دیرزمانی است كه بحث «استفاده بهینه از منابع آبی كشور» به عنوان یك استراتژی مطرح شده و راهكارهای مختلف و سیاست های بسیاری نیز از سوی مسئولان در این راستا به كار گرفته شده است.

امسال قرار است برای نخستین بار به صورت رسمی «بحث بازچرخانی» آب انجام شده و در مرحله اول ۵۰۰ میلیون مترمكعب آب حاصل از بازچرخانی برای مصارف بخش كشاورزی، محیط زیست و شارژ منابع آب های زیرزمینی اختصاص یابد.

در این زمینه و مباحث مربوط به طرح های انتقال آب و پروژه های فاضلاب با مجید نامجو مدیرعامل شركت مهندسی آب و فاضلاب كشور به گفت و گو نشستیم.

● امسال قرار است بحث بازچرخانی آب به صورت جدی اجرایی شود. چگونه و در مرحله اول چه میزان آب بازچرخانی و وارد سیستم می شود؟

▪ بازچرخانی آب موضوعی است كه سالهاست در همه دنیا اجرایی شده است به این ترتیب كه تأسیساتی ایجاد می شود. به گونه ای كه آب تازه كه وارد سیستم می شود در چندین مرحله مورداستفاده قرار گیرد.

برای مثال آبی كه برای حمام، ظرفشویی و.‎.. استفاده می شود بعد از تصفیه برای فضای سبز استفاده می شود و باز در مرحله بعدی به مصرف دیگری می رسد. درواقع تأسیسات آنها به گونه ای است كه در خارج از كشور آب به رنگهای سفید- خاكستری- نارنجی- سیاه و.‎.. نامیده می شود و در نهایت آب سیاه، آبی است كه چندین بار بازچرخانی و تصفیه شده است و دیگر قابل استفاده نیست. این سیستم باید در كشور ما هم اجرایی شود لذا ما ملزم شده ایم كه امسال برای نخستین بار ۵۰۰ میلیون مترمكعب آب حاصل از بازچرخانی را تحویل شركت های آب منطقه ای بدهیم كه برای مصارف بخش كشاورزی - محیط زیست و شارژ منابع آب های زیرزمینی مورد استفاده قرار گیرد كه این میزان در نهایت طی چند سال به ۴ میلیارد مترمكعب خواهد رسید و درواقع این میزان آب به عنوان منابع جدید آبی تخصیص می یابد.

● این پساب ها تا چه حد استاندارد هستند؟

▪ پساب های خروجی با استانداردهای جهانی تطبیق داده می شود و با رعایت همه شاخص ها تحویل شركت های آبفای شهری می شوند.

● آقای مهندس، قرار بود مدول هایی ازتصفیه خانه فاضلاب تهران وارد مدار شود ولی ظاهراً اجرای طرح از برنامه زمانبندی شده عقب افتاده است، آیا امسال تصفیه خانه ها وارد مدار می شوند؟

▪ متأسفانه در بحث تصفیه خانه ها به دلیل مشكلاتی كه پیش آمد از جمله بحث تحریم از برنامه عقب ماندیم ولی تا پایان سال سعی می كنیم حداقل دو مدول از تصفیه خانه فاضلاب تهران وارد مدار شود كه به این ترتیب بیش از سه میلیون نفر از شهروندان تهرانی تحت پوشش قرار خواهند گرفت.

● كلاً در حال حاضر وضعیت اجرای طرح فاضلاب در تهران چگونه است؟

▪ امسال ۳۰ میلیارد تومان برای اجرای طرح فاضلاب تهران اختصاص یافته است كه ۲۰ میلیارد تومان آن در بخش شبكه و ۱۰ میلیارد تومان در بخش تصفیه خانه هزینه می شود. مطابق آخرین برآوردها در حال حاضر ۱۸ درصد جمعیت تهران تحت پوشش شبكه فاضلاب قرار دارند كه سعی داریم با اجرای طرح ها این میزان را به ۴۰ درصد برسانیم.

● در حال حاضر در چند شهر كشور پروژه های فاضلاب در دست اجراست؟

▪ در حال حاضر در ۲۲۲ شهر كشور پروژه فاضلاب در دست اجراست و امسال ۴۸۱ میلیارد تومان اعتبارات بخش فاضلاب است. تلاش ما این است كه در همه مراكز استان ها طرح های فاضلاب هر چه زودتر به بهره برداری برسد.

● چه طرح هایی امسال در این بخش به بهره برداری می رسد؟

▪ امسال ۱۸ طرح تصفیه خانه فاضلاب از جمله ، تصفیه خانه های اهر، زنجان، كرمان ، ارومیه، تهران، رشت، سنندج، همدان، عجب شیر، كبودرآهنگ، لاهیجان و گرگان به بهره برداری می رسد.

● بپردازیم به بخش آب ، یكی از مهم ترین وظایف شركت، اجرای طرح های آبرسانی است، در حال حاضر چند طرح آبرسانی در كشور در دست اجراست؟

▪ در مجموع ۱۰۱ طرح آبرسانی را در كشور در دست اجرا داریم كه طرح آبرسانی از سد كمال صالح به اراك، طرح آبرسانی از سر شاخه های دز به استان قم، انتقال آب از ماملو به تهران، انتقال آب از سد دوستی به مشهد از جمله مهم ترین طرح های در دست اجراست.

● طرح آبرسانی از سدكوثر به شهرهای جنوب كشور از جمله طرح های مهمی است كه چندین سال است عملیات اجرایی آن در دست انجام است، این طرح اكنون در چه مرحله ای است؟

▪ این طرح امسال به پایان می رسد. هدف از اجرای این طرح انتقال آب از سد كوثر به ۵ شهر بزرگ، ۱۱ شهر كوچك، ۳۶ شهر جدید و ۴۷ دهستان شامل ۱۲۰۰ روستا بود. این طرح در حال حاضر در مرحله پایانی است. كل عملیات اجرایی طرح انجام شده است فقط یك ایستگاه پمپاژ دیگر در دست ساخت است و ۱۷۰ كیلومتر خط هم نیاز به بهسازی دارد كه در حال انجام است. در مجموع كل این طرح امسال به بهره برداری می رسد و مشكل آب شهرهای مسیر حل می شود.

● در مورد طرح آبرسانی از سرشاخه های دز به استان قم بفرمایید.

▪ این طرح ۳۶ كیلومتر تونل دارد. از مجموعه كارهای فنی و مهندسی انجام شده و از جمله پیچیده ترین كارهاست.

● امسال با توجه به شرایط خشكسالی، وضعیت اجرای طرح ها چگونه بوده است؟

▪ خشكسالی سبب شد كه ضرورت اجرای طرح های آبرسانی به شهرها و روستاها به طور جدی تری در دستور كار قرار بگیرد. در حال حاضر ما ۱۰۱ طرح فعال در این بخش داریم و ۴۰۰ میلیاردتومان هم برای آبرسانی به شهرها برای رفع مشكلات كوتاه مدت شهرها و روستاها تخصیص یافته است.

● در رابطه با مدیریت مصرف بفرمایید.

▪ ما در قالب مدیریت مصرف برنامه ای را به صورت طرح جامع به دولت ارائه داده ایم كه بنا بر این طرح مدیریت مصرف در تمام زمینه ها اعمال خواهد شد. واقعیت این است كه ما باید فرهنگ مصرف را ایجاد و نهادینه كنیم. الگوی مصرف در كشور ما الآن ۱۸ تا ۲۶ متر مكعب است اما متأسفانه در اكثر شهرهای ما بسیار بیش از این میزان مصرف می شود. مردم باید روش استفاده درست را یاد بگیرند و بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از مصرف مردم كاسته شود. اما مورد دیگر مدیریت مصرف است كه برای آن با سازمان نظام مهندسی قرارداد بسته ایم. آئین نامه آن نیز نوشته شده است به گونه ای كه دستورالعمل مهندسی در زمان ساخت اعمال شود (استفاده از شیرهای مناسب، دوش مناسب، لوله كشی درست و.‎.. مدنظر قرار گیرد.) و البته یك سری اقدامات دیگری هم در دست انجام است.

● در مورد هدررفت آب بفرمایید، متأسفانه بخش اعظمی از آب به صورت هدر رفت است، برای جلوگیری از این موضوع چه برنامه ای دارید؟

▪ ما یك هدر رفت واقعی داریم به این صورت كه مقدار آبی است كه از محل شیرآلات، انشعابات مخازن هدر می رود و نشت واقعی است كه حدود ۱۵درصد تخمین زده می شود در حالی كه در دنیا این میزان ۸ درصد است. برای كاهش این میزان در حال حاضر در كشور برنامه ریزی شده است كه ایجاد تله مترینگ، كنترل فشار و ... از آن جمله است. درواقع در یك برنامه سه ساله راهكارها تدوین شده است.

بحث دیگر هدر رفت های ظاهری است مثل انشعابات غیر مجاز، اشتباه در قرائت و ... كه این بخش هم ۱۵ درصد است و تلاش داریم كه این میزان را با برخورد جدی با انشعابات غیرمجاز و اصلاح روش ها به صفر برسانیم.

● در بحث هدر رفت آب، بحث فرسودگی شبكه هم مطرح می شود برای این بازسازی شبكه چه اقداماتی انجام داده اید؟

▪ در اینكه شبكه آب كشور فرسوده است شكی نیست، در واقع از صد هزار كیلومتر شبكه كشور، ۵۰ هزار كیلومتر عمر بالای ۳۰ سال دارند و نیاز اساسی به بازسازی و نوسازی و بازسازی شبكه كار بسیار زمانبر و هزینه بری است. در سه سال گذشته بیش از ۸ هزار كیلومتر شبكه بازسازی شده كه ۴ هزار و ۳۰۰ كیلومتر این بازسازی ها مربوط به سال گذشته است. آنچه مهم است اینكه در بحث بازسازی باید اعتبارات لازم تخصیص داده شود چرا كه با توجه به نیاز شبكه به بازسازی و قیمت آب بها و.‎..، شركت های آب و فاضلاب هزینه انجام طرح های بازسازی را ندارند. درواقع این شركت ها با توجه به ثابت ماندن آب بها طی چند سال گذشته تبدیل به شركت های زیاندهی شده اند كه زیان انباشته آنها به بالای ۲ هزار میلیارد تومان می رسد.

● در حال حاضر برای بازسازی و نوسازی هر كیلومتر شبكه چقدر اعتبار نیاز است

▪ برآوردها نشان می دهد هزینه بازسازی و نوسازی هر كیلومتر شبكه در حال حاضر ۵۰ میلیون تومان است.