هدف از برقرارى کنترل‌هاى مرحله پردازش، حصول اطمينان از صحت محاسبات و عملياتى است که توسط برنامه‌هاى سيستم کاربردى انجام مى‌شود. کنترل‌هاى عمومى سخت‌افزارى و نرم‌افزارى تا ميزان زيادى از اشتباه محاسبات و عملياتى کامپيوتر جلوگيرى مى‌کند. براى جلوگيرى از اشتباهات محاسباتى و عملياتى برنامه، کنترل‌هاى متبوع و مختلفى ار مى‌توان برقرار کرد. نوع و روش اجراءِ کنترلى که برقرار مى‌شود به ابتکار و خلاقيت آناليست و برنامه‌نويس بستگى دارد.


جنبه اقتصادى کنترل‌ها مى‌تواند عاملى براى تصميم‌گيرى باشد، زيرا وجود کنترل‌هاى زياد مى‌تواند، در زمان ايجاد سيستم، موجب افزايش زمان آماده‌سازى برنامه و، در زمان اجراءِ سيستم، موجب افزايش زمان اجراءِ برنامه در کامپيوتر شود. کنترل‌هاى پردازشى مناسب برحسب نوع سيستم کاربردى و شرايط محيط مرکز خدمات کامپيوترى و استفاده کننده تعيين مى‌شود.

کنترل حدود

حداقل و حداکثر قابل قبول براى هر رقم محاسبه شده را مى‌توان کنترل کرد. حداقل و حداکثر مزبور مى‌تواند ثابت يا متغير باشد. براى مثال حقوق خالص قابل پرداخت هر يک از کارکنان را مى‌توتان با يک حداکثر مطلق يا نسبت به پايه و رتبه کارمند مقايسه کرد. در مواردى‌که ليست حواله بانکي، يا چک حقوق توسط کامپيوتر چاپ مى‌شود، کنترل مزبور مى‌تواند از برداشت مبالغ غيرمعقول توسط کارکنان جلوگيرى کند. در کاربردهاى ديگر، مانند صدور فاکتور فروش توليداتى از قبيل تيرآهن و ورق، با محاسبه خارج قسمت کل فروش بر کل وزن سفارشات تحويل شده و مقايسه آن با حداقل و حداکثر قيمت هر کيلوى توليدات، مى‌توان از اشتباهات بزرگ جلوگيرى کرد. موارد غيرعادى بايد در گزارشات ويژه منعکس و رسيدگى شود.

کنترل تعديلات

در برخى از موارد اطلاعات ظاهراً صحيح ورودى مى‌تواند موجب ايجاد اشتباه در اطلاعات فايل اصلى شود. اين وضع به‌ويژه پس از انجام تعديلات اساسى در اطلاعات فايل اصلى ممکن است رخ دهد. براى مثال، پس از انبارگردانى و تعديل موجودى انبار (برحسب موجودى واقعي)، اگر حواله انبارى که جنس آن قبل از انبارگردانى تحويل شده است وارد سيستم شده و پردازش شود موجودى انبار غلط خواهد شد. براى جلوگيرى از اينگونه اشتباهات روش گردش کار بايد اولاً به گونه‌اى باشد که تاريخ واقعى انجام فعاليت در اطلاعات مربوطه ذکر شود و ثانياً از يک تاريخ معين پس از انجام تعديلات، اطلاعات مربوط به قبل از آن تاريخ در سيستم کاربردى پذيرفته نشود.

بررسى زنجيره پردازش

با کنترل پردازش نمونه‌هائى از اطلاعات، مى‌توان صحت پردازش را ارزيابى کرد. اين بررسى مى‌تواند شامل قسمتى از اطلاعات معمولى يا اطلاعات مشخصى باشد. براى مثال ليست حقوق چند تن از کارکنان با ساعات کارکرد آنان مطابقت و کنترل شود، يا تمام فاکتورهاى فروشى که بيش از سه ماه معوق مانده است مرتباً ليست و رسيدگى گردد.

کنترل جمع‌هاى کنترل

در بسيارى از کاربردها مى‌توان جمع‌هاى کنترل را نيز با يکديگر کنترل کرد. براى نمونه، در کاربرد موجودى انبار، جمع موجودى‌ها را که از جمع موجودى تمام کالاها محاسبه شده است مى‌توان از طريق جمع موجودى اول دوره به‌اضافه دريافتى‌ها، منهاى صادره‌ها کنترل کرد يا در کاربرد حقوق کارکنان جمع مبالغ حقوق خالص را مى‌توان با جمع تمام اقلام حقوق و مزايا منهاى مجموع تمام کسورات تطبيق نمود. وجود مغايرت در هر يک از موارد مزبور مى‌تواند نشانگر وجود اشتباهات يا سوءِجرياناتى باشد.

جمع‌هاى کنترل

جمع‌هاى کنترل به همان ترتيبى که در ويرايش اطلاعات ورودى مورد استفاده دارد مى‌تواند در کنترل پردازش اصلى نيز به‌کار برده شود. براى کنترل پردازش اصلي، جمع کل تمام دسته‌هاى اطلاعات ورودى مى‌تواند براى کنترل پردازش کامل اطلاعات مورد استفاده قرار گيرد. جمع‌هاى کنترل جديدى در هر مرحله از پردازش مى‌تواند براى کنترل پردازش کامل در مراحل بعدى ايجاد شود. ساده‌ترين جمع کنترل، مجموع تعداد رکوردهاى اطلاعات است که براى کنترل فايل‌هاى ورودى و خروجى هر برنامه سيستم تهيه مى‌شود. جمع اطلاعات مهم مانند مبالغ، مقادير و شمارهٔ رمزهاى کليدى از عوامل کنترلى بسيار مناسب است.

شناسائى دقيق اطلاعات

اطلاعات موجود در فايل‌ها معمولاً شامل انواع و طبقات مختلف است. براى مثال، فايل اطلاعات فروش شامل اطلاعات فروش نقد و نسيه است يا فايل حقوق کارکنان شامل کارکنان رسمى و قراردادى و مرد و زن است. در بيشتر پردازش‌ها طبقه يا نوع رکورد تعيين کننده روش پردازش است. براى نمونه، ممکن است جنسيت يا وضع تأهل کارمند در ميزان حقوق يا ماليات کارمند مؤثر باشد. در مواردى‌که طبقه اطلاعات از دو وضعيت حارج نيست (مانند جنسيت) برخى از برنامه‌نويسان يک طبقه را آزمايش کرده و بر اساس نتيجه منفى آزمايش مزبور، وجود وضعيت ديگر را قطعى مى‌گيرند. يعنى برنامه به اين‌صورت است که: اگر کد جنسيت کد مرد بود پردازش مربوط به کارمند مرد و در غير اين حالت (Else) عمليات مربوط به کارمند زن انجام گيرد. بديهى است که اينگونه آزمون ضمنى طبقه اطلاعات مى‌تواند موجب بروز اشتباهاتى گردد، امکان دارد که طبقه اطلاعات در رکورد مورد آزمايش تعيين نشده باشد (خالى باشد) يا آنکه محتوى کد غلطي، خارج از کدهاى پيش‌بينى شده باشد. با آزمايش ضمني، رکوردهاى محتوى اطلاعات اشتباه نيز مانند رکوردهاى صحيح مورد پردازش قرار مى‌گيرد و نتيجه عمل نيز غيرقابل پيش‌بينى و بسته به نوع آزمايش است. روش صحيح برنامه‌نويسى ايجاب مى‌کند که انواع مورد قبول هر طبقه از اطلاعات، دقيق و صريح آزمايش شود و براى طبقات پيش‌بينى نشده يا غيرقابل پذيرش پيام مناسبى مبنى بر علت عدم پذيرش يا مبناى مفروض محاسبات و پردازش‌هاى انجام گرفته ارائه گردد. در مثال مزبور، برنامه کامپيوترى بايد به اين‌صورت نوشته شود که اگر کد جنسيت مرد بود پردازش مرد و اگر کد جنسيت زن بود پردازش زن و در غير اين‌ دو حالت پردازش ويژه‌اى انجام و پيام مناسب داده شود.

کنترل ترتيب

در پردازش دسته‌اى اطلاعات، مرتب بودن فايل اصلى و فايل اطلاعات جارى ورودى از اهميت ويژه‌اى برخوردار است زيرا به‌طور معمول در اين پردازش‌ها، اطلاعات بايد به ترتيب خوانده شده و پس از مطابقت با يکديگر پردازش شود. براى مثال، در پردازش حقوق ماهانه کارکنان، اطلاعات حقوق کارکنان در فايل اصلى به‌ترتيب خوانده مى‌شود و براى هر يک از کارکنان ساعات کارکرد و ساير اطلاعات جارى از فايل ورودى وارد شده و پس از تطبيق و کنترل، محاسبات انجام مى‌گيرد. اگر اطلاعات فايل اصلى يا جارى به‌ترتيب نباشد، امکان همه گونه اشتباه در محاسبات وجود دارد. در پردازش‌هاى بلادرنگ اطلاعات نيز براى کنترل شمارهٔ سريال اطلاعات ورودي، مانند شمارهٔ فاکتور فروش، مرتب بودن اطلاعات ورودى ضرورى است. حتى در مواردى‌که اطلاعات در داخل برنامه ترتيب اطلاعات مفيد است.