اثبات وجود و قيمت تمام شده

در مورد هر سرفصل از دارائى‌هاى ثابت جزئيات اضافات بيش از يک مبلغ تعيين شده را در کاربرگى يادداشت نمائيد. سپس در مورد اضافات انتخابى هر سرفصل اقدامات زير را انجام دهيد.


قيمت تمام شده دارائى اضافه شده را با مراجعه به اسناد مربوطه از قبيل فاکتور فروشنده، صورت وضعيّت مقاطعه کار، گواهى ناظر کار، صورت هزينه‌هاى انجام شده توسط صاحب‌کار و غيره رسيدگى کنيد. در ضمن اين رسيدگى دقت کنيد که تفکيک هزينه‌هاى سرمايه‌اى و هزينه‌هاى جارى مؤسسه طبق اصول حسابدارى و به درستى انجام شده باشد.


در مورد اقلام انتخابى رسيدگى کنيد که تحصيل دارائى با مجوز کافى انجام گرفته باشد. از لحاظ کفايت مجوز، مقررات اساس‌نامه مؤسسهٔ مورد رسيدگى را بايد مطالعه کنيد و در نظر داشته باشيد.


در مورد دارائى‌هائى که توسط خود مؤسسه ساخته و يا تکميل شده است، دقت کنيد که هزينه‌هاى مستقيم که جزء قيمت تمام شده دارائى منظور شده است طبق کنترل‌هاى داخلى و روش‌هاى حسابدارى مؤسسه به درستى مشخص شده باشد.


در مورد دارائى‌هاى فوق چنانچه سهمى از هزينه‌هاى سربار مؤسسه جزء قيمت تمام شده دارائى منظور شده باشد، دقت کنيد که هزينه‌هاى سربار مذکور منحصر به هزينه‌هاى سَربار کارخانه بوده و مبناء محاسبهٔ آن معقول باشد و سودى در نظر گرفته نشده باشد. چنانچه اين اصول به درستى رعايت نشده‌اند، موضوع را با ذکر مبلغ در يادداشت‌هاى حسابرسى قيد کنيد.


چنانچه جزء قيمت تمام شده دارائى‌هاى ثابت، اعم از دارائى‌هاى خريدارى شده و دارائى‌هاى ساخته شده، مبالغى به‌عنوان بهره يا هزينه‌هاى قبل از بهره‌بردارى وجود داشته باشد، مبالغ اين اقلام را بر حسب سَرفصل در طىّ کاربرگى مشخص نمائيد. در مورد بهره مشخص کنيد که چه مبلغ آن مربوط به دورهٔ قبل از بهره‌بردارى و چه مبلغ مربوط به دورهٔ بعد از بهره‌بردارى بوده است.


اضافات انتخابى را به دفتر اموال (اگر تعداد کم است، در مورد همهٔ آنها) از دارائى‌هاى مربوطه بازرسى به‌عمل آوريد و از وجود فيزيکى هر يک اطمينان حاصل نمائيد.


در مورد اقلام فروخته شده و يا خارج شده در طىّ سال، رسيدگى کنيد که فروش يا برکنارى آنها با مجوز کافى صورت گرفته است.


در مورد اقلام فوق هم‌چنين رسيدگى کنيد که سود يا زيان حاصل به درستى در حساب‌ها عمل شده باشد و در مورد اقلام فروخته شده، مبلغ فروش را با مراجعه به قرارداد يا مکاتبات مربوطه تأئيد نمائيد. چنانچه فروش به يک شخص ذى‌علاقه (مثلاً يکى از مديران، يا يک شرکت وابسته) انجام شده باشد جزئيات معامله را در يادداشت‌هاى حسابرسى خود يادداشت نمائيد.


در مورد اقلام فوق، هم‌چنين رسيدگى کنيد که اقلام مذکور از دفتر اموال (يا کارت‌هاى مشخصات دارائى‌هاى ثابت) که توسط مؤسسهٔ مورد رسيدگى نگاهدارى مى‌شود خارج شده باشند.


رسيدگى کنيد که دفتر اموال (يا کارت‌هاى مشخصات دارائى‌هاى ثابت) به‌نحو صحيح و ”بروز“ نگاهدارى مى‌شود. قيمت تمام شده دارائى‌هاى ثابت موجود، و ذخيرهٔ استهلاک آنها را تا تاريخ ترازنامه مورد رسيدگى که بايد طبق مندرجات دفتر اموال (يا کارت‌هاى مشخصات دارائى‌هاى ثابت) تهيه شده باشد، اخذ نموده و رسيدگى کنيد که سَرجمع مربوط به هر سرفصل يا مندرجات دفاتر مالى و کاربرگ تطبيق مى‌نمايد.


رسيدگى کنيد که وجود فيزيکى دارائى‌هاى ثابت به‌طور متناوب توسط مسؤولين امور مؤسسه مورد رسيدگي، کنترل مى‌شود و از دارائى‌هاى ثابت عيناً بازرسى به‌عمل مى‌آيد.


در مورد املاک، اسناد مالکيت را بازرسى نمائيد و چنانچه هرگونه عملياتى در طى سال مورد رسيدگى نسبت به آنها انجام گرفته است مراتب را يادداشت نمائيد. دقت کنيد که اسناد مورد رسيدگى منفرداً يا به‌طور گروهى با اقلام مندرج در کاربرگ تطبيق نمايد. در صورت لزوم صورت تطبيق تهيه نمائيد.


چنانچه اسناد مالکيت توسط بانک يا وکيل شرکت نگاهدارى مى‌شود، ترتيبى اتخاذ نمائيد که طىّ گواهى مستقلى که بايد مستقيماً از طرف بانک يا وکيل مربوطه به‌عنوان حسابرس ارسال گردد، قيد شود که نگاهدارنده نسبت به اسناد مورد بحث حقى ندارد و چنانچه اين‌طور نيست، قيد شود که به چه منظور اسناد را نگاهدارى مى‌نمايد.


در مورد وسايط نقليه علاوه بر بازرسى دفترچه مشخصات هر وسيله نقليه، در صورت امکان از آنها عيناً بازرسى به‌عمل آوريد.


در مورد دارائى‌هاى ثابت خسارت ديده، رسيدگى کنيد که در صورت اهميت نسبى مبالغ مربوطه، در مقابل آنها ذخيرهٔ کافى در حساب‌ها در نظر گرفته شده باشد.


رسيدگى کنيد که لوازم يدکى عمده و يا ماشين‌آلات و ابزارآلات احتياطى (که براى موارد اضطرارى در انبار نگهدارى مى‌شود) جزء موجودى‌هاى جنسى مؤسسه مورد رسيدگى منظور نشده باشد. اين اقلام بايد جزء دارائى‌هاى ثابت مؤسسه به حساب آيند. چنانچه اين‌طور نيست مراتب را در يادداشت‌هاى حسابرسى خود قيد نمائيد.


چنانچه اقلام فوق طبق يک ”ارزيابي“ در حساب‌ها منظور شده‌اند، رسيدگى کنيد که مقادير مربوطه به درستى تعيين شده و مبناء ارزيابى معقول باشد.

استهلاک

يک کاربرگ تهيه کنيد که در آن روش‌ها و نرخ‌هاى استهلاک که در مورد دارائى‌هاى ثابت به‌کار مى‌رود مشخص شده باشد. چنانچه اين روش‌ها و نرخ‌ها غير از روش‌ها و نرخ‌‌هاى مقرر تحت قانون ماليات‌هاى مستقيم مى‌باشد، توضيح دهيد که مبناء روش‌ها و نرخ‌هاى مورد استفاده چيست و اين‌که چه مقام يا رکنى از شرکت آن را تصويب کرده است.


محاسبات استهلاک دارائى‌هاى ثابت را براى سال مورد رسيدگى کنترل کنيد (چنانچه تعداد اقلام محاسبه زياد است، نمونه‌گيرى کنيد). چنانچه به اختلاف محاسبه‌اى برخورد نموديد که مبلغ آن قابل‌توجه باشد، مراتب را با مسؤولين امور مؤسسهٔ مورد رسيدگى در ميان بگذاريد تا نسبت به اصلاح آن اقدام شود.


چنانچه روش محاسبهٔ استهلاک نسبت به سال قبل تغيير نموده است، مراتب را با توضيحات لازم و اثرات تغيير روش نسبت به سود يا زيان سال و نسبت به وضع مالى شرکت در تاريخ ترازنامه يادداشت کنيد.


چنانچه دفتر اموال يا کارت‌هاى دارائى ثابت نگاهدارى مى‌شود، رسيدگى کنيد که استهلاک هر يک از دارائى‌هاى ثابت به‌نحو صحيح در کارت مربوطه ثبت شده باشد.


در مورد اقلام دارائى ثابت که در طىّ سال فروخته شده و يا به هر علت از رده خارج شده‌اند، رسيدگى کنيد که معادل استهلاکى که قبلاً به حساب منظور شده است، از ذخيرهٔ استهلاک خارج شده باشد.


در مواردى که استهلاک واقعى دارائى‌هاى ثابت به‌علت شرايط خاص کار مؤسسهٔ مورد رسيدگى بيش از نرخ‌هاى به‌کار رفته مى‌باشد، چنانچه تفاوت قابل‌توجه مى‌باشد مراتب را با ذکر توضيحات لازم يادداشت نموده و يا شريک مسؤول کار در ميان بگذاريد.


چنانچه در مقابل قيمت جايگزينى دارائى‌هاى ثابت استهلاک اضافى در نظر گرفته مى‌شود، رسيدگى کنيد که مبانى به‌کار رفته معقول باشد. هم‌چنين دقت کنيد که روش مؤسسه به‌نحو مقتضى در يادداشت‌هاى پيوست صورت‌هاى مالى انعکاس يافته باشد. ضمناً دقت کنيد که استهلاک اضافى به‌عنوان اندوخته در حساب‌ها منظور شده باشد نه به‌عنوان ذخيره.


گاه اتفاق مى‌افتد که دارائى‌هاى ثابت کلّاً مستهلک شده‌اى هنوز مورد استفاده مى‌باشد. چنانچه مبلغ چنين دارائى‌ها در مورد مؤسسهٔ مورد رسيدگى قابل توجه مى‌باشد، مراتب را با توضيحات لازم يادداشت کنيد و با شريک مسؤول کار در ميان بگذاريد.