔ مورد رسيدگى ماشين شده و به امضاء مقام مسؤولى که براى بدهکار شناخته شده باشد، رسانده شود. اين نامه‌ها پس از تهيه و امضاء بايد در اختيار حسابرسان قرار داده شود. (نامه‌ها بايد در سه نسخه تهيه شود، نسخهٔ اول براى پروندهٔ حسابرسي، نسخهٔ دوم براى پاسخ از طرف بدهکار و نسخهٔ سوم براى بايگانى توسط بدهکار مى‌باشد).


- نامه‌هاى فوق را قبل از ارسال، از لحاظ مشخصات بدهکار و مانده حساب در پايان سال با مدارک مورد رسيدگى تطبيق نمائيد.


- سپس دو نسخه از هر نامه را به‌انضمام صورت‌حساب مربوطه و يک پاکت تمبر شده و آدرس شده (به نشانى مؤسسهٔ حسابرسي) در جوف پاکت ارسالى قرار دهيد و خود آن را بچسبانيد. پاکت‌هاى مذکور سپس بايد به وسيلهٔ حسابرسان پست شود.


- جواب‌هاى دريافتى را با ذکر تاريخ دريافت پاسخ در کاربرگ فوق قيد نمائيد. چنانچه پاسخ بدهکار حاکى از عدم تأئيد مانده حساب مى‌باشد، بلافاصله مسؤولين حسابدارى مؤسسهٔ مورد رسيدگى را در جريان قرار دهيد تا نسبت به موارد اختلاف رسيدگى نمايند. پس از اتمام رسيدگى از طرف مؤسسهٔ مورد رسيدگي،خود جزئيات اختلاف حساب را مورد بررسى قرار دهيد و چنانچه حساب‌هاى مورد رسيدگى احتياج به تعديل يا اصلاح داشت. تعديل يا اصلاحات مربوطه را يادداشت نمائيد و با مسؤولين امور حسابدارى مؤسسهٔ مورد رسيدگى در ميان بگذاريد.


- قبل از بررسى نهائى پروندهٔ حسابرسى توسط مدير حسابرسي، خلاصه‌اى از نتيجهٔ پاسخ‌هاى دريافت شده تهيه نمائيد. اين خلاصه بايد نشان دهد که نسبت به چند درصد ميزان کل بدهکاران اقدام به مکاتبه شده است و در مورد اقلام انتخابى چند درصد (تعداد و ريال) اقدام به پاسخ نموده‌اند و از آنهائى که پاسخ داده‌اند چند درصد (به ريال) مانده حساب خود را تأئيد نموده‌اند.

اثبات ارزش

تعدادى از وجوه ثبت شده در حساب‌هاى دريافتنى بازرگانى به‌عنوان مبالغ دريافتى بعد از پايان سال را در کاربرگى يادداشت نمائيد و رسيدگى کنيد که اقلام مذکور واقعاً دريافت شده باشد (تا ورود مبلغ در صورت‌حساب بانک کنترل کنيد).


از طريق مذاکره با مسؤولين امور مؤسسهٔ مورد رسيدگي، اقلام زير ار بررسى کنيد و مبالغ مشکوک‌الوصول را در کاربرگى مشخص نمائيد:


ـ مانده‌هاى راکد


ـ تفاوت مبالغ پرداخت شده از طرف مشتريان با فاکتورهاى فروش مربوطه اختلاف مشخص دارد


ـ مبالغ تأئيد نشده از طرف بدهکاران


ـ اقلامى که مشمول تخفيف مى‌باشد يا عملاً پس از پايان سال نسبت به آنها تخفيف داده شده است


ـ ساير اقلامى که به هر جهت با عنوان، مشکوک‌الوصول به‌نظر مى‌رسند


پس از تعيين ميزان مطالبات مشکوک‌الوصول، رسيدگى کنيد که نسبت به آن ذخيرهٔ کافى ايجاد شده است يا خير. چنانچه کمبود ذخيره مبلغ قابل توجهى مى‌باشد، موضوع را هر چه زودتر با مدير مسؤول حسابرسى در ميان بگذاريد.


تعدادى از اقلامى را که در طى سال مورد رسيدگى سوخت شده تلقى شده‌اند انتخاب کنيد و رسيدگى نمائيد که براى حذف آنها از حساب‌ها مجوز لازم وجود داشته است. همين رسيدگى را در مورد مانده‌هاى بستانکارى که به مشترى مسترد شده است انجام دهيد.


ميزان تخفيفات و برگشتى‌ها را به‌طور کلى مورد بررسى قرار دهيد و دقت کنيد که از حدود معمول تجاوز ننموده باشند.


به‌عنوان يک تست کلى نسبت به جمع کل حساب‌هاى دريافتنى بازرگاني، نسبت مبالغ پايان سال را به فروش‌هاى غيرنقدى به‌دست آوريد و ضمن يادداشت نمودن آن در پروندهٔ دائمى حسابرسي، دقت کنيد که در مقام مقايسه با نسبت‌هاى مشابه سال‌هاى قبل روند معقولى وجود دارد. در موقع اين مقايسه دقت کنيد که مبناء محاسبهٔ نسبت‌ها از يک سال به يک سال ديگر يکنواخت باشد.