بحث بسیار پیچیده ای است و زمانی كه سازمان های معتبر هواشناسی دنیا برای پیش بینی یك روز و حتی یك ساعت آینده دچار اشتباهات زیادی می شوند، اینكه بخواهیم پدیده ای همچون خشكسالی را برای یك سال آینده پیش بینی كنیم، كار مشكلی است، چراكه جو زمین از نظر ریاضی، محیط آشوبناكی است و پیش بینی رفتار در محیط آشوب بسیار مشكل است.

سیدمحمدجعفر ناظم السادات رییس مركز پژوهش های علوم جوی و اقیانوسی دانشگاه شیراز در گفت وگو با ایسنا، اظهار كرد: پیش بینی خشكسالی به صورت احتمالاتی بیان می شود و علم پیش بینی رفتار جو در چند ماه آینده در ایران و حتی در دنیا جوان است. این علم مبنای اصلی مدیریت منابع آب است و بدون سرمایه گذاری لازم بر روی آن باید شاهد هزینه های سرسام آور جبران خسارات خشكسالی، سرما زدگی، سیل و توفان و نظایر آن باشیم. این متخصص اقیانوس شناسی گفت: وقوع پیش بینی و پیش گویی پدیده هایی نظیر خشكسالی، سرمازدگی، سیل و توفان در سطح خشكی ها باید با استفاده از پدیده های اقیانوسی انجام شود.

چراكه ریشه بسیاری از این پدیده ها اقیانوس های جهان است و پس از مدتی آثار آن در سطح خشكی ها نمایان می شود. وی افزود: برای پیش بینی بهتر این پدیده ها، ابتدا باید پایش یا مانیتورینگ دائم سطح اقیانوس ها انجام شود. در مرحله دوم لازم است كه پایش دائم لایه های سطحی و بالایی جو زمین درنقاط مورد نظر قرار گیرد. در مرحله سوم باید گروه های پژوهشی داده های جمع آوری شده را تحلیل كنند. به عنوان نمونه برای آنكه بفهمیم، تغییرات فشار یا دمای هوا یا بارندگی و خشكسالی ایران با چه ویژگی اقیانوسی و با كدامین گستره آبی در ارتباط است، محاسبات زیادی لازم است. ناظم السادات یادآور شد: پهنه اقیانوس هند و آرام چندین برابر خشكی های زمین است كه اگر ما بخواهیم آن ها را به صورت دائم پایش كنیم، انرژی و سرمایه های زیادی لازم است. این پایش در سطح وسیعی توسط كشورهای اروپایی و آمریكا و سازمان جهانی هواشناسی صورت می گیرد و اطلاعات آن در اختیار همه قرار می گیرد. در این میان كشور ما می تواند به محققان كمك كند تا اطلاعات مرتبط با كشور را مورد تجزیه، تحلیل و استفاده قرار دهند. به گفته وی، اطلاعاتی كه ماهواره ها، كشتی ها و ایستگاه های ثابت و شناور در سطح اقیانوس ها جمع آوری می كنند، در شبكه جهانی اطلاع رسانی قرار می گیرد، ولی مشكل ما در كشور این است كه اعتبارات لازم در جهت استفاده از این اطلاعات منظور نمی شود. وی در ادامه اشاره كرد:

در حالی كه بخشی از این اطلاعات توسط سازمان هواشناسی كشور تهیه می شود، برای همان نیز اعتبار كافی برای تجزیه و تحلیل منظور نمی شود. ناظم السادات تصریح كرد: دولت در سال گذشته ۴۷۵۰ میلیارد تومان خسارت خشكسالی را متحمل شد، در حالی كه چیزی از این اعتبار صرف تحقیقات و بررسی علل رخداد و راه حل های سازگاری با خشكسالی نشد.

بنابراین با وجود هزینه پول، تحلیل اطلاعات مرتبط با خشكسالی و پیش بینی آن، متاسفانه اندك و نزدیك به صفر است. وی در عین حال خاطرنشان كرد: یك مدل پیش بینی خشكسالی در شیراز و در نمایشگاه نوآوری و شكوفایی به رهبر معظم انقلاب ارائه شد كه در آن رهبری بر انجام تحقیقات خشكسالی تاكید كردند. اما متاسفانه هنوز اعتباری برای این كار دریافت نكردیم. ناظم السادات با تاكید براینكه برای حل مشكلات خشكسالی به بسیج ملی نیاز است، افزود: ما اگر در مورد آب و خشكسالی بسیج ملی نداشته باشیم و نتوانیم نظر كارشناسان را در این زمینه محقق كنیم، بسیاری از مناطق جنوب كشور و فارس تا چند سال آینده به كویر لوت می پیوندند. چرا كه آب مایه حیات است و هیچ پیشرفت صنعتی نمی تواند جایگزین كمبود آب شود. وی تاكید كرد: ضروری است همه مسئولان به مساله خشكسالی توجه كنند، چراكه مسائل آب و خشكسالی، حتی در صورت بارندگی هم حل نمی شود.

ناظم السادات گفت: خشكسالی پدیده ای است كه دائما كشور ما با آن دست به گریبان است، اما متاسفانه امكانات و اعتبارات لازم برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و پایش خشكسالی در نظر گرفته نمی شود. وی با بیان اینكه خشكسالی قابل پیش بینی است، تاكید كرد: اگر دولت و سازمان بحران كشور و استان ها همكاری بیشتری كنند راه حل های مناسبی در اختیارمردم و مسولین قرار خواهد گرفت و در آن صورت می توانیم خود را با شرایط خشكی سازگار كنیم.

ناظم السادات همچنین گفت: در سال هایی كه پیش بینی ها حاكی از دوران پربارشی باشد، می توان با فراهم كردن امكانات لازم، آب را به اندازه كافی در درون خاك ذخیره كرده تا تا در دوره خشك از آن استفاده كنیم. او همچنین خاطرنشان كرد: آثار نامطلوب خشكسالی بیش از آنكه مربوط به ناهنجاری در رژیم بارش باشد مربوط به مدیریت غیر كارا بر منابع آب است. برای نمونه اگر میزان بارندگی استان فارس كاملا در حد میانگین دراز مدت هم باشد، جوابگوی این همه موتور پمپی كه شبانه روز آب را از دل خاك پمپ می كنند، نیست. وی یاد آور شد: متاسفانه تمام مدل های معتبر پیش بینی دنیا برای خاورمیانه و ایران وضعیت و شرایط خوب آب و هوایی را برای دهه های آتی پیش بینی نمی كنند. بنابراین امنیت و تولید مواد غذایی ما در مخاطره است و اگر این شرایط ادامه پیدا كند، نمی توان مساله كمبود غذا را با داشتن ذخایر نفت و گاز به درستی حل كرد. ناظم السادات تاكید كرد: برای فایق آمدن بر مشكل كم آبی و خشكسالی یك بسیج ملی لازم است. بنابراین باید بالاترین مقامات اجرایی و قانونگذاری كشور، رسانه ها و تمام ارگان ها پیگیرانه وارد عرصه شوند و یك تیم تخصصی تشكیل شود.

وی با بیان اینكه در دانشگاه شیراز، در چندین محور، اقداماتی در جهت مقابله با خشكسالی انجام شده است، گفت: در سال ۱۳۷۵ برای اولین بار به تاثیر اقیانوس آرام بر خشكسالی و بارش ایران توجه كردیم و در چندین مقاله علمی و بین المللی نشان دادیم كه خشكسالی در ایران به صورت معنی داری با شرایط آب و هوایی منطقه استوایی اقیانوس آرام درارتباط است و خشكسالی های سال ۸۰-۱۳۷۹ و سال گذشته و امسال متاثر از شرایط سرد بودن آب های اقیانوس آرام بوده و بر عكس بارندگی های خوب ما مربوط به گرم بودن این آب ها است. همچنین این ابزار مناسب برای پیش بینی خشكسالی در تمام كشور كاربرد دارد. ناظم السادات افزود: مدل دوم تهیه شده مربوط به چگونگی استفاده از دمای سطح آب اقیانوس هند در پیش بینی بارش و خشكسالی در منطقه جنوب كشور است، ولی انتظار این است كه این مدل عملیاتی شود تا دائما از طریق اطلاعات ماهواره ای و پایش، اطلاعات لازم در اختیار كشاورزان قرار گیرد، اما متاسفانه در همین اندازه نیز با ما همكاری نشده است و متاسفانه برای توزیع اعتبار خشكسالی بی محبتی زیادی می شود.

منبع : ابرار

http://www.eghtesadi.ir/content/view/۳۹۸/۴۲/

محمدرضا عادلی مسبب كودهی