اكنون كه سریال تلویزیونی "یوسف پیامبر(ع") ساخته فرج الله سلحشـور تـوجـه بسیـاری از مخـاطبـان سیمـا و همچنین كارشناسان و منتقدان سینمایی و تلویزیونی را به خود جلب كرده ، می توان باور كرد كه سلحشور ‌مخاطب تلویزیونی خود را شناخته است اما گروهی از كارشناسان ،منتقدان و تعدادی از مراجع عظام بر عدم تطابق كامل سناریوی این فیلم با واقعیت های مسلم تاریخی تاكید دارند.

هفته ها بود كه ما شاهد پخش این سریال ‌از شبكه یك سیما بودیم. برای اینكه بتوانیم نه ‌به دفاع و نه درمقابل سریال بایستیم با چند تن از اهالی سینما وحتی مردم عامی به گفتگو نشستیم تا ‌نظراتشان را دراین باره بشنویم .هركدام ازاین افراد با شغل‌های مختلف نظرات جالبی داشتند یكی به دفاع ‌و دیگری به انتقاد از سریال و كارگردانش سخن می گفت .

‌كیوان كثیریان یكی از منتقدین سینما درمورد سریال یوسف پیامبر اظهارداشت : اگرچه سریال به دلایل ‌مختلف توانسته با مخاطب ارتباط برقرار كند و درصد بالای جذب مخاطبش در آمارها نشان از استقبال ‌مخاطب دارد، اما به لحاظ ساختاری كار موفقی نبوده است .وی گفت : این داستان با داستان واقعی كه در ‌قرآن آمده و منابع مستندی كه معتبر هستند همخوانی دارد، اما ایرادهایی هم برآن وارد است. ‌كثیریان ادامه داد : درداستان‌های قرآنی، صدر اسلام ،ادبیات كهن ایرانی و غیره می‌شود انتخاب‌های بهتری ‌داشت واز كسانی كه تسلط بیشتری در فن سینما ونوشتن فیلمنامه دارند استفاده كرد .

وی افزود :معتقد بودن ‌به یك چیز كافی نیست ؛ بلد بودن آن فـرد یـكـی از شـروط مـهـم اسـت؛داسـتـان یوسف پیامبرجزء داستان‌های دراماتیك ‌و پركشش دینی ما می‌باشد و به نظر می آمد انتخاب‌های بهتری می‌توانست وجود داشته باشد تا این سریال عظیم ساخته ‌شود.كثیریان به قصه سریال اشاره كرد و گفت : قصه پركششی بود و البته سلحشورهم درجاهایی كه احساس ‌كرد برای مخاطب جذاب است شاخ و برگش را زیاد نمود.وی تصریح كرد : من كارشناس امور دینی نیستم ‌اما تا جایی كه تحقیق كردم ، بسیاری از شاخه‌های داستان به اندازه كافی سندیت ندارند. كثیریان چند همسری ‌دراین سریال را مخالف عرف دانست و ادامه داد : ترویج مسائلی مانند <چند همسری> كه درسریال دیده می شود ‌مورد قبول عرف ما نیست و پرداختن سلحشور به این گونه مسائل، اغراق آمیز و غیرواقعی به نظر می‌آید .‌

وی گفت : كارشناس نیستم اما ازپدرانمان هم كه می پرسیم این طور داستان یوسف را تعریف نمی‌كنند ، ‌بعضی جاها به نظر می آید خلاف واقع باشد. كثیریان ادامه داد: این فیلم به لحاظ ساختاری، امور فنی سینما ، دیالوگ ‌نویسی ، فیلمنامه و حتی فیلمبرداری و صحنه آرایی كار ضعیفی است كه البته آدم‌های حرفه ای دراین كار ‌بودند كه كاررا ساده گرفتند و كار، سردستی انجام شده است. كثیریان افزود : داستانی كه در قرآن وجود دارد ‌بسیار خلاصه تر از آن است كه بشود درموردش سریال طولانی مدت ساخت .وی به بخش مهم این سریال یعنی ‌استفاده از منابع معتبر درساخت این كار اشاره كرد و گفت: مهم این است كه تحقیقات فیلمنامه نویس از منابع ‌مستند و معتبر باشد و خدای نكرده چیزی درآن نباشد كه خلاف واقع باشد.

كثیریان درادامه گفت :كارهای ‌قرآنی حساسیت های خودش را دارد ، اطلاعاتی كه همیشه درذهن می ماند همین سریال‌هاست ؛ یعنی ‌‌"حضرت یوسف" كه برای اولین بار ساخته شده در ذهن بیننده ایرانی می‌ماند و اطلاعاتی كه در آن داده شده ‌به عنوان اطلاعات معتبر ومستند است كه همه می‌توانند به آن استناد كنند .كثیریان اذعان داشت : این كارها ‌تیغ دولبه هستند!ساختن كارهای تاریخی و قرآنی ،آدم‌هایی كه مشرف به تاریخ و زبان سینما به شكل ‌استانداردش باشند را می خواهد . وی به شخصیت كارگردان این سریال اشاره كرد و گفت : سلحشور آدم ‌شریف و معتقدی است و این شرط شاید لازم باشد اما كافی نیست زیرا نباید به ظاهر سریال‌ها نگاه كرد.‌كثیریان به سریال تنهاترین سردار و كارگردان آن اشاره كرد و ادامه داد : شاید برخی سریال‌ها را كه دیگران ‌كارگردانی كرده بودند مثل تنها ترین سردار كه اصلا فكر نمی‌كردیم فخیم زاده این‌چنین سریالی بسازد و همیشه ‌تصورمان روی سریال‌های پلیسی بود ؛ اما این سریال كار قابل قبولی بود كه اتفاق افتاد اما در مورد سلحشور و كارگردانی اش برای این سریال بیش از این انتظار می‌رفت.

وی افزود: ممكن است سریال یوسف پیامبر هم اكنون واكنش مثبت مخاطب را به همراه داشته باشد ؛ ولی آن ‌افت یعنی تاثیری كه درذهن مخاطب‌ها می گذارد و همیشه هم می ماند، افت كمی نیست كه ‌اگر سلحشور دربعضی نقاط درست عمل نكرده باشد اتفاق خوبی نیست .كثیریان تصریح كرد:داستان و روابطی ‌كه در شكل گیری این داستان بوده تاثیرمثبت داشته و اگر كسی غیرازسلحشور این قصه را می ساخت قطعا ‌تاثیر بهتری داشت . وی ادامه داد : سلحشور در كارنامه اش سریال ایوب پیامبر را هم دارد كه متاسفانه ‌اصلا نه دیده شد ونه كارقوی بود ؛ متاسفانه سوخت و دیگر كسی آن را كار نمی‌كند یا مردان آنجلس كه كار ‌متوسطی بود‌و می شد خیلی بهترازاینها كار كرد. كثیریان با اشاره به استفاده از نیروی شایسته تر در كارهای تاریخی افزود:ما با نیروی بهترو شایسته تر ‌می توانیم كارهایی كه یك بار انجام می شود را به نحو احسن انجام دهیم .

وی با پیشنهاد ساخت زندگی پیامبر ‌(ص) به دست اندركاران گفت : مهمترین چیزی كه وجود دارد این است كه چرا هیچ دست اندركاری از ‌تلویزیون و سینمای ما به فكر ساخت داستان زندگی پیامبر(ص( )حضرت محمد ) نیست ؟ همچنین محمد رضا كریمی مدیراطلاع رسانی دانشگاه آزاد اسلامی گفت :داستان یوسف با توجه به اینكه در قرآن ‌مجید به عنوان احسن القصص ذكر شده ؛ دارای ویژگی ها و جذابیت‌هایی بود كه صدا و سیما به فكرساخت و ماندگار كردن آن افتاد. وی گفت: همانطوركه در طول تاریخ هم مشخص است هیچ ‌چیزی مانند فیلم و سریال نمی تواند تاثیرگذار باشد و نقش هنر می تواند ماندگاری اثررا برروی افكار ‌عمومی داشته باشد .كریمی افزود : از دو زاویه سریال حضرت یوسف را می شود بررسی كرد؛ چیزی كه ‌دركتاب قرآن وتفاسیر نگاشته شده كه یـــــك واقــعــــیـــت تــــاریـــخی است ؛ و زمانی كه به سبك فیلمنامه درآمده، ‌تاحدودی جنبه روایت‌های غیرمعروف و غیرموثق درآن نفوذ كرده است .وی ادامه داد : منابعی كه درانتهای ‌تیتراژ این سریال نوشته شده نشان می دهد كه تحقیقات بسیاری برای ساخت این سریال شده ‌است.

مدیراطلاع رسانی دانشگاه آزاد اظهار داشت: سلحشور به‌خاطر اینكه سریال مخاطب زیادی داشته و‌مردم پسند باشد، قسمت‌هایی از سریال را پررنگ و درقسمت‌هایی از تاریخ منحرف شده است.وی با اشاره به ‌پرمخاطب بودن این سریال نزد مخاطبان گفت: این سریال مخاطب بسیاری دارد و دارای ریتمی است كه مخاطب ‌را به دنبال خود می كشاند. وی افزود: مراجع و بعضی فیلمسازها به این سریال ایرادهایی را وارد كردند ؛ اما ‌زاویه دوم را هم باید دید یعنی زحمتی كه برای ساخت این سریال تاریخی كشیده شده است . كریمی افزود : در ‌پایان این سریال فیلمساز و عوامل تولید باید اطلاع رسانی كنند كه علت پررنگ كردن و استفاده از تفاسیر در ‌سریال و یا سریع پرداختن و گذشتن از بعضی قسمت‌ها چه بوده است؟ و این را به مردم صادقانه گزارش دهند تا ‌مردمی كه سریال را دنبال كردند آن را قبول كنند. وی ادامه داد: تولید سریال تاریخی درنوع خود اقدام ‌ارزشمندی است. این سریال نیز با توجه به هزینه های بسیار، نقاط ضعف هم دارد.

‌كریمی درپایان سخنان خود گفت : این باید تجربه ای برای سریال‌های بعدی كه در صدا و سیما تولید می شود ‌باشد تا با درنظر گرفتن حساسیت ها كارهای بعدی را به نحو بهتری تولید كنند.‌صدیق شریف بازیگر سینماوتلویزیون هم درمورد سریال حضرت یوسف گفت : این مسئله نیاز به كالبد ‌شكافی و تعمق بیشتری دارد ؛ اما مسئله مهم این است كه سریال یوسف پیامبر دارای قصه خوب وجذابی ‌است. وی ادامه داد : مردم كه همان مخاطبان این سریال هستند ازاین سریال خوششان آمده پس انتظار استقبال ازاین سریال را می توان داشت .‌فلورا سام نویسنده و بازیگر سینما وتلویزیون نیز درمورد سریال حضرت یوسف گفت : زحمت زیادی كشیده ‌شده و همه سعی شان را كرده اند كه كار قابل قبولی ارائه بدهند .وی ادامه داد : سریال یوسف پیامبر ‌پروداكشن قوی داشت و روی این سریال تاریخی زحمت كشیده شده است .‌سعید شیخ زاده هم كه سابقه دوبلوری و بازیگری در سینما و تلویزیون دارد در مورد سریال یوسف ‌پیامبرگفت: این سریال مخاطبش را پیدا كرده است ، اما انتظار می رفت با هزینه هایی كه برای این سریال شده ‌از نظر فنی كیفیتش بالاتر باشد. اگر سلحشور رضایت اهل سینما را به‌دست مــــی آورد، بــــــــــــد نـــــبـــود .

‌ شیخ زاده به وفادار بودن این قصه به قرآن اشاره كردو گفت : این سریال مشخص است كه با تحقیقات كامل ‌نوشته شده است. درست است كه كارگردان و نویسنده این كار رنگ و لعاب بیشتری به سریال داده اما همه اینها ‌با تحقیق بوده است . ‌وی با اشاره به شخصیت پردازی ها دراین سریال گفت : انتخاب بعضی از بازیگران، به جا نبود زیرا دقیقا بعضی از ‌شخصیت ها را نمی توانستی باور كنی، شاید درانتخاب‌ها شخص دیگری انتخاب می شد بهتر بود . ‌شیخ زاده دیالوگ‌های استفاده شده در سریال را كاملا امروزی دانست .‌ وی درادامه گفت :این اس ام اس هایی كه تولید می شود ربطی به عدم توفیق این سریال ندارد ؛ دنیا تغییر ‌كرده و این شیطنت هایی است كه درهمه جای دنیا حتی كشورما نیز هست . ‌ازمیان مردم عبور می كنم و به دنبال مخاطبین این سریال با یك مغازه دار روبرو می شوم كه شاید بعد از یك روز سخت كاری با ورزش كشتی اوقاتش را سپری می‌كند. او می گوید كه با ‌همسرو فرزندانم روزهـــــــــــای جــــــمـــــعــــــــــه بــــــــــه بـــــهــــــــــانــــــــــه دورهــــــــــم بــــــــــودن، ‌می نشینیم و این سریال را دنبال می كنیم .‌علی محمدی درمورد این سریال گفت : شاید ۹۰درصد از مردم روزهای جمعه منتظر دیدن این سریال بودند. ‌این سریال طبق روایت قرآنی بوده و شاید علت اصلی استقبال از آن، داستان پیامبرانمان است.‌ وی افزود:گاهی اوقات دیالوگ ها از دستشان دررفته و ناخودآگاه مثل امروزی ادا شده است .

‌محمدی گفت: تولید اس ام اس‌ها ربطی به سریال ندارد، زیرا افرادی هستند كه با مسائل الكی سریع اس ام ‌اس تولید می كنند و این ربطی به عدم یا توفیق این سریال ندارد .‌وی افزود : دراین فیلم یك سری سوتی هایی دیده شد كه فكر می كنم از دستشان خارج شده و به آن ‌توجه نداشته اند.اكبر نیكونیا یكی از معلمین ابتدایی نظرش را درمورد این سریال اینگونه بیان كرد : ‌یكی از سریال‌های موفق ۳۰ سال گذشته، همین سریال "یوسف پیامبر" بوده است وبه اندازه ای موفق بوده كه ‌بیننده را جذب خود كرده به طوری كه بیننده درزمان پخش، میخكوب این سریال شده است .‌ وی درمورد وفاداری قصه این سریال به قرآن گفت : سلحشور تحقیقا موفق شده این سریال را به همان شكلی كه روی داده، منعكس ‌كند و بیننده آن را باور كند .

‌ وی بازی ریاحی درنقش زلیخا را روان و زیبا تـــوصــیـــف كـــرد و ادامـــه داد : بـــازی ایــشـــان در ایـــن نــقـــش، قابل ‌قبول است و بیننده قبول می كند كه واقعا ریاحی مختص این نقش بوده است‌.‌نیكونیا افزود : این سریال واقعیت ها را منعكس كرده و اینكه به آن شكل بوده یا نبوده، به خود كارگردان برمی گردد.‌ بهرام سعیدی مهندس متالوژی دراین ارتباط گفت: یكی از بزرگترین ضعف‌های این سریال، دیالوگ‌ها و بازیگران ‌آن هستند كه نتوانستند با مخاطب ارتباط برقرار كنند.‌وی گفت: شاید علت استقبال، فقط وجود داستان قرآنی باشد وگرنه ضعف انتخاب بازیگرو همین‌طور ساختار و ‌كارگردانی آن و حضور بازیگران بی تجربه دركنار بازیگران بـاتـجـربه باعث شده كه اوج بازیگری بازیگران ‌باتجربه زیرسوال بـرود و هـمـه بـاهـم یكـدسـت شوند كه این كار، ضعیف درآمده است . سعیدی در مـورد بازیگر اصلی این سریال (حضرت یوسف) گفت: ازبازیگرمنطبق با شخصیت حضرت یوسف استفاده نشده ‌است. ‌وی درمورد دیگر شخصیت های این سریال گفت: شخصیت پردازی در این سریال به درستی رعایت نشده واگر ‌از بـازیـگران باتجربه بیشتر استفاده می كردند مطمئنا با استقبال روبه‌رو می شد ‌البته این سریال می توانست بهتر از اینها هم باشد.‌

مریم حضرتی