حمید سوری - منتقد و كارشناس هنرهای معاصر- در نشستی كه صبح امروز ۱۶ مهر ماه در گالری شماره ۶ برگزار شده بود، با تاكید بر نیاز جامعه‌ی امروز به آگاهی‌های تاریخی درباره‌ی عكاسی گفت: سرفصل‌های درخشانی برای عكاسی وجود دارد، اما در میان آن ها مسائل بسیاری مغفول مانده است، لذا برپایی چنین نمایشگاهی مغتنم است و امیدوارم گالری شماره ۶ با استمرار چنین نمایشگاه‌هایی به هدف خود دراین عرصه دست پیدا كند.

او سپس به ارزیابی فعالیت‌های زنده یاد «بهمن جلالی» در حوزه‌ی عكاسی پرداخت و بیان كرد: بی‌شك نقش بهمن جلالی در تاریخ عكاسی ایران فراموش ناشدنی و غیرقابل انكار است. او نقش بدیهی در این تاریخ دارد.

سوری به ویژگی پراگماتیسم در كارهای جلالی اشاره كرد و گفت: بهمن جلالی عملگرا بود و به فعالیت و عمل‌هایی كه مفید به فایده باشد، می‌پرداخت. او به هیچ وجه آدم ذهنیت‌گرا و ایدالیسمی نبود و از این جهت به فعالیت‌هایی كه نتیجه‌بخش و سودمند باشد، علاقه داشت.

این منتقد آثار هنری عنوان كرد: نقطه عظیمت بهمن جلالی در فعالیت‌هایش مفید‌بودن یك نظر و فعالیت برای اعتلای ایران بود و با مرور فعالیت‌هایش می‌بینیم كه در این عرصه بسیار موفق عمل كرده و طی ۴۰ سال عكاسی نتایج قابل توجهی را از آن خود نمود، اما دراین عرصه باید به این نكته توجه داشته باشیم كه اساسا چه چیز برای عكاسی ایران ضروری است و بهمن جلالی در این عرصه چه كار كرده است؟

او با برشمردن ویژگی‌های بهمن جلالی و فعالیت‌های او در عكاسی ایران تصریح كرد: یكی از ضرورت‌های بسیار مهم برای عكاسی ایران آموزش در حوزه‌ی تكنیك و تئوری است. همان‌طور كه می‌دانید جلالی از سال ۶۵ تا پایان حیات خود در دانشگاه به تدریس پرداخت و كتاب عكاسی «سیاه و سفید» او در عرصه‌ی تكنیك عكاسی و آموزش آن كمك‌های بسیاری كرده است.

سوری خاطرنشان كرد: در بخش نظری كه همواره یكی از ضعیف‌ترین حوزه‌های عكاسی ایران است و مورد غفلت واقع شده، بهمن جلالی با همكاری دوستانش به این ضرورت پاسخ داد و «عكسنامه» را منتشر كرد. البته در كنار این فعالیت باید به سخنرانی‌ها، سفرها و نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی نیز كه برپا می‌كرد، نیز پرداخت.

او گفت: یكی از نیازهای عكاسی ایران شناخت تاریخ عكاسی ایران است كه در این عرصه بهمن جلالی فعالیت‌های ارزشمندی ثبت كرد و تاسیس «عكاسخانه شهر» یكی از با ارزش‌ترین كارهای او در این زمنیه بود. جلالی با این حركت در جهت جمع‌آوری اسناد، شواهد، ابزار مكتوب و تاریخ عكاسی ایران كارهای اساسی صورت داد.

این كارشناس هنر معاصر در بخش دیگری از صحبت‌های خود به انتشار كتاب «گنج پیدا» اشاره كرد و افزود: این كتاب یكی از نمونه‌های فاخر از عكاسی آغازین ایران است و به نوعی نیاز ما به تاریخ عكاسی ایران را جواب داده است. جلالی با این كار ثابت كرد كه شناساندن عكاسی ایران باید در دستور كار قرار بگیرد و خودش برای این مهم تلاش‌های بسیاری انجام داد.

او یكی‌ دیگر از مسائل مورد توجه در فعالیت‌های جلالی را درك معاصر او از عكاسی دانست و تصریح كرد: بهمن جلالی یكی از بهترین نمونه‌ها در درك عكاسی معاصر و اشاعه‌ی آن محسوب می‌شود. عكاسی امروز دیگر شكار لحظه و یا تكنیك نیست و یا ثبت صرف واقعیت محسوب نمی‌شود. عكاسی امروز نگاه توریستی به پیرامون نیست، بلكه پاسخی به دغدغه‌های انسان معاصر است كه با جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، مسائل فرهنگی و ... ارتباط مستقیم دارد.

او متذكر شد: امروز عكاسی و اندیشه تعامل مهمی با یكدیگر دارند و مهم‌ترین آثار هنری از عكس بی‌بهره نیستند، درحالی كه تلقی معاصر از عكس در جامعه‌ی ایران كمی دیر اتفاق افتاد و بسیاری از دوستان نیز درك تنگ‌نظرانه‌ای از عكاسی داشتند. در این میان بهمن جلالی چه در عكس‌های مونتاژ و چه كارهای مستند خود نشان داد كه اهل اندیشه است و عكس را با نگاه محدود و جزمی نمی‌نگرد.

این عكاس معاصر با تحلیل مجموعه‌ی «تصویر خیال » جلالی ادامه داد: این مجموعه حكایت از این دارد كه عكاس چگونه با نگاه به مردان و زنان قاجار دست به كنكاش می‌زند و یا با تلفیق عكس و آینه و استفاده از قاب‌های باروكی نشان داد كه در تكنیك و ارائه‌ی آن برخورد جزمی با عكس ندارد. این تلفیق ما از عكاسی معاصر دستاورد مهمی است كه بهمن جلالی بعدها در دوسالانه‌ی نهم نیز به اوج آن دست پیدا كرد و نشان داد كه وجه هنری بردیگر وجه‌های آن قالب است.

سوری متذكر شد: فعالیت‌های بهمن جلالی منحصر به عكس‌گرفتن و چاپ‌كردن نبود، اگرچه در این حیطه نیز هنرمند آثار بسیار درخشانی آفرید كه جزو افتخارات عكاسی ایران محسوب می‌شود، اما در نهایت از معدود هنرمندانی بود كه آثارش در بنیاد‌های معتبر عكاسی مرور شد و نشان داد كه چگونه جهانیان اثارش را ارج می‌نهند.

او عنوان كرد: اگر وجه فعالیت‌های اجتماعی او را جدا كنیم، می‌بینیم كه جلالی در زمینه‌ی خلاقیت اثری یكه‌تاز است و آثار ارزشمندی در این زمینه دارد. در حوزه‌ی مستند نیز شاهد آثاری هستیم كه وجوه مختلف جامعه و فرهنگ ایرانی را در دهه‌های مختلف نمایان كرده است. گورستان‌ها، شهرهای بوشهر، معماری كویری، ماهیگیران، مجموعه‌های انقلاب و جنگ و ... از آثار او در این عرصه محسوب می‌شود كه نقطه‌ی عطف مهمی در عكاسی مستند است.

سوری اضافه كرد: جلالی عكس‌های هنری و مونتاژ‌شده خود را نیز مستند تلقی می‌كند. زیرا كه او در نهایت با اندیشه به سمت عكس می‌رود و زیبایی‌شناسی ویژگی خود را به شكلی به كار می‌گیرد كه درك ما از عكاسی را ارتقاء دهد.

او یكی‌دیگر از ویژگی‌های مهم بهمن جلالی را فعالیت‌های گروهی او دانست و افزود: در انتشار عكسنامه، فعالیت عكاسخانه و یا برپایی نمایشگاه‌ها همیشه با دیگران حضور داشت كه این اتفاق در شرایط معاصر ما تجربه‌ی متفاوتی است. از سوی دیگر همسر جلالی نیز یكی از جمله افرادی است كه همواره در كنار او قرار داشته است و ارزش كارشان آنقدر در هم تنیده و تلفیق‌شده است كه جداكردن آن خیلی ممكن نیست.

سوری یكی‌دیگر از مهم‌ترین وجوه بهمن جلالی را خوانش عمیق او از عكاسی دانست و گفت: نگاه موشكافانه بهمن جلالی كاملا برخلاف قرائت‌های دیگری است كه تاكنون از عكاسی صورت گرفته است. مثلا جلالی در بررسی عكس‌های قاجار به جای پرداختن به وجه زیبایی‌شناسانه و تاریخی با دقت به مسائل فرهنگی موجود در عكس می‌پردازد و این نشان می‌دهد كه او با اندیشه و تامل روبه‌روست و با نقد فرهنگی و اجتماعی عكس را مورد بررسی قرار می‌دهد.

این منتقد و مدرس هنرهای تجسمی در بخش دیگری از این نشست در پاسخ به مجموعه آثار مونتاژ شده جلالی و تاثیر آن در حراجی‌های بین‌المللی توضیح داد: عده‌ای با بهره گیری از موتیف‌های ایرانی و شرقی آثاری را خلق می‌كنند تا خارجی‌ها را تحت تاثیر قرار دهد اما نمی‌توان همه هنرمندان را با این سیاست همسو دانست.

او گفت:عده‌ای آثارشان را كاملا بدون مفهوم و خارجی‌پسند با این موتیف‌ها تزیین می‌كنند و تبعا فروش بسیار خوبی دارند، اما از سویی دیگر افرادی مانند جلالی حضور دارند كه با تامل و شناخت دست به این كار می‌زند. آثار جلالی در این حوزه بیش از هرچیز قابل تامل است، به طوری كه بسیاری از آثار مجموعه‌ی «تصاویر خیال» را در گام نخست زیبا نمی‌بینیم.

سوری كارهای مونتاژ‌شده جلالی را حاصل درك معاصر او از عكاسی دانست و افزود: كارهای اولیه‌اش به طور عمدی خام‌دستانه به چشم می‌آید به طوری كه او می‌خواهد اول ایده‌ی خود را نشان دهد و اصلا به دنبال چشم‌نوازی نیست. جلالی در این آثار بهانه‌ها و نمونه‌هایی را از عكس‌های قاجار می‌گیرد كه روایتگر امروز ماست. به همین دلیل هم خوانش فرهنگی او از عكاسی گذشته به ما كمك می‌كند تا آثار خودش را تحلیل كنیم.

او تاكید كرد: بهمن جلالی شخصیتی است كه مدام در حال اندیشه است و تمام فعالیت‌های او در جهت هدفش كه همان نگاه بارز فرهنگی در عكس‌ها و ترویج و اشاعه‌ی عكاسی ایران بوده، حركت كرده است.

این كارشناس هنر معاصر در بخش پایانی صحبت‌های خود تاكید كرد: بهمن جلالی محدوده‌ی عكس را گسترده می‌دید، اما این تلقی گسترده از عكاسی به هیچ وجه به معنای بی‌هویت‌شدن عكاسی نیست، زیرا دیگر نمی‌توان یك فضای جزمی را از عكاسی تلقی كرد.