خاموشی‌ها در دولت نهم، دوران جنگ را به یاد می‌آورد. سال‌هایی كه بی‌برق ماندن و هر جیره‌بندی و به دست داشتن كوپن توجیهی داشت. حالا‌ اما جنگی در كار نیست و افزایش بهای نفت، شكم خزانه را پرتر از گذشته كرده است. با این شرایط است كه سراسر كشور هر روز متحمل خاموشی‌های به اصطلا‌ح منظم شده است. ماجرا اما ساده‌تر از این بود كه وزیر نیرو بخواهد معاونان خود در امور آب و برق را بركنار كند. ‌دیگر داستان كهنه فرسودگی شبكه‌ها و تلفات برق دلیل اصلی نیست. آب سد‌ها تمام شده بود وقتی كه گرمای تابستانی رمق از جان هر بنی بشری می‌كشید. سال گذشته تركمن‌ها كه گاز را روی ایران بستند، نیروگاه‌های برق آبی در اوج زمستان به كار افتادند. بهار و تابستان كه رسید، نیروگاه كارون ۳، تنها به عنوان یك نمونه با ۳ درصد ظرفیت خود برق تولید كرد.

حمد احمدیان، معاون وزیر نیرو در امور برق با همه دفاعی كه از عملكرد مجموعه نیرو داشت محكوم به ترك سمت خود شد. احمدیان به هر روی بازمانده‌ای از دولت قبل بود كه بهانه‌ای برای تغییرش فراهم شده بود. وی با ما از تداوم خاموشی‌ها می‌گوید و از طرح تبادل برق با امارات. اما شاید اصلی‌ترین نظر او همان پابرجا ماندن خاموشی‌ها باشد؛ پدیده‌ای كه فراموش نمی‌شود و همچنان می‌ماند. متن این مصاحبه را در ادامه بخوانید. ‌

● چراغ مصاحبه را با خاموشی‌ها روشن كنیم، موافقید؟ به نظر می‌رسد كه در واقع باید در این باره توضیح دهید، چرا واقعا مردم گرفتار این موضوع شدند و بر این اساس می‌خواهم بدانم كه اعلا‌م هفتگی جدول زمان‌بندی‌های خاموشی چگونه شكل گرفت و چگونه ادامه پیدا می‌كند؟

▪ همانطوری كه ملا‌حظه كردید ما در اواخر خرداد اعلا‌م كردیم برای تیر جدولی اعلا‌م خواهد شد و با برآوردی كه برای تولید و مصرف در مرداد خواهد بود، اگر ضرورت پیدا كرد این جدول اصلا‌ح می‌شود و همین‌طور در انتهای مرداد برای شهریور. چنانكه اطلا‌ع دارید با عبور از شهریور گرما به‌طور محسوسی كاهش پیدا می‌كند و هر سال در شبكه سراسری میزان مصرف از شهریور شروع به افت و كاهش می‌كند. البته امسال در همین مقطع زمانی، تولید محدود نیروگاه برق‌آبی محدودتر و بعضا قطع خواهد شد. در سال‌های گذشته ذخیره شبكه سراسری از اواسط شهریور به‌طور محسوسی بهبود پیدا می‌كرد چون تولید خیلی تغییر نداشت ولی مصرف به‌شدت كاهش پیدا كرد. امسال همزمان با كاهش مصرف، كاهش تولید را به واسطه قطع تولید برق‌آبی خواهیم داشت. بنابراین اواخر شهریور یا اوایل مهرماه مسوولا‌ن می‌توانند برآورد واقع‌بینانه‌تری را ارائه دهند كه آیا این محدودیت‌ها در پاییز در حدی كه نیازی به این برنامه زمان‌بندی مثل تابستان باشد ادامه پیدا خواهد كرد یا اینكه به شكل عادی بازمی‌گردد.

● پس احتمال اینكه تا زمستان برنامه خاموشی‌ها را داشته باشیم وجود دارد؟

▪ بله، البته مطمئنا در حد فعلی نخواهد بود به دلیل اینكه به‌خاطر كاهش مصرف، میزان محدودیت كمتر می‌شود ولی اینكه آیا در پاییز ما خاموشی برق را به این شكل خواهیم داشت یا خیر، باید صبر كنیم تا روزهایی كه بتوانیم وضع موجود را دقیق‌تر ارزیابی كنیم.

● طرح تغییر ساعت كاری كه برای اصناف پایتخت در نظر گرفتید چگونه شكل گرفت؟

▪ بحث ساعت كار اصناف را به‌عنوان یكی از گزینه‌هایی كه برای كاهش مصرف برق در ابتدای شب و كاهش انرژی مصرفی برق می‌توانست اثرات مثبتی داشته باشد مطرح كردیم، ولی چون ابعاد مختلف اجتماعی داشت و صرفا تاثیری روی میزان مصرف برق نداشت می‌توانست به تصمیم‌گیری منجر شود. همچنین سایر جنبه‌هایش را هم در نظر گرفتیم و به بحث و گفت‌وگو گذاشته شد. خود اصناف عكس‌العمل مثبتی نشان دادند و ما طی جلسه‌ای كه با مسوولا‌ن اتحادیه‌های صنفی داشتیم پیشنهادشان این بود كه اصناف به صورت داوطلبانه با استفاده از تجهیزات مناسب مثل لا‌مپ‌های كم‌مصرف بیایند و آن هدفی كه از كاهش ساعت كار ما دنبال می‌كردیم را محقق سازند. یعنی بدون اینكه ملزم باشند كه ما طبق طرح، فعالیت‌شان را تعطیل كنیم مصرف‌شان را پایین بیاورند. ‌ علا‌وه‌ بر تنوع اصناف و با توجه به تنوع فرهنگ‌ها و وضعیت آب و هوایی در نقاط مختلف كشور قرار شد در هر استان وزارت بازرگانی، اتحادیه صنفی و مسوولا‌ن برق با هم تعامل داشته باشند و هدف كاهش مصرف برق را دنبال كنند. اتحادیه‌های صنفی هم قول دادند در این راستا به ما كمك كنند. آن جاهایی كه تغییر ساعت امكانپذیر است اتحادیه‌ها این كار را انجام دهند و آنجایی كه با تمهیداتی می‌توانند مصرف را كاهش دهند بدون تغییر ساعت این كار انجام شود. اتحادیه صنفی بعد از جلساتی كه داشتیم طرح را به اصناف ابلا‌غ كردند اما درخواست‌شان این بود كه هم مهلتی برای اطلا‌ع‌رسانی به اصناف و هم امكان اینكه لا‌مپ‌ها عوض شود و لا‌مپ كم‌مصرف خریداری كنند داده شود. سپس در مرحله بعد وارد فاز برخورد با آن اصنافی شوند كه این ضوابط را رعایت نمی‌كنند.

● برای برخورد با پرمصرف‌های دولتی در آن دوران چگونه برنامه‌ریزی كردید؟

▪ بر اساس بخشنامه‌ای كه آقای داوودی معاون اول رئیس‌جمهوری داشتند در تمام دستگاه‌های دولتی هدف‌گذاری شده بود كه ۱۰‌درصد مصرف انرژی نسبت به سال‌های گذشته كاهش پیدا كند. در هر دستگاه یك فرد، مسوول بهینه‌سازی و كاهش مصرف برق شده بود و جلسه‌های متعددی در سازمان بهینه‌سازی بهره‌وری انرژی ایران تشكیل شد. ‌ راهكارهایی كه می‌توانست در این دستگاه‌ها به كاهش مصرف برق منجر شود، الزاماتش بحث شده بود و چون ما اعتقاد داشتیم صرف گفتن و خواستن راهكاری ارائه نخواهد شد و راهكارهای عملی‌در هر دستگاه باید وجود داشته باشد، بنابراین آموزش‌هایی داده شد و گروه‌هایی تعیین شدند كه به‌عنوان ارزیاب به تمام این دستگاه‌ها مراجعه ‌كنند و وضع آنها را قبل و بعد از این اقدامات بسنجند. به آنهایی كه عملكردشان بهبود لا‌زم را نداشت باید تذكر می‌دادند و قرار بود در انتهای تابستان بر اساس تكلیفی كه دولت برای ما مقرر می‌كرد، دستگاه‌هایی كه عملكرد مناسب داشتند در كنار دستگاه‌هایی كه به‌طور جدی عمل نكردند معرفی شوند.

● این نظارت و اعلا‌م تخلف شامل وزارت نیرو هم می‌شود؟ در مورد زیرمجموعه‌ها و شركت‌های متعددش چطور؟

▪ خود وزارت نیرو هم به‌عنوان یك دستگاه اجرایی موظف به رعایت این موضوع است و در صورت تخلف هیچ‌یك از شركت‌های تابعه از ابلا‌غیه مذكور مستثنی نیستند. ‌

● به نظر شما وزارت نیرو از برنامه زمان‌بندی‌ای كه به مردم ارائه كرده است تخطی كرده است یا خیر؟ ‌

▪ بله. ماهیت این كار به‌گونه‌ای است كه متاسفانه دقیقا اجرای آن برنامه امكان‌پذیر نیست ولی ما تمام تلا‌ش‌مان را برای اجرایی كردن آن انجام دادیم. قضاوت با مردم است كه اصل مشكل را به خاطر خشكسالی پذیرفته‌‌اند. اگر این برنامه را می‌شد دقیق اجرا كرد وزارت نیرو شاید یك نمره قبولی می‌گرفت. البته با پذیرش اینكه سایر مسائل خارج از اختیار ما بوده است. ما در واقع مهم‌ترین مشكلی كه در اجرای دقیق این برنامه داشتیم در مقطعی بود كه باید برق مشتركین را بعد از ۲ ساعت وصل می‌كردیم. اتفاقی كه در اینجا می‌افتاد این بود كه با كلیدی ۲۰ كیلوولت برق را در پست وصل می‌كردیم و بلا‌فاصله تمام دستگاه‌های برقی مردم كه قطع شده بود همزمان با هم روشن می‌شد. بسیاری از این دستگاه‌ها در لحظه شروع، جریان زیادی را می‌كشد درست مثل آسانسور كه موقعی كه سوار می‌شوید و دكمه را می‌زنید اگر خوب طراحی نشده باشد به‌خاطر آن راه‌اندازی، جریان برق یك چشمك در داخل آن ساختمان می‌زند. دستگاه‌های حفاظتی ما ممكن است به اشتباه این را یك خطا حساب كنند. مشتركین ما در آن مناطق احساس می‌كنند كه خاموشی‌شان در آن مناطق طولا‌نی شده بنابراین زمانی‌كه به دو ساعت و نیم یا سه ساعت می‌رسد اطلا‌ع می‌دهند و تا مامورین برق بروند این ایراد را برطرف كنند آن تعهد زمانی دو ساعته اضافه می‌شود بدون اینكه ما به عمد یا به علت كمبود این كار را انجام داده باشیم.

● موضوع این است كه علا‌وه بر طولا‌نی شدن زمان هر خاموشی، بارها این خاموشی‌ها به دفعات در یك روز اتفاق افتاده است. ‌

▪ در سال‌های گذشته هم كه ما مشكل تولید نداشتیم گاهی اوقات قطع برق در مناطقی به‌خاطر مشكل شبكه توزیع روی می‌داد این موضوع امسال هم وجود دارد. بنابراین مردم ۲ ساعت سهمیه خاموشی را تحمل كردند و بیش از این اگر به‌خاطر اشكالی در شبكه توزیع دچار خاموشی شدند دیگر خارج از اختیارات ما بوده است. در مورد تناوب خاموشی‌ها نیز ما دو زمان اعلا‌م كردیم؛ یك زمان كه در واقع مثل بعدازظهرها و سر شب، احتمال خاموشی بیشتر است و زمانی كه احتمال خاموشی كمتر است. در تیرماه آماری كه گرفتیم خوشبختانه غیر از دو روز، در مابقی ۳۰ روز آن دو محدوده زمانی حفظ شده؛ یعنی بیش از دو بار در روز خاموشی نداشتیم.

● آخرین پرسشم در رابطه با اعمال خاموشی این است كه آیا در این میان تبعیضی قائل نشدید؟

▪ بین نقاط گرمسیر كشور و نقاطی كه از نظر جوی عادی است، تفاوت وجود دارد كه به دلیل حساسیت بیشتر نقاط گرمسیر و مشكلا‌ت بیشتری كه قطع برق ایجاد می‌كند آنها سهمیه‌شان كمتر است. در هر شهر نیز تعدادی منطقه وجود دارد كه برق‌شان قطع نمی‌شود كه عمدتا این مناطق مناطقی هستند كه خدمات عمومی عرضه می‌كنند، مثل بیمارستان‌ها، تصفیه‌خانه‌های آب، وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های دولتی یا مناطقی كه اشخاص خاصی در آنجا زندگی می‌كنند. عنوان می‌شود كه چرا برق بعضی از برج‌ها قطع نمی‌شود. موضوع این است كه برق این برج‌ها نیز مثل سایر مشتركین برق قطع می‌شد، ولی در ضوابطی كه در ساخت آن سازه‌ها لحاظ شده است باید برق اضطراری داشته باشند، پس موقعی كه ما برق را قطع می‌كنیم، مقداری از مصرف را از برق اضطراری می‌گرفتند.

● برای مثال در مورد شهرك شهید محلا‌تی كه كاركنان و اعضای سپاه آنجا زندگی می‌كنند چطور؟ مساله این است كه گروهی با اشاره به سپاه می‌گویند دولت نهم دچار تبعیض شده است؟

▪ من به هیچ‌وجه این موضوع را تایید نمی‌كنم. ‌

● آیا چنانكه پیش از این وعده داده شده بود واقعا میزان ظرفیت تولید نیروگاه‌های حرارتی در مرداد افزایش پیدا كرد و به ۳۲ هزار و ۵۰۰ مگاوات رسید؟ ‌

▪ در تیرماه تا حدود ۳۱ هزار و ۷۰۰ مگاوات به تولید همزمان در نیروگاه‌های حرارتی رسیدیم. اكنون نیز در شرایطی هستیم كه تمام نیروگاه‌های حرارتی واقعا با همه ظرفیت كار می‌كنند و به هر حال جایی برای نیروگاه‌های كشور در بحث حرارتی باقی نمانده است، ولی تمام تلا‌ش خود را كردیم كه با كاهش خروج اضطراری واحدها، بتوانیم به همان حدی كه اشاره شده بود برسیم.

● آیا جدای از شرایط جوی و میزان مصرف، برای سال آینده ‌این مشكل را نخواهیم داشت؟

▪ این موضوع بستگی بسیار زیادی به وضعیت منابع آب در سال آینده دارد، یعنی اینكه در فصل پاییز و زمستان چه میزان از كمبودی كه در سدها وجود دارد، می‌تواند جبران شود و ما با چه شرایطی وارد بهار سال آینده می‌شویم. اگر در واقع وضعیت منابع آب در سال آینده به‌گونه‌ای باشد كه با محدودیت جدی بهار سال آینده را آغاز كنیم، در این صورت هم برای تامین نیاز شبكه سراسری باید فشار زیادی به نیروگاه‌های حرارتی بیاوریم. با این حال امیدواریم كه با داشتن یك وضعیت عادی با مشكلا‌تی كه امسال داشتیم مواجه نشویم.

● پس این گفته درست است كه ما در زمستان سال گذشته تمام سدهایمان را خالی كردیم و در واقع به جای اینكه آب ذخیره كنند، تولید داشتند؟

▪ سوالی كه مطرح می‌كنید بسیار حساس است. من می‌خواهم توضیح مفصل‌تری در مورد آن بدهم. در اوایل پاییز سال گذشته، اطلا‌ع پیدا كردیم كه زمستان سختی از نظر تامین سوخت نیروگاه‌های خواهیم داشت و بر این اساس هماهنگی‌هایی با همكارانمان در وزارت نفت داشتیم. وزارت نیرو در استفاده از آب پشت سد‌ها دقت بیشتری كرد و زمستان هم بیشترین تولیدی كه در نیروگاه‌های برق‌‌آبی داشتیم با استفاده از این ذخیره‌سازی بود. به عبارتی پیش از پایان سال ۸۶ بر اساس آمار و ارقامی ‌كه همكاران ما در امور آب منتشر كرده‌اند، ما با شرایط نسبتا مشابه با سال قبل از نظر ذخیره آب پشت سدها وارد فصل بهار شدیم، یعنی اینكه بنا به ضرورت‌هایی كه بود در زمستان یك مقدار بیش از سال‌های گذشته از نیروگاه‌های برق‌آبی استفاده كردیم. ما در شرایطی بودیم كه در بعضی از استان‌ها گاز قطع شده بود و مسوولا‌ن وزارت نیرو نیز به ناچار اعلا‌م كردند مردم در این استان‌ها می‌توانند اطمینان داشته باشند كه قطع برق نخواهند داشت و از برق برای گرمایش استفاده كنند.

شرایط خیلی سختی بود، بنابراین با استفاده از پیش‌بینی كه در پاییز شده بود، مقداری از منابع آب بیشتر استفاده شد، ولی نه با این تصوری كه الا‌ن وجود دارد كه سدها بی‌رویه خالی شده است. شاهد ادعای بنده هم آماری است كه همكارانمان منتشر كردند كه ما با شرایط نسبتا مشابه سال قبل وارد فصل بهار شدیم، یعنی ذخایر آب پشت سدها در اواخر اسفند ۸۶ را اگر با اسفند ۸۵ و سال‌های قبل مقایسه كنیم تغییر محسوسی نداشته‌ایم. منتها ما هر سال در استان خوزستان سیلا‌ب‌هایی در آن فصل داشتیم كه سدها را پر می‌كرد. اگر به سوابق مراجعه كنید، هر چند سال یك بار این اتفاق می‌افتاد و میزان سیلا‌ب‌ها به اندازه‌ای بود كه در مواقعی به سدهایی كه در دست احداث بود صدماتی وارد می‌كرد. متاسفانه سال گذشته و به خصوص در روزهای پایانی اسفند، كاملا‌ قطع بارندگی را شاهد بودیم. بنابراین به دلیل نبودن این سیلا‌ب‌ها، مخازن در فروردین و اردیبهشت به شدت نسبت به سال‌های قبل كاهش داشت. توضیح من این است كه در واقع این وضعیت نامطلوب ذخیره آب پشت سدها در اردیبهشت بیش از اینكه متاثر از آن باشد كه در زمستان بی‌رویه خالی شده متاثر از این است كه در فاصله بین اسفند و اردیبهشت سیلا‌ب‌های گذشته تكرار نشده است.

● یعنی می‌گویید اگر ما آن تجربه را نداشتیم، سدهای ما خالی نمی‌شد؟

▪ حتما همین‌طور است. این‌طور نیست كه سدها را در زمستان پر نگه داریم و در پاییز هم پر باشند. برای اینكه زمستان را آغاز كنیم، معمولا‌ در اواخر زمستان تا حد قابل قبولی خالی می‌شوند. به حدی كه بتوانند سیلا‌ب‌های بهاره را پوشش بدهند.

● چه تعداد از این ۵۰۰ سدی كه در كشور موجود است، در محدوده جنوب غرب ایران، یعنی مناطقی كه این سیلا‌ب‌ها اتفاق می‌افتد واقع شده است؟

▪ در واقع سدهایی كه تولید برقی حدود ۷۵۰۰ مگاوات را دارند در رودخانه‌های كارون و دز و كرخه در قسمت جنوب غرب كشور و خوزستان واقع شده‌اند. یعنی بخش عمده نیروگاه‌های برق‌آبی ما در استان خوزستان و جاهای دیگر مثل سد كرج، لتیان و... متمركز است اما در دیگر نقاط، آن میزان ظرفیتی كه پراكنده است در مقایسه با آن میزانی كه اشاره كردم ناچیز است. جدای از نیروگاه‌های برق آبی ، ما ۱۹ نیروگاه بخاری و ۳۰ نیروگاه‌ گازی و ۱۲ نیروگاه چرخه تركیبی داریم. ‌

● در حال حاضر چند درصد از تولید برق كشور متكی به سوخت گاز است؟

▪ خوشبختانه با توجه به اینكه ما منابع سرشار گاز در كشور داریم و گاز سوخت پاكتری از مازوت و گازوییل است و از جنبه زیست‌محیطی نیز استفاده از آن بسیار موجه‌تر است، در سال‌های گذشته سوخت اصلی تمام نیروگاه‌های حرارتی را گاز طبیعی در نظر گرفته‌اند. در تمام نقاط كشور كه شبكه گاز وجود دارد نیز نیروگاه‌های ما قابلیت استفاده از سوخت گاز دارد، غیر از نیروگاه‌های محدودی مثل نیروگاه ایرانشهر در سیستان و بلوچستان كه شبكه گاز وجود ندارد و سوخت اصلی‌آن مازوت و گازوییل است. بنابراین ما در مواقعی كه امكان تامین گاز وجود داشته باشد از آن استفاده می‌كنیم، لذا بیش از ۹۶‌درصد تولید برق حرارتی‌با سوخت گاز انجام می‌شود و فقط ۴ درصد در برخی از نیروگاه‌ها باید از سوخت مایع استفاده شود. با این حال به دلیل محدودیت‌هایی كه در زمستان وجود دارد، متاسفانه اگر در عمل سهم سوخت‌های مختلف را در نظر بگیریم، سهم گاز به‌عنوان سوخت نیروگاهی به حدود ۷۰ یا ۷۲ درصد می‌رسد، چراكه در زمستان حتی نیروگاه‌هایی كه می‌توانند گاز مصرف كنند به ناچار از سوخت مایع استفاده می‌كنند. ‌

● عنوان كردید تولید عمده نیروگاه‌های برق‌آبی ما در جنوب كشور واقع شده است پس چرا و به چه دلیلی، حداقل پس از جنگ و در دوران بازسازی كشور جنوب ایران با مشكل برق مواجه بوده است؟

▪ ما در مواردی مثل برق‌آبی، در ۳ بخش اصلی محدودیت داریم. برای ساخت سد و تولید برق باید ویژگی‌های طبیعی وجود داشته باشد، از این روی در هر مكانی كه بخواهیم نمی‌توانیم به تولید بپردازیم. پس به ناچار باید در آن مناطق این نیروگاه‌های برق‌آبی را بسازیم. در مورد نیروگاه‌های حرارتی هم تامین سوخت مساله مهمی ‌است و ملا‌حظات زیست‌محیطی در واقع تكلیف مكان نیروگاه را مشخص می‌كند. ما با شرایط انتقال تمام این تولیدها را به هم وصل می‌كنیم و به مراكز مصرف می‌رسانیم. در بخش تولید نیز در بعضی از مناطق ما با مشكلا‌تی مواجه می‌شویم و این در واقع همان نكته‌ای است كه در رابطه با مناطق گرمسیر باید اشاره شود. مساله این است كه میزان مصرف برق در مناطق گرمسیر به‌طور متوسط به‌شدت در مقایسه با سایر نقاط كشور در ماه‌های گرم بالا‌تر است. یعنی یك مشترك خاموشی در مناطق گرم وجود دارد كه بعدا ۸ تا ۱۰ برابر این مشترك در مناطق عادی استفاده می‌شود. این مساله نیازمند آن است كه شبكه‌های توزیع در آن مراكز از كیفیت فنی و ظرفیت بالا‌تری برخوردار باشند. ‌

● جدای از این كلیات در مورد خوزستان‌و بوشهر توضیح دهید؟

▪ متاسفانه در خوزستان، بوشهر و هرمزگان كه مناطق گرم كشور محسوب می‌شوند، كیفیت و ساختار شبكه‌های توزیع‌متناسب با انتظاری كه وجود دارد نبوده و همواره در سال‌های گذشته از این بابت خاموشی‌ها و مشكلا‌تی به مشتركین تحمیل شده كه الزما ربطی به تولید ندارد. یعنی حتی در مواقعی كه در كشور تولید در حد قابل قبولی بوده است نیز در این مناطق مشكلا‌تی داشتیم. دو عامل به این قضیه كمك كرد و آن را تشدید كرده كه یكی موقعیت جغرافیایی آن منطقه است. طراحی‌هایی كه در گذشته در آنجا صورت گرفته تاسیسات ما را بسیار آسیب‌پذیر كرده است. برای مثال یك سیم مسی در تهران ممكن است برای مدت طولا‌نی در شبكه توزیع كار كند ولی به دلیل رطوبت و ملا‌حظات آب و هوایی كه آنجا وجود دارد به‌شدت دچار خوردگی می‌شود. البته از چند سال قبل استانداردهایی برای تجهیزات در این مناطق توسط توانیر تهیه و ابلا‌غ شده و از آن به بعد در ساخت تاسیسات این استاندارد تجهیزات رعایت می‌شود كه وضعیت را بهتر كرده و تاسیسات قبلی نیز باید به‌تدریج به این استانداردها مجهز شود. نكته دوم این است كه متاسفانه به دلیل مصرف بالا‌یی كه در آنجا وجود دارد، استفاده غیرمجاز از مصرف شبكه‌های برق به‌شدت در این مناطق وجود دارد و این باعث شده كه تاسیسات ما به شدت آسیب ببیند و به خود مشتركین نیز صدماتی از این بابت وارد شود.

● اما مدت‌هاست كه قراراست این نوع انشعابات جمع شود؟ ‌

▪‌ خوشبختانه از سال گذشته با تمهیداتی كه دولت در‌نظر گرفته بحث جمع‌آوری انشعابات غیرمجاز در این استان‌ها با كیفیت و با سرعت قابل توجهی نسبت به گذشته دنبال می‌شود و این موضوع شاید بتواند وضعیت را در آنجا مناسب‌تر كند. به‌عنوان اطلا‌عاتی كه بتواند این بحث را تحكیم كند باید عرض كنم كه در سال ۸۵ كل تلفات شبكه برق كشور حدود ۷/۱۹‌درصد بوده كه خوشبختانه در سال ۸۶ با ۳/۱‌درصد كاهش به ۴/۱۸ رسیده است.

●‌ آیا مصرف غیرمجاز هم جزو تلفات محاسبه شده است؟

▪ بله. تفاوت بین انرژی‌ای كه به شبكه تحویل داده می‌شود با آن انرژی‌ای كه برایش صورتحساب صادر شده و به فروش می‌رسد را در تعریف تلفات می‌نامیم. این وسط چه به صورت فنی و چه غیرفنی میزان انرژی كه از دست برود و به دست مصرف‌كننده - به مفهوم اینكه صورتحساب و قبض صادر شود - نرسد جزو تلفات حساب می‌شود. تلفات شبكه توزیع در سال ۸۵ برابر با ۲/۱۸‌درصد بوده كه استان خوزستان كه ۳۸‌ درصد در این تلفات سهم داشته است. ‌

● آیا استان خوزستان با توجه به جمع‌آوری انشعابات غیرمجازی كه عنوان كردید، همچنان تلفات برق بالا‌یی دارد؟ ‌

▪ استان خوزستان در طول سال‌های ۸۶ و ۸۷ بهترین عملكرد را در كاهش تلفات داشته است. می‌خواهم در پاسخ به پرسش شما كه چرا در این نقاط كیفیت تحویل برق به مردم پایین‌تر است، بگویم كه تا حدی این موضوع به كیفیت شبكه برمی‌گردد و تا حدی دیگر به وضعیت آب و هوا. البته انشعابات فوق‌العاده زیاد غیرمجاز هم كه اصولا‌ كل برنامه‌ریزی‌ها را مختل می‌كند.

● این انشعابات غیرمجاز بیشتر از سوی جنگ‌زده‌ها استفاده می‌شود. این مردم به دلیل اینكه نمی‌توانند انشعاب مجاز دریافت كنند مشكل قانونی دارند. چراكه مكان اسكان‌شان ثبت نشده است و قانونی نیست پس وقتی كه كنتوری برایشان نصب نمی‌شود و انشعاب‌های غیرمجاز هم جمع‌آوری می‌شود، تكلیف‌شان چیست؟

▪ ببینید همانطوری كه اشاره شد بخش قابل توجهی از این انشعابات غیرمجاز برمی‌گردد به حاشیه شهرها و ساخت‌هایی كه به صورت غیررسمی‌ایجاد شده است و احداث‌كنندگان این سكونتگاه‌ها برای احداث این بناها مجوز نداشتند. این موضوع متاسفانه در بعضی از مقررات و قوانین هم بروز پیدا كرده است كه با وجود ندادن بعضی از امكانات مثل گاز، برق و تلفن در واقع رسمیت یافتند و شكل گرفتند.

البته گذشت زمان غیرعملی بودن این نگاه را نشان داد. به هر حال وقتی یك هموطن با تمام مشكلا‌ت خانه‌ای را احداث می‌كند، با ندادن برق یا آب نمی‌توان عاملی شد كه این خانه را رها كند و برود. به همین دلیل هم دولت در یكی دو سال اخیر نگاه مثبتی به این قضیه داشته و برای ساماندهی این سكونتگاه‌ها روش‌های دیگری را درنظر گرفته است. با توجه به مجوزی كه دریافت شده بود، از ابتدای امسال در سطح وسیعی به دادن انشعابات قانونی با تسهیلا‌تی مثل تقسیط در حد انشعاب به افرادی كه در آنجا زندگی می‌كنند اقدام شد و این امید وجود دارد تا ۸۷ تقریبا تمام انشعابات غیرمجاز جمع‌آوری شود.

● آذر سال گذشته قرار بود كه برق نیروگاه اتمی‌ بوشهر وارد شبكه شود و به وعده وزیر نیرو با این برق باید قسمتی از مشكلا‌ت بوشهر حل می‌شد اما این اتفاق نیفتاد و باز برای سال آینده وعده داده شده است. پرسشم این است كه تا وارد شدن برق اتمی‌ به شبكه، این خلا‌‡ در بوشهر چگونه پر خواهد شد؟

▪ با توجه به جدیتی كه دولت در استفاده از انرژی هسته‌ای دارد و در واقع تصمیمی‌كه در بهره‌برداری از نیروگاه بوشهر وجود دارد، از چند سال گذشته مجموعه برق كشور در برنامه‌ریزی‌هایش روی برق این نیروگاه حساب باز كرده است. ما تمام خطوط ارتباطی كه باید این نیروگاه را به شبكه برق كشور وصل كند را احداث كرده بودیم. نیروگاه هسته‌ای باید در یك فضای فوق‌العاده ایمنی بهره‌برداری شود، بنابراین ناچار بودیم كه استانداردهای بالا‌تری در مقایسه با سایر نیروگاه‌ها برای اتصال این نیروگاه به شبكه درنظر بگیریم .ما از سال ۸۵ روی هزار مگاوات تولید این نیروگاه در منطقه جنوب كشور كه به‌شدت هم به آن نیازمندیم برنامه‌ریزی كرده بودیم. حتی امسال هم اگر ما می‌توانستیم این نیروگاه را در مدار داشته باشیم، چیزی حدود ۲۴ هزار مگاوات ساعت انرژی، می‌توانستیم از این نیروگاه داشته باشیم كه تقریبا معادل بخش قابل توجهی از این خاموشی‌هایی است كه ما به‌خاطر نبود آب تحمل می‌كنیم. با هماهنگی‌هایی كه با همكارانمان در سازمان انرژی اتمی‌صورت گرفت، امیدواریم حداقل از سال آینده به تدریج شاهد ورود برق این نیروگاه به شبكه سراسری باشیم. اما به دلیل اینكه راه‌اندازی این نیروگاه فرآیندی طولا‌نی و تدریجی دارد، طبعا از همان ابتدای راه‌اندازی، برنامه‌ریزی ظرفیت هزار مگاوات را نمی‌تواند داشته باشد، ولی با قولی كه همكاران سازمان انرژی اتمی‌ دادند و با قراردادی كه در دست تنظیم است، قول سال آینده را می‌توان به رسمیت شناخت. امیدواریم كه از سال آینده برق این نیروگاه را داشته باشیم.

● این قرارداد چه زمانی امضا می‌شود؟

▪ چون این امر تجربه جدیدی است، طبعا جوانب مختلف این قرارداد باید دیده شود، ولی صحبت‌هایی شده بود كه بتوان تا پایان تابستان این قرارداد بین طرفین امضا شود.

● آیا برق تحویلی قیمت متفاوتی خواهد داشت؟

▪ یكی از مواردی كه در حال مذاكره و بررسی بود همین قیمت برق تحویلی است. توانیر خریدار این برق‌است. از یك طرف سازمان انرژی اتمی، برق را می‌تواند به قیمت بالا‌تری بفروشد تا بتواند از درآمدهای آن برای توسعه این بخش در كشور استفاده كند و از طرف دیگر هم ما محدودیت‌هایی داریم. به هر حال قیمت خریداری این برق روی قیمت نهایی كه به مردم فروخته می‌شود تاثیر می‌گذارد. امیدواریم كه انتهای تابستان یا اوایل پاییز در این مورد جمع‌بندی شده باشد.

● تا پیش از اعلا‌م نتیجه مذاكرات وزارت نیرو و سازمان انرژی اتمی‌، برآورد شما چیست؟ آیا قیمت برق حاصل از برق نیروگاه اتمی‌ارزان‌تر است یا گران‌تر؟

▪ همان‌طوری كه عرض كردم، اولا‌ خود نیروگاه بوشهر شرایط خاصی دارد. به دلیل اینكه ساخت این نیروگاه طولا‌نی شده است و با توجه به محدودیت‌هایی كه به‌ناحق برای احداث این نیروگاه ایجاد كردند هزینه‌های احداث به صورت غیر‌متعارف بالا‌ رفته است. بنابراین قیمت تمام‌شده نیروگاه بوشهر را ملا‌كی برای نیروگاه هسته‌ای نمی‌توان درنظر گرفت.

●‌ بنابر تاخیر صورت‌گرفته، هزینه‌های نیروگاه بالا‌ رفته است. آیا این مساله روی قیمت برق تولیدی اثر می‌گذارد؟

▪ نه. من نمی‌خواهم بگویم كه قیمت چقدر محاسبه می‌شود. گفتم اگر نیروگاه بوشهر را به صورت یك مجموعه درنظر بگیریم و قیمت تمام‌شده‌‌اش در بیاید این قیمت یك قیمت بالا‌یی خواهد بود و این به مفهوم آن كه برق هسته‌ای خیلی گران درمی‌آید نیست. این نیروگاه شرایط خاص و ویژه‌ای داشته است. آن چیزی كه ما در وزارت نیرو در پی آن بودیم و دنبال می‌كردیم این بود كه ما برای تولید برق در كشور باید امكانات كشور را با توجه به یك نیروگاه قابل قبول به صورت فرضی در نظر بگیریم. اكنون سوخت گاز طبیعی در اختیارمان است. گاز طبیعی را می‌توانیم مبنای سوخت آن نیروگاه درنظر بگیریم. ما بنایمان این بود كه از تمام تولیدكنندگان برق در كشور براساس قیمت تمام‌شده این نیروگاه، برق را خریداری كنیم حالا‌ می‌خواهد هسته‌ای باشد، گازی باشد، آبی باشد یا حرارتی باشد.

● این چه فایده‌ای دارد؟

▪ این موضوع باعث می‌شود كه سرمایه‌گذاری‌ها در كشور ما به شرایط موثرتر و منطقی‌تر پولی سوق پیدا كند و در واقع یك احداث كننده نیروگاه می‌تواند بر اساس قیمت خرید برق كه قیمتی تعیین‌شده است، هزینه‌ها را كاهش دهد تا سود بیشتری ببرند. در آیین‌نامه‌ای كه برای بند <ب> قانون بودجه امسال درنظر گرفته شده و الا‌ن در دولت مطرح است، بودجه ساخت نیروگاه مطرح و محاسبه شده است. اگر این آیین‌نامه به تصویب دولت برسد ملا‌ك روشنی برای خرید برق از هر نیروگاهی وجود دارد. در این صورت به تولیدكننده برق می‌توان گفت كه در كشور می‌توانیم یك نیروگاه چرخه تركیبی سوخت گاز بسازیم و به فلا‌ن قیمت برق را تولید كنیم بنابر این نمی‌توانیم از شما گران‌تر بخریم. شما اگر توانستید از این ارزان‌تر در بیاورید اشكالی ندارد. این سود شما خواهد بود.

● در واقع یك فضای رقابتی ایجاد خواهد شد كه هر كسی با قیمت كمتر تولید كند.

▪ دقیقا هر كسی با قیمت كمتر تولید كند كه یك سودی ببرد. این‌طور نباشد كه هر كس با هر قیمتی كه تولید كرد سودی به آن داده شود. ‌

● شاید این وظیفه سازمان انرژی اتمی ‌است كه پاسخ دهد اما به دلیل اینكه نخستین بار خبر را از زبان وزیر نیرو شنیده‌ام اینجا مطرح می‌كنم. قرار بود نیروگاه اتمی ‌دومی‌ساخته شود. گفته می‌شد كه نیروگاه بومی ‌اتمی‌خواهیم داشت. شما به عنوان كسی كه زمانی معاون وزیر نیرو بودید پاسخ دهید كه تكلیف آن نیروگاه چه شد؟

▪ البته همان‌طور كه اشاره كردید، چون این كار در حوزه سازمان انرژی اتمی‌دنبال می‌شود آمار دقیق را دوستان سازمان نیروی اتمی‌می‌توانند بدهند، ولی از آنجایی كه ما در مكان‌یابی نیروگاه هسته‌ای همكاری نزدیكی با هم داشتیم و محل این نیروگاه‌ها با توجه به شبكه برق كشور انتخاب می‌شود در جریان هستم كه سازمان انرژی اتمی‌ با جدیت دنبال نیروگاه بومی‌هسته‌ای است و در نظر دارد كه با استفاده از تمام توانمندی‌هایی كه در داخل كشور وجود دارد و استفاده از امكانات بومی تكلیف ‌این نیروگاه را مشخص كند. ‌● بفرمایید كه این نیروگاه كجا قرار دارد؟

▪ تا آنجایی كه اطلا‌ع دارم چند نقطه متفاوت در كشور درنظر گرفته و مطالعه شده است كه این نقاط همه قابل قبول‌اند، اما به دلیل اینكه برنامه كشور ساخت بیش از دو نیروگاه است، برای عنوان كردن اینكه دومین نیروگاه در كدام یك از این مناطق انتخاب می‌شود، باید خود اعضای سازمان انرژی اتمی‌پاسخ بدهند.

● آقای احمدیان، در مورد تبادل برق با كشورهای همسایه صحبت كنیم. ما از ارمنستان، تركمنستان و آذربایجان واردات برق داریم. سهم هر كدام از این ۳ كشور چقدر است و فكر می‌كنید این روند تا كی ادامه پیدا ‌كند؟ تا چه زمانی ما همچنان واردكننده برق خواهیم بود؟

▪ اتصال شبكه‌های برق كشورها به یكدیگر و امكان افزایش تبادل برق بین كشورها مقوله‌ای است كه از نظر فنی و اقتصادی موجه است. ساده‌ترین دلیلی كه برای اثبات این ادعا می‌توانم بیاورم این است كه الا‌ن تمام كشورها سعی می‌كنند كه شبكه برق‌شان را به هم متصل كنند. اطلا‌ع دارید كه برق اروپا به هم وصل شده ‌است. برق شمال آفریقا و كشورهای حاشیه دریای مدیترانه به هم وصل شده است و برق كشورهای شمال آفریقا به كشورهای خاورمیانه نیز متصل می‌شوند. كشورهای حاشیه خلیج فارس برنامه‌ای دارند كه شبكه برق را به هم متصل كنند و در همین حال از طریق عراق و سوریه به كشورهای دیگر وصل شوند. بنابراین تمام كشورهایی كه امكان فیزیكی اتصال شبكه برق‌شان وجود دارد به‌شدت دنبال این مقوله‌اند. این امر نشان می‌دهد كه چنین كاری موجه و از نظر اقتصادی به صرفه است. ما به جای اینكه در مواقع اضطراری با هزینه‌های زیاد نیروگاه بسازیم می‌توانیم با اتصال شبكه برق از این تبادل استفاده كنیم. من فكر می‌كنم حتی در صادرات برق دچار كمبود هم هستیم. در داخل گاه عنوان می‌شود كه چرا وقتی كمبود داریم برق صادر می‌كنیم. این برخوردی غیردقیق است. بلكه باید به‌شدت از اینكه شبكه برق كشور با شبكه همسایگان متصل شود حمایت كنیم. ‌

● یعنی كمبود برق ما با واردات در قبال صادرات جبران می‌شود؟ ببینید پرسش من در مورد واردات بود به صادرات كه برسیم به نظرم جای پرسش‌های بسیاری مطرح است. ‌

▪ ما عمدتا در فصل تابستان واردكننده برق هستیم و اینگونه نیست كه در موقعیتی كه شبكه برق كشور با كمبود مواجه است، به جای اولویت دادن به مشتركین داخلی برق را به بیرون از مرزها صادر كنیم، ولی این را به‌عنوان یك واقعیت بپذیریم وقتی كه می‌خواهیم تبادل برق با كشورهای همسایه داشته باشیم در یك چارچوب و توافقی كه صورت می‌گیرد این كار را بایدانجام دهیم. این نیست كه بگوییم هر موقعی كه ما مایل بودیم به شما برق می‌دهیم و هر وقت كه كمبود داشتیم نمی‌دهیم. به هر حال باید یك چارچوب و یك توافقی باشد.

● پس اینكه می‌گویند در تابستان بیشتر واردكننده‌ هستیم چه می‌شود؟ ‌

▪ به هر حال در تنظیم توافقات مصلحت مشتركین داخلی لحاظ شده است. نظیر اینكه در فصل تابستان بیشتر برق دریافت كنیم و در بهار و پاییز و زمستان امكان بیشتری داریم برق را به آنها بدهیم. ما متاسفانه میزان تبادل برق‌مان با كشورهای همسایه در مقایسه با آن چیزی كه در كشور تولید و مصرف داریم بسیار ناچیز است. به‌عنوان مثال در سال ۸۶ انرژی تولیدی نیروگاه‌های كشور حدود ۲۰۴ هزار گیگاوات ساعت بوده است ولی در همان سال ۳۴/۲ درصد در مقایسه به ۲۰۴ هزار گیگاوات ساعت ما صادرات داشتیم و ۶/۰ درصد در مقایسه با ۲۰۴ هزار گیگاوات ساعت، واردات داشتیم. ملا‌حظه می‌كنید كه اعداد با توجه به نیاز داخلی محدود و ناچیز است و تاثیر جدی روی وضعیت تامین برق داخل ندارد. مصلحت ایجاب می‌كند كه با توسعه شبكه‌های برق بتوانیم امكان تبادل را با كشورهای همسایه افزایش بدهیم.

● شما می‌فرمایید كه افزایش تبادل بین‌المللی برق مثبت است اما اكنون این میزان برای ایران ناچیز است. پس آیا دلیل خاصی وجود داشته و دارد كه سیاستی كه عنوان می‌كنید سیاست مثبتی است به حالت كمال و مطلوبش انجام نگرفته است؟ ‌

▪ تحقق این سیاست در كشورهای همسایه باید انجام شود. ما در چند سال اخیر موفق شدیم، شبكه برق را در سطح ولتاژ انتقال به تمامی‌ این كشورها به هم وصل كنیم. بعضی از این كشورها هم به هر دلیل آن میزان انگیزه‌ای كه ما برای توسعه شبكه‌های برق داریم را ندارند. برای مثال توافقی با تركمنستان برای ساخت یك خط ۵۰۰ كیلوولت بین مرو و مشهد داشتیم كه می‌تواند ظرفیت تبادل بین دو كشور را به شدت افزایش دهد. با وجود اینكه ما توافقاتی را انجام دادیم و در ایران تاسیسات لا‌زم ایجاد شد ولی با گذشته یكی دو سال سقف زمانی كه درنظر گرفته شده بود، طرف تركمنی هنوز به‌طور جدی كار را دنبال نكرده است اما در چند سال اخیر در پاكستان یا عراق ظرفیت افزایش پیدا كرده است. بنابراین پاسخ سوال جنابعالی برمی‌گردد به تمایل طرف مقابل كه باید با مذاكره و پیگیری آن را هم ان‌شاءالله حل كرد. ‌

● كشورهای حاشیه خلیج فارس هم امكان تبادل برق با ایران را دارند؟

▪ در كشورهای حاشیه خلیج فارس هم به تازگی این فضا ایجاد شده است. الا‌ن این مطالعه مشترك توسط یك مشاوره بین‌المللی برای شركت توانیر و برق امارات در حال انجام است تا بتوانیم از زیر دریا با یك كابل فشار قوی حدود ۲ هزار مگاوات برق را بین ایران و امارات عربی متحده مبادله كنیم. اماراتی‌ها بسیار علا‌قه‌مندند كه برای تنوع‌بخشی به امكانات برق‌شان در منطقه شبكه‌خود را به ایران وصل كنند. اگر نتیجه‌این مطالعه مشخص شود‌‌‌و از نظراقتصادی نیز توجیه داشته باشد، طرح شروع خواهد شد.

علی خردپیر