حمله آمریكا به عراق در سال ۲۰۰۳ در كنار تاثیرات اقتصادی و سیاسی، حوزه فرهنگ و هنر را نیز در این كشور از خود متاثر ساخت.

فیلمسازان، نقاشان، مجسمه‌سازان و نمایشنامه‌نویسان آثاری درباره این جنگ خلق كردند. از آنجاییكه این جنگ از نظر اكثریت مردم آمریكا به شدت مردود بود، در بیشتر این آثار هنری شاهد ترسیم كردن بعد ویرانگر جنگ عراق برای مردم آمریكا هستیم.

● فیلم‌های داستانی

در میان فیلم‌هایی كه طی سال‌های ۲۰۰۳ تاكنون در رابطه با جنگ عراق ساخته شد، فیلم‌های «غیر قابل انتشار» ساخته «برایان دی‌پالما» و «در دره اله» ساخته «پل هگیس» بیش از بقیه در سطح بین‌المللی به شهرت رسیدند.

فیلم سینمایی «غیر قابل انتشار» كه تاكنون در جشنواره‌های زیادی به نمایش درآمده توانسته جوایزی چون شیر نقره‌ای جشنواره ونیز را به خود اختصاص دهد.

«دی‌پالما» در این فیلم‌ تلاش كرده كه چگونگی پوشش خبری جنگ عراق از طریق رسانه‌های غربی بالاخص آمریكا را به تصویر بكشد.

«در دره اله» ساخته «پل هگیس» نیز از دیگر فیلم‌هایی است كه در آن به شدت دولت بوش برای به راه انداختن جنگ ویرانگر عراق محكوم شده است.

این فیلم كه بازیگران مشهوری چون «سوزان ساراندون و «تامی لی جونز» در آن ایفای نقش كرده‌اند، داستان پدر داغدیده‌ای است كه سعی می‌كند تا علت كشته شدن پسرش را دریابد. وحشتناك آن است كه برایش روشن می‌شود كه پسرش نه در عراق، بلكه كمی پس از بازگشتش به آمریكا مرده است و آشكار است كه چند تن از همردیفان نظامی‌اش در قتل وی سهیم بوده‌اند.

«پل هگیس» به گفته خودش در این فیلم سعی كرده تا تاثیر منفی جنگ عراق بر روحیه سربازان آمریكایی و بی‌تفاوت بدون دولت آمریكا نسبت به این مسئله را نشان دهد.

فیلم «جلوی ضرر را بگیرید» محصول سال ۲۰۰۸ آمریكا، نیز همچون فیلم «در دره اله» ولی به گونه‌ای دیگر سعی كرده تا مشكلاتی را كه سربازان آمریكایی در جنگ عراق با آن دست و پنجه نرم می‌كنند را به تصویر كشد.

این فیلم به كارگردانی «كیمبرلی پیرس» داستان یكی از سربازان كهنه كار ارتش آمریكاست كه پس از به پایان رسیدن دوران خدمتش در عراق به آمریكا بازمی گردد ولی زمانیكه توسط ارتش مجبور می‌شود تا به عراق بازگردد، زندگی‌اش به شدت دچار مشكل می‌شود.

فیلم «تفسیر» ساخته «گاوین هود» و «ملت شجاع» از دیگر فیلم‌هایی است كه در انتقاد به جنگ عراق ساخته شده است.

● فیلم‌های مستند‌

سینمای مستند آمریكا نیز در رابطه با جنگ عراق بسیار فعال بوده، آنچنانكه تاكنون مستندهای زیادی در این رابطه تولید شده است.

«كاست‌های جنگ» ساخته «دبورا شرانتون»، اولین فیلم مستندی است كه در رابطه با جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ ساخته شد، تهیه‌كنندگی این فیلم را چند سرباز آمریكایی به عهده داشته‌اند.

این فیلم زندگی سه سرباز آمریكایی را قبل از جنگ، در دوران جنگ و همچنین پس از اتمام جنگ به تصویر می‌كشد.

«افق بی‌انتها» و «عراق تجزیه شده» از دیگر مستند موفقی است كه در این باره تاكنون ساخته شده است.

این دو مستند هر دو از نامزدهای جوایز اسكار بهترین فیلم مستند در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷ بوده‌اند.

«افقی بی‌انتها» ساخته «چارلز فرگاسون» كه تاكنون برنده جوایز بسیاری شده است، جریان اشغال عراق بدست نیروهای آمریكایی را از منظر دید عراقی‌ها روایت می‌كند.

«عراق تجزیه شده» ساخته «جیمز لانگلی» نیز فیلمی سه اپیزودی، از زندگی مردم عراق پس از جنگ و حمله آمریكا به این كشور است، در این فیلم برشی از زندگی روزانه مردم عراق را از زبان خود مردم روایت می‌كند. در زمان ساخت این فیلم، «لانگلی»، كارگردان فیلم به گفته خودش به شدت تحت فشار بود و احساس خطر می كرد و در شرایطی كه حتی مردم می ترسیدند از خانه هایشان بیرون بیایند او تلاش می كرد مستندی از زندگی مردم جنگ زده عراق بسازد. این سه داستان هر كدام در سه فضای متفاوت فرهنگی- مذهبی، زندگی در عراق را به تصویر می كشند و در سه بخش خانواده شیعه، سنی و كرد به روایت عقاید مردم عراق درباره جنگ و حضور امریكا در عراق می پردازند.

«كشور من كشورمن»، ساخته «لورا پویتراس» از دیگر مستندهای آمریكایی ساخته شده درباره جنگ عراق و تبعات منفی آن است كه نسبت به دیگر مستند‌ها در سطح بین‌المللی از شهرت و موفقیت بیشتری برخوردار است.

این فیلم روایتی درباره درگیری‌ها و تبلیغاتی است كه در سال ۲۰۰۵ برای برگزاری انتخابات مجلس عراق در سی‌ام ژانویه صورت گرفته است.

از دیگر مستندهایی كه در این رابطه در سینمای آمریكا ساخته شده است می‌توان به فیلم‌های «اشغال: سرزمین رویا» به كارگردانی مشترك «ایان اولدز» و «گارت اسكات»، «لاشه جنگ» به كارگردانی «فلیپ دوناهو» و «آلن اسپیرو»، ، «تاكسی به گوشه‌ای تاریك» به كارگردانی «الكس گیبنی»، «نوشتن تجربیات زمان جنگ» به كارگردانی «ریچارد رابینز» و «قصر توپچی» به كارگردانی «پیتر اپرلین» و «مایكل تاكر»

اشاره كرد.

● هنرهای تجسمی

یكی از بزرگترین نمایشگاه‌هایی كه تاكنون در آمریكا از جنگ عراق به نمایش درآمده است نمایشگاه نقاشی، مجسمه، عكس و همچنین فیلم ویدیوئی است كه تحت عنوان «شهادت به جنگ: هنر از میدان جنگ عراق» توسط ۵ هنرمند كه خود در جنگ عراق حضور داشته‌اند، از ۴ فوریه تا ۸ مارس سال جاری در موزه‌ هنرهای تجسمی نیویورك به نمایش درآمد.

این نمایشگاه با چهار موضوع «دیدگاه‌های مختلف نسبت به زندگی روزانه در عراق»، «چهره‌ آمریكایی‌ها و عراقی‌ها»، «صحنه‌های جنگ و درگیری، «صحنه‌هایی از امكانات پزشكی».

نمایشگاه نقاشی «رهایی بغداد» و ده‌ها نمایشگاه نقاشی ضد جنگ دیگر از سال ۲۰۰۳ تاكنون توسط «سندو بیرك»، هنرمند مشهور لس‌آنجلسی در ایالت‌های مختلف آمریكا برگزار شده است.

نمایشگاه نقاشی «رهایی بغداد» نام خود را از یكی از تابلوهای مشهور «بیرك» گرفته كه این هنرمند آمریكایی در این تابلو و دیگر تابلوهای خود در قالب طنز و كنایه سعی در به تصویر كشیدن چهره زشت جنگ عراق داشته است.

نمایشگاه‌های «بیرك» همواره یكی از پراستقبال‌ترین نمایشگاه‌هایی است كه تاكنون در رابطه با جنگ عراق در آمریكا برگزار شده است.

نمایشگاه نقاشی «سرزمین پدری» در سال ۲۰۰۳ توسط هنرمندی نیواورلئانی با تحصیلات آكادمیك برگزار شد، این هنرمند آمریكایی در آثار خود از تصاویر سربازان آمریكایی كشته شده در جنگ عراق الهام گرفته و سعی داشته تا تبعات منفی جنگ عراق برای مردم آمریكا را به تصویر بكشد.

نمایشگاه «سرزمین پدری» در آن سال بسیاری از هنرمندان و مردم آمریكا را تحت تاثیر قرار داد.

● نمایش‌ها

نمایش «خیانت» به كارگردانی «جورج پكر»، ۸ فوریه تا ۱۴ فوریه سال جاری در منهتن، نیویورك به نمایش درآمد.

«پاركر» در این نمایش به این مسئله می‌پردازد كه آمریكایی‌ها بدون علم و فهم كافی از مردم عراق به این كشور حمله كرده‌اند.

در آخر نمایشنامه نیز یكی از شخصیت‌های این نمایش با نام «عدن» یك عراقی سنی و متعصب می‌گوید: این عراقی‌ها هستند كه كه كشورشان را نابود كرده‌اند با كمك آمریكایی‌ها و زیر نگاه آنها.

«اموری كه اتفاق می‌افتد»به كارگردانی «دیوید هر» برای اولین بار فوریه ۲۰۰۸ در تورنتو روی سن رفت و كمی بعد نیز در سیاتل، لس‌آنجلس، سیدنی و استرالیا نمایش داده شد.

منتقدان «اموری كه اتفاق می‌افتد» را یكی از موفق‌ترین نمایش‌هایی كه با موضوع جنگ عراق ساخته شده است، می‌دانند.

منتقد ورایتی می‌نویسد: «اموری كه اتفاق می‌افتد» یكی از نمایش‌های قابل توجه و ستودنی است.

روزنامه نیویورك تایمز نیز در این باره می‌نویسد: این نمایش یك مجموعه كامل از تصوراتی است كه درباره دلایل بوجود آمدن یك جنگ غیر ضروری و بدون پیروزی، وجود دارد.

البته ساخت و اجرای تئاتر در زمینه جنگ عراق تنها به قشر حرفه‌ای این عرصه محدود نشده و اوایل سال ۲۰۰۷ گروهی از دانش‌آموزان یكی از دبیرستان‌های نیویورك اقدام به ساخت تئاتری جنجال‌برانگیز تحت عنوان «آواهایی در درگیری» نمودند و اعلام كردند كه هدفشان از ساخت چنین نمایشی، آگاه كردن قشر دانش‌آموزان نسبت به جنگ عراق و اتفاقاتی است كه در این جنگ به وقوع می‌پیوندد.

این نمایش داستان نوجوان ۱۹ ساله‌ای به نام «نیكلاس» بود كه در آغاز سال تحصیلی در عراق به طرز فجیعی كشته می‌شود و ...

علی‌رغم تلاش چند ماهه دانش‌آموزان، مقامات این مدرسه اجازه اجرای این نمایش را ندادند، آنها در ابتدا این مسئله را موقتی اعلام كرده ولی ابراز داشتند كه نمایشنامه این اثر پختگی لازم را ندارد و به مطالعه بیشتر نیاز دارد، ولی پس از گذشت چند ماه عنوان كردند كه این نمایش بیش از حد سیاسی بوده و قابل نمایش نیست.

گزارش از: نرگس محمدی