دومین آرت اكسپو تهران در آغاز زمستان نه چندان سرد پایتخت و پس از وقفه چهار ساله در تالار وحدت تهران گشایش یافت تا بازار گرمی برای فروش آثار هنرهای تجسمی ایران اسلامی باشد كه در دو سال اخیر در حراج‌های جهانی درخشید.

قبل از انقلاب اسلامی، یك اكسپوی جهانی در نمایشگاه بین‌المللی و دیگری در پارك لاله برگزار شد. این در واقع چهارمین آرت اكسپوی كشور طی ۳۵ سال اخیر و دومین نمایشگاه فروش آثار هنری (آرت اكسپو) پس از پیروزی انقلاب اسلامی است.

در دوره اول برگزاری آن در سال ۸۳ و در زمان مدیریت علیرضا سمیع آذر برای اولین بار كلمه آرت اكسپو به ادبیات ژورنالیستی كشور وارد شد و یا حداقل مورد استفاده فراوان قرار گرفت، پس از فراز و فرودهای زیاد و تغییرات مدیریتی مركز هنرهای تجسمی بالاخره محمود شالویی موفق شد این نمایشگاه را در اول دی ماه امسال برگزار كند.

● تالار وحدت مكان دوباره آرت اكسپو تهران

در اولین روزهای برگزاری آرت اكسپو در تالار وحدت محل برگزاری این نمایشگاه آن چنان جمعیتی به چشم نمی‌خورد و هیچ چیز سر و سامان نگرفته بود. آثار بدون برچسب، بی نظمی سالن، نبود بازدید كننده.

با كمی پرس و جو متوجه می‌شویم كه اكسپو تنها در كمتر از ۴ ماه برنامه‌ریزی و اجرا شده است. مهرماه سال جاری نگارخانه داران سی‌دی حاوی آثار خود را به دبیرخانه اكسپو ارسال و كارشناسان اكسپو با بررسی آثار و قیمت‌ها ۲۵ اثر را برای هر نگارخانه انتخاب كردند. ۲۵۰ هزارتومان از هر گالری برای اجاره غرفه‌ها در نظر گرفته و كتابی نیز شامل آثار هر نگارخانه تهیه و منتشر شد.

در این كتاب به هر نگارخانه دو صفحه اختصاص داده شده است و برای صفحات بیشتر، گالری‌ها ملزم به پرداخت مبلغی مجزا بودند.

در طبقه اول و در بدو ورود به تالار وحدت هر نگارخانه یك اثر را به نمایش گذاشته است و در طبقه دوم و سوم نگارخانه‌داران به ترتیب حروف الفبا غرفه‌هایشان را چیده‌اند.

مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی با همكاری بنیاد رودكی آرت اكسپو را برگزار كرده‌‌اند كه به عقیده تمامی نگارخانه‌داران و بازدیدكنندگان تالار وحدت بدترین گزینه ممكن برای برگزاری این چنین مراسمی بوده است.

شالویی رییس مركز توسعه هنرهای تجسمی در مصاحبه‌های اخیر خود دلیل انتخاب این مكان را اشغال بودن دیگر گزینه‌های انتخابی از جمله سالن كانون پرورش فكری دانسته است. گالری‌داران شركت كننده در دومین نمایشگاه فروش آثار هنری، نورپردازی نامناسب و استفاده از لامپ‌های زرد و تنگستن را نكاتی می‌دانند كه باید در ارایه یك اثر هنری ارزشمند رعایت شود. گالری‌داران حرف‌های مشابهی می‌زنند، گلایه و انتقاد زیاد است. بعضی‌ها از كارشناسی آثار خرسندند و آن را گام خوبی برای ترغیب مردم نسبت به خرید آثار هنری ‌می‌دانند. خیلی‌ها از كوچك بودن فضای غرفه برای نمایش آثار نقاشی و هنری كه باید از دور دیده شوند ناراضی‌اند و بیشتر نگارخانه‌داران از ساعت برگزاری این نمایشگاه ۱۰ صبح تا ۱۸ بعد از ظهر و تداخل كامل آن با محدوده طرح ترافیك گلایه‌مند هستند.

● فروش آثار و ابهام در تعیین درصدها

هنگام صحبت با نگارخانه‌داران سؤالات مشابهی را می‌پرسم اما نكته جالب این است كه درباره یك سوال جواب‌های بسیار ضد و نقیضی به دست می‌آید اگر چه هیچكدام هم حاضر به درج نام و نشانشان در مقابل پاسخ‌ها نیستند.

سوال این است كه نحوه تقسیم ماحصل فروش آثار چه گونه است؟ خانمی از یك گالری به ما می‌گوید كه ۷۰ درصد برای هنرمند، ۲۵ درصد برای نگارخانه دار و ۵ درصد برای یونسكو برداشته می‌شود! آقای دیگری از نگارخانه نسبتا با سابقه‌ای در جواب این سؤال می‌گوید: «هنرمندان روح لطیفی دارند و در خیلی جاها خودشان را نشان داده‌اند و اگر آن ۵ درصد كه برای كودكان بی سرپرست در نظر گرفته شده است، اعطا شود هیچ مخالفتی ندارم.» و من با خودم فكر می‌كنم كه یونسكو چه ارتباطی با كودكان بی‌سرپرست دارد؟ این سؤال را از خیلی‌های دیگر نیز می‌پرسم. یك نگارخانه‌دار از باخبر شدن این موضوع در روز افتتاحیه می‌گوید، یكی از ناهماهنگی اختصاص دادن ۵ درصد به محرومین گلایه می‌كند، نگارخانه دار دیگری از تخصیص ۵ درصد به بنیاد رودكی یاد می‌كند و دیگری اصلا اطلاعی از این موضوع ندارد.

در این میان یكی از نگارخانه‌داران عنوان می‌كند زمانی كه برای عقد قرارداد در دفتر اكسپو با چند نگارخانه‌دار دیگر حضور داشته است خبر تخصیص ۵ درصد از آثار خریداری شده به یونیسف و كودكان بی سرپرست را به او داده‌اند و در نهایت "یونیسف" یكی از حامیان این نمایشگاه، دریافت كننده ۵ درصد از فروش آثار شناخته می‌شود.

● اكسپو؛ تدابیر تبلیغاتی و اطلاع‌رسانی روزآمد

شاید بتوان یكی از نكات مثبت این اكسپو را سایت اینترنتی آن دانست كه با به روز شدن و قراردادن آخرین اخبار اكسپو و همچنین اسامی تمامی نگارخانه‌داران، هنرمندان و آثار آنها كمك به سزایی در اطلاع رسانی به روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها و مخاطبان خاص خود كرد.

پوستر، جلد كتاب و تبلیغات تلویزیونی اكسپو به نظر بسیاری از بازدیدكنندگان و نگارخانه داران آن چنان نمی‌توانست فراگیر و جذاب باشد كه مخاطب را تحت تاثیر قرار دهد.

بحث ارزیابی بصری پوستر دومین آرت اكسپو كه در راس طراحی جلد كتاب و تبلیغات تلویزیونی قرار داشت در این مقوله نمی‌گنجد اما كاش مؤسسه هنرهای تجسمی كه متولی تمامی هنرهای تجسمی از جمله "گرافیك" در ایران است، این كار را با تامل و دقت بیشتری واگذار و انتخاب می‌كرد.

اكسپو تهران در دومین سال برگزاری است. هرچند كه مدت برگزاری دوره قبل به چهار سال پیش باز می‌‌گردد اما آینده درخشان و مقبولی برای این حركت فرهنگی، اقتصادی پیش بینی شده است. اكسپوهای دیگر دنیا مانند نیویورك در آستانه سی سالگی عمری به اندازه انقلاب اسلامی ما دارند و شاید عادلانه نباشد كه اكسپو تهران را با دیگر رقبای خارجی خود مقایسه كرد اما در همان نگاه نه چندان دقیق هم می‌‌توان این حركت فرهنگی را به گفته رییس مؤسسه هنرهای تجسمی كه تنها هدفش رونق بخشیدن و ایجاد یك فضای متحرك و رقابتی است، بسیار مثبت ارزیابی كرد.

در دومین آرت اكسپو تهران ۱۵۰۰ اثر از ۷۵۰ هنرمند در شاخه‌های نقاشی، نقاشی خط، حجم، مجسمه، خوشنویسی و عكس به نمایش گذاشته شد كه بیشترین آثار را نقاشی و كمترین آن را عكس تشكیل می‌داد.

۵۷ نگارخانه‌دار، مؤسسه فرهنگی و هنری صبا، مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی وزارت ارشاد، بنیاد حسن اسماعیل‌زاده، تعاونی نگارخانه‌داران و بنیاد آفتاب حاضرین در این نمایشگاه بودند. هنوز آرت اكسپو میزان فروش خود را رسما اعلام نكرده است اما اگر دست اندركاران این رویداد هنری در پایان آن طی اطلاعیه‌ایی تحلیل خود از میزان استقبال و فروش را اعلام كنند قطعا مغتنم خواهد بود.