هنوز ماه‌های ابتدایی سال جاری را سپری می‌كردیم كه خاموشی‌های پراكنده بخش‌هایی از شهرهای بزرگ و نیز استان‌های جنوبی كشور را در ساعت‌هایی از روز در تاریكی فرو برد. اما با وجود این میزان خاموشی‌ها پرویز فتاح به هیچ وجه زیر بار این معضل نرفت كه كشور با كمبود تولید برق مواجه است و همچنان اصرار داشت كه خاموشی‌ها به دلا‌یلی همچون نارسایی‌های موجود در شبكه رخ می‌دهد كه دلیلی آن نیز به فرسودگی شبكه‌های برق در كشور باز می‌گردد. ‌اما این خاموشی‌ها برخلا‌ف انتظار وزیر نیرو ادامه یافت تا آنجا كه هر روز بر میزان گستردگی آن افزوده می‌شد. بر این اساس فتاح كه گویی خشكسالی امسال را كه از ماه‌های پایانی سال گذشته در مورد آن هشدار داده شده بود را فراموش كرده بود و همین امر سبب شد علت گسترش خاموشی‌ها را به كمبود منابع آب و نیز از كارافتادگی نیروگاه‌های برق آبی نسبت دهد و اظهار كند كه با سپری شدن مردادماه كه زمان پیك گرما و مصرف برق محسوب می‌شود میزان خاموشی‌ها نیز كاهش یافته و در اكثر موارد تاریكی‌های ناشی از قطع برق نیز برطرف شود. ‌

بر همین مبنا و در حالی كه فتاح ناچار به پذیرش قطعی برق در كشور به دلیل كمبود تولید بود وزارت نیرو در اقدامی تصمیم گرفت برای هماهنگی بیشتر با مشتركان خود در شهرهای بزرگ از جمله تهران جدولی در خصوص چگونگی خاموشی‌ها بر اساس گروه‌ها و مناطق مختلف شهری تدوین كند تا بر این اساس برای هر گروه مشخص باشد كه چه ساعاتی از روز را در خاموشی سپری خواهد كرد. اما افزایش دمای هوا و نیز كمبود تولیدات نیروگاه‌های برق بیش از این بود كه خاموشی‌ها بر اساس جدول زمان‌بندی رخ دهد كه به این ترتیب بسیاری از گروه‌ها در هر روز تا ۴ مرتبه خاموشی در روز را نیز تجربه كردند. ‌

با این اقدامات فصل گرما نیز سپری شد و در حالی كه بر اساس وعده‌های مقامات وزارت نیرو گمان‌ها بر این بود كه خاموشی‌ها نیز پس از شهریور برطرف شود، وزیر نیرو پرده از واقعیت‌های مربوط به كمبود برق برداشت و هشدار داد كه زمستان امسال نیز قطعی برق ادامه خواهد داشت و در بیان دلا‌یل خود نیز به خارج از مدار بودن نیروگاه‌های برق آبی و پیش‌بینی‌ها سازمان هواشناسی در خصوص ادامه كاهش بارندگی‌ها در فصل سرما نیز كمبود سوخت برای نیروگاه‌های حرارتی اشاره كرد. ‌

● خشكسالی بهانه است

خشكسالی طی ماه‌های گذشته از جمله مسائلی بود كه وزیر نیرو و معاونانش طی ماه‌های اخیر با تاكید بر آن از این معضل به عنوان اصلی‌ترین عامل خاموشی‌ها در كشور یاد كردند. هر چند وزیر نیرو در آخرین نشست مطبوعاتی خود در برابر پرسش‌های خبرنگاران تا حدی قبول كرد كه بخشی از مشكلا‌ت ایجاد شده به كم‌كاری‌های وزارت نیرو در ساخت نیروگاه‌های جدیدی بازمی‌گردد و دلیل اصلی آن نیز كم بودن تعرفه برق در كشور و به دنبال آن عدم‌استقبال بخش خصوصی است. ‌ شاید بر همین اساس بود كه وزیر نیرو در نشستی مجلس را خطاب قرار داد و اظهار داشت كه اتكا به بخش غیردولتی و خصوصی واقعا خطا است و حتما دولت و مجلس باید اعتباری را در اختیار وزارت نیرو قرار دهند. ‌

این اظهارات در حالی مطرح شد كه سندیكای صنعت برق به عنوان نهاد غیردولتی در تولید برق كه طی سال‌های گذشته هم‌پای وزارت نیرو برای تولید برق حركت كرده اما همواره با مشكلا‌ت مالی در زمینه تولید برق مواجه بوده‌ است قبل از آغاز خاموشی‌های گسترده در نامه‌ای با اشاره به شرایط كنونی تولید برق و خشكسالی‌ها در كشور هشدار داده بود كه روند كنونی سبب خواهد شد خاموشی‌های پراكنده به شكل وسیعی در سال‌های آتی خود را نشان دهد. ‌

اما رئیس كمیسیون انرژی مجلس هشتم كه این روزها بارها فتاح را در مورد دلا‌یل خاموشی‌ها به مجلس فراخوانده بود، برخلا‌ف وزیر نیرو دلا‌یل خاموشی‌ها را خشكسالی‌های اخیر ندانست و این را بهانه‌ای از سوی وزیر نیرو عنوان كرد. ‌

رئیس كمیسیون انرژی مجلس یكی از عمده‌ترین دلا‌یل كمبود انرژی برق در سال ۸۷ را عدم دقت لا‌زم دولت در تقدیم بودجه سالیانه وزارت نیرو عنوان كرد و با بیان اینكه وزارت نیرو با كمبود بودجه مواجه است، گفت: بخشی از فعالیت‌های وزارت نیرو در ارتباط با اصلا‌ح سیستم‌های تولید انرژی الكتریكی به دلیل كمبود بودجه عملا‌ تعطیل شده و بنابراین مشكل كمبود برق را از این ناحیه داشته‌ایم.

همچنین برخلا‌ف وزیر نیرو كه تلفات ناشی از شبكه را بسیار كم عنوان كرده بود كاتوزیان تلفات ناشی از شبكه توزیع را ۲۵ درصد ذكر كرد و گفت: تلفات شبكه سراسری توزیع برق نزدیك به ۱۸ درصد است كه تلفات توان متناظر آن تا ۲۵ درصد نیز می‌رسد، یعنی چیزی حدود یك چهارم قدرت تولید این نیروگاه‌ها صرف جبران تلفات شبكه می‌شود، بنابراین حدود ۸ الی ۹ هزار مگابایت از قدرت تولید نیروگاه‌ها در شبكه تلف می‌شود. ‌

وی افزود: وزارت نیرو برای افزایش بهره‌وری در بخش تولید و توزیع و بالا‌بردن راندمان نیروگاه‌های حرارتی در شرایط فعلی تلا‌ش و كوشش لا‌زم را انجام نداده است، یعنی برای اصلا‌ح وضعیت نیروگاه‌هایی كه راندمانش حدود ۱۳ الی ۱۴ درصد است، كه بسیار پایین محسوب می‌شود، لا‌زم بود كه وزارت نیرو برای اصلا‌ح وضعیت این نیروگاه‌ها اقدام كند. ‌

● هدرروی ۷۰ درصد از برق تولیدی

با این مبنا اما وزارت نیرو بدون توجه به اظهارات بخش خصوصی و كارشناسان در این زمینه باز هم خشكسالی را بهانه كرد تا از مشكلا‌ت فراروی خود در زمینه تولید برق شانه خالی كند. ‌

این اظهارات اما در حالی مطرح می‌شد كه بر اساس برآوردهای كارشناسان نیروگاه‌های برق آبی كه خروج آنها از مدار تولید مهم‌ترین توجیه از سوی مقامات وزارت نیرو برای قطعی برق بوده تنها ۱۰ درصد از نیاز كشور در زمینه تولید برق را برطرف می‌كند و بخش عظیمی از برق مصرفی توسط نیروگاه‌های حرارتی فرسوده موجود تامین می‌شود، به‌طوری كه عمر این نیروگاه‌ها اكنون به بیش از ۳۰ سال می‌رسد و طی سال‌های گذشته بدون كمترین تغییری در ساختارشان این نیروگاه‌ها همچنان به تولید برق مشغول بوده‌اند. این در حالی است كه عمر متوسط تولید برق در دنیا حدود ۲۰ سال برآورد شده است. ‌

جدای از این موارد طی سال‌های گذشته در حالی كه به تعداد نیروگاه‌های موجود نیروگاه جدیدی اضافه نشده اما میزان مصرف برق در كشور تا چند برابر افزایش یافته است تا آنجا كه وحدتی، مدیر عامل شركت توانیر ضمن اعلا‌م رشد ۴/۱۶ درصدی تولید برق نیروگاه‌های كشور در سال جاری از كمبود ۷ هزار مگاواتی تولید برق نسبت به میزان مصرف داخلی خبر داده بود. ‌

علا‌وه بر كاهش میزان تولید برق در كشور طی سال‌های گذشته كه با بروز خشكسالی جدی‌تر از گذشته مشكلا‌ت خود را بروز داده افزایش تلفات ناشی از فرسودگی شبكه‌های توزیع نیز از دیگر مواردی است كه مشكلا‌تی را در زمینه كمبود برق ایجاد كرده است به طوری كه با وجود اظهارات مسوولا‌ن وزارت نیرو در خصوص كاهش ۷/۱ درصدی تلفات در شبكه توزیع آمار همچنان از هدرروی حدود ۲۵ درصدی برق از طریق شبكه‌های توزیع حكایت می‌كند. ‌

بر این اساس چندی پیش مدیر گروه انرژی مركز بررسی استراتژیك ریاست‌جمهوری از هدرروی سه‌چهارم برق تولیدی در كشور خبر داد كه این میزان را معادل ۷۰ درصد برق تولیدشده در نیروگاه‌های كشور عنوان كرد. ‌

همچنین سیدعماد حسینی، عضو كمیسیون انرژی مجلس هشتم نیز میزان هدرروی برق را بین ۳۰ تا ۴۰ درصد ذكر نمود و تصریح كرد درصد واقعی هدرروی برق كشور هیچ‌گاه به شكل واقعی ذكر نمی‌شود. ‌

اما با این وجود وزارت نیرو همچنان از روند كاهشی تلفات در شبكه توزیع خبر می‌دهد و در عین حال ابراز می‌كند كه استاندارد شدن انشعابات نیازمند صرف بودجه‌ای كلا‌ن و نیز واقعی شدن قیمت برق است. ‌

● گاز مشكلا‌ت را ۲ برابر كرد

با این مشكلا‌ت اینك در آستانه فصل سرما همچنان مشكل تولید و تامین برق مصرفی در داخل كشور با وجود قراردادهایی كه در زمینه واردات برق با كشورهای همسایه منعقد شده به قوت خود باقی است و در این میان كمبود گاز نیز به عنوان دلیلی مهم‌تر از دیگر مسائل در این میان مطرح است، به طوری كه وزارت نیرو از نیاز به روزانه ۳۰میلیون مترمكعب گاز برای تامین برق مورد نیاز از طریق نیروگاه‌های حرارتی در زمستان خبر می‌دهد اما وزارت نفت به دلیلی عدم‌تولید گاز به میزان كافی در كشور از توان خود برای تامین ۲۰ میلیون مترمكعب گاز خبر می‌دهد و این كمبود ۱۰میلیون مترمكعبی گاز برای تامین سوخت نیروگاه‌ها نوید زمستانی سرد و خاموش برای كشور را می‌دهد. ‌

سارا احمدی