سال ۱۳۸۶ سال اقبال جهانی به هنرهای تجسمی ایران بود اگر چه فرصت حضور در دوسالانه جهانی «ونیز»‌ را از دست دادیم ولی از سوی دیگر رونق خرید و فروش آثار تجسمی ایران در حراج‌های بین‌المللی و بازارهای داخلی امید تازه‌ای را برای جامعه هنرمندان تجسمی كشور به ارمغان آورد.

هنرهای تجسمی ایران در سال ۱۳۸۶با رویدادهای تلخ و شیرین بسیاری همراه بود. بزرگترین تلخكامی برای هنر ایران، با از دست رفتن فرصت حضور در بزرگترین و مهمترین دوسالانه جهانی یعنی "دوسالانه ونیز" رقم خورد و درگذشت چند تن از هنرمندان بزرگ ایران در این عرصه نیز بر بار این تلخكامی افزود ولی از سوی دیگر رونق خرید و فروش آثار هنرمندان ایرانی در بزرگترین حراج‌های جهانی و حتی بازارهای داخلی، خون تازه‌ای به رگ‌های هنرهای تجسمی ایران دواند و این در حالی بود كه بحث اختصاص نیم درصد از بودجه عمرانی وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی ایران برای خرید آثار هنری كه كورسوی امیدی را فراسوی هنر تجسمی ایران گشوده بود،در سكوت از یادها رفت.

مهمترین اتفاقات حوزه هنرهای تجسمی را در سال ۱۳۸۶ با هم مرور می‌كنیم.

● برگزاری همه دوسالانه‌ها طبق وعده

دوسالانه‌های تجسمی كشور كه اغلب آنها با تأخیرهای بیشتر از دوسال برگزار می‌شد در سال جاری شكل منظم‌تری به خود گرفت.

برگزاری دوسالانه‌های بر زمین مانده از جمله وعده‌های حبیب‌الله صادقی مدیر كل دفتر امور هنرهای تجسمی در آغاز دوران مدیریتش بود كه با تلاش بسیار این دوسالانه‌ها یكی پس از دیگری برگزار شدند كه البته برخی بر كیفیت برگزاری این دوسالانه‌ها نیز انتقادهایی داشتند.

● از دست دادن فرصت حضور ایران در دوسالانه جهانی "ونیز"

امسال فرصت حضور در پنجاه و دومین دوره دوسالانه ونیز را كه از مهمترین و معتبرترین دوسالانه‌های جهانی است از دست دادیم و معاونت هنری ارشاد بنا به دلایل مختلفی از جمله عدم تأمین بودجه و هماهنگی لازم، موفق به تأمین غرفه‌ای برای هنرمندان ایرانی نشد.

این مسئله با واكنش‌های انتقادآمیز هنرمندان مواجه شد و در پی آن طبق اعلام معاونت هنری وزارت ارشاد قرار شد گروهی ازهنرمندان، حداقل برای بازدید از این دوسالانه معتبر جهانی راهی ونیز شوند تا با رویدادهای روز هنرهای تجسمی دنیا آشنا شوند كه درنهایت این امر نیز محقق نشد.

ایران در طول ۳۰ سال گذشته تنها طی سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۵ موفق به حضور در این رخداد معتبر جهانی شد و امسال این فرصت طلایی را از دست داد.

● فروش بی‌سابقه آثار ایرانی در حراج های بین‌المللی كریستی وساتبی

فروش آثار هنرمندان ایرانی در حراج‌های جهانی كریستی و ساتبی با مبالغ رؤیایی و توجه جهانیان به هنر معاصر ایران، اگر چه برای اولین بار در سال گذشته اتفاق افتاد ولی تكرار این موفقیت در سال جاری، مهمترین موفقیت‌ها در هنرهای تجسمی سال ۸۶ بود.

هنرمندان ایرانی در سومین حراج كریستی در دبی، ركورد جدیدی در فروش آثار هنرمندان خاورمیانه به دست آوردند.

در سومین حراج كریستی در دبی ۱۸۷ اثر از هنرمندان ۲۲ كشور مختلف ارائه شده بود. حدود ۶۰ اثر از هنرمندان ایرانی در این حراج ارائه شده بود كه همه این آثار درمجموع به مبلغ شش میلیون دلار به ‌فروش رسید كه با توجه به میانگین قیمت ۱۰۰ هزار دلار برای هر اثر، آثار ایرانی با رقم‌های رؤیایی و حیرت‌انگیزی به فروش رسید.

طبق بیانیه خانه حراج كریستی، بازار فروش هنر مدرن و معاصرایرانی‌ها طی دو سال گذشته رشد چشمگیری داشته است و مجموعه‌دارانی از سراسر جهان تشویق شده‌اند تا شاهكارهای نادر و گران‌قیمت این منطقه را خریداری كنند.

نكته جالب توجه این حراج این بود كه حدود ۷۰ درصد خریداران آثار هنری كشورمان را خریداران ایرانی تشكیل می‌دادند كه این مسئله باعث تقویت بازار داخلی فروش آثار هنری می‌شود.

● هنرمندان ایرانی درحراج ساتبی خوش درخشیدند

در حراج بزرگ ساتبی در لندن، ۸۶ اثر هنری از آثار هنری مدرن و معاصر ایرانی و عربی ارائه شد كه تقریباً تمامی آثار با رقم كلی ‌۱۴/۳میلیون دلار به فروش رسید و باز هم ركورد فروش در اختیار هنرمندان ایرانی بود.

● سرگردانی در قیمت‌گذاری آثار تجسمی هنرمندان در ایران

فروش موفقیت‌آمیز آثار هنرمندان ایرانی در دو حراج جهانی كریستی و ساتبی، سرگردانی در قیمت‌گذاری و فروش آثار تجسمی در ایران را در پی داشت.

موفقیت هنرمندان ایرانی در این حراج‌ها تأثیراتی بر بازار فروش داخلی این گونه آثار بر جای گذاشت، به طوری كه به فاصله كوتاهی از برپایی این حراج‌ها، گالری‌های تهران از تابلوها و آثار هنرمندان برجسته ایران خالی شد و هنرمندانی كه در این حراج‌ها، آثارشان با رقم‌های خوبی به فروش رسید، برای فروش آثارشان در داخل كشور با تردید مواجه شدند.

این مسئله با واكنش‌های متفاوتی از سوی هنرمندان و نگارخانه‌داران مواجه شد و تب وتاب پیشی گرفتن در خرید آثار هنرمندان ایرانی كه اغلب از سوی مجموعه داران جوان صورت می‌گرفت، این سؤال را در اذهان ایجاد كرد كه آیا این تحول و رونق خرید وفروش آثار هنری دركشور پایداری لازم را خواهد داشت یا تبی زودگذر است كه در پی موفقیت در حراج‌های جهانی به وجود آمده و به زودی فروكش خواهد كرد؟

● یك تابلو نقاشی ۱۰۰ میلیون تومان قیمت‌گذاری شد

قیمت‌گذاری بی‌سابقه صد میلیون تومانی برای یك تابلوی هنری در ایران، شاید نخستین پیامد موفقیت‌ چشمگیر فروش آثار هنری ایران در بازارهای جهانی بود كه با واكنش‌های متفاوتی از سوی نگارخانه‌داران،منتقدین و هنرمندان روبرو شد.

این تابلو متعلق به "ایران درودی" بود كه در دومین نمایشگاه گروه هنری هفت نگاه در اصفهان به نمایش گذاشته شد.

برخی از صاحب‌نظران، این نوع قیمت‌گذاری را حق هنر و هنرمند ایرانی دانستند و برخی آن را برای آینده اقتصاد هنری ایران خطرناك خواندند.

به دنبال این واكنش‌ها خانم درودی اعلام كرد كه این تابلو بیش از ۱۰۰میلیون تومان ارزش دارد و قصد فروش آن را ندارد.

● استقبال از نمایشگاه‌های فروش آثار هنری دركشور

یكی دیگر از پیامدهای موفقیت هنرمندان ایرانی در حراج‌های بین‌المللی، استقبال خریداران آثار هنری از دو نمایشگاه بزرگ فروش آثار تجسمی در ایران بود.

نمایشگاه "فروش پاییزه آثار نقاشی ومجسمه" از سوی انجمن هنرمندان نقاش و با همكاری كاخ موزه سعدآباد به منظور تقویت بنیه مالی انجمن در سعدآباد برپا شد كه دراین نمایشگاه ۴۰۰ اثر به فروش رسید.

گروه هنری "هفت نگاه" متشكل از هفت نگارخانه دار نیز دومین نمایشگاه فروش بزرگ آثار هنری را در فرهنگسرای نیاوران برپا كردند كه این نمایشگاه نیز با استقبال خوبی همراه شد و بیش از ۱۸۰ اثر هنری به مبلغ۳۱۰ میلیون تومان فروخته شد.

● دوسالانه طراحی معاصر ایران راه‌اندازی شد

امسال دوسالانه طراحی معاصرایران با عنوان دوسالانه طراحی دكتر سندوزی نیز به جمع سایر دوسالانه ها پیوست.

همچنین دوسالانه عكس جهان اسلام نیز دردستور كار فرهنگستان هنر قرار گرفته وسال آینده این دوسالانه نیز به جمع دوسالانه‌های جهان اسلام فرهنگستان هنر می پیوندد.

● حواشی هفتمین دوسالانه نقاشی معاصر ایران

هفتمین دوسالانه نقاشی معاصر ایران كه امسال پس از چهار سال برگزار شد با حواشی بسیار همراه بود، در ابتدا هفتمین دوسالانه نقاشی معاصر ایران قرار بود همچون دیگر دوسالانه‌ها با همكاری انجمن برگزار شود ولی انجمن هنرمندان نقاش كه تجربه برگزاری ششمین دوسالانه نقاشی معاصر ایران را داشت، برای برگزاری هفتمین دوره شرایطی را مطرح كرد كه این شرایط از سوی اداره كل هنرهای تجسمی وزارت ارشاد پذیرفته نشد و علی‌رغم ۹ ما گفتگو و مذاكره، طرفین به نتیجه نرسیدند، در این میان، آیدین آغداشلو نیز كه به عنوان دبیر دوسالانه هفتم نقاشی از سوی هر دوطرف برگزیده شده بود در جریان اختلاف نظرهای انجمن و مركزهنرهای تجسمی استعفا كرد و درنهایت مركز هنرهای تجسمی به این نتیجه رسید كه دوسالانه را با كمك مؤسسه هنرهای تجسمی و با دبیری حبیب الله آیت اللهی برگزار كند و اعضای هیئت مدیره انجمن هنرمندان نقاش هم اعلام كرد كه درهفتمین دوسالانه شركت نخواهند كرد.

● برگزاری نخستین سمپوزیوم نقاشی

به دنبال برپایی نخستین سمپوزیوم مجسمه سازی در سال گذشته، امسال نخستین سمپوزیوم بین‌المللی نقاشی با حضور ۱۱ هنرمند خارجی از ۸ ملیت و ۷ هنرمند داخلی در روز میلاد حضرت علی(ع) برگزار شد و طی ۶ روز هنرمندان، ایده‌های خود را با موضوع عدالت و نوع دوستی در موزه هنرهای دینی امام علی (ع) خلق كردند.

● گنجینه موزه هنرهای معاصر به روی خبرنگاران گشوده شد

حبیب الله صادقی سرپرست موزه هنرهای معاصرتهران امسال، گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران را به مناسبت روز خبرنگار به روی اصحاب رسانه گشود.

درگنجینه موزه آثار هنرمندان داخلی و خارجی نگهداری می‌شود. آثار "فرانسیس بیكن" و"جكسون پولاك" از جمله بزرگ‌ترین و ارزشمندترین آثار گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران است كه بالغ بر ۱۴۰ تا ۱۶۰ میلیون دلار قیمت‌گذاری شده است.

● تأسیس چند نگارخانه

امسال چند نگارخانه به نگارخانه‌های شهرتهران اضافه شدند.نگارخانه‌های اتفاق،هفت هنر، نار،نوین و دو نگارخانه در مجموعه فرهنگی انقلاب نگارخانه‌هایی هستند كه درسال جاری فعالیت خود را آغاز كردند.

● سرقت سه تابلو خط نفیس از موزه رضا عباسی

سه تابلو خط نفیس از آثار "احمد نیریزی" و "میرزا غلامرضا" مربوط به دوره‌های صفویه و قاجاریه در سال ۸۶ از موزه رضا عباسی به سرقت رفت كه همچنان از سرنوشت این آثار خبری نیست.

● مجسمه "مرد نی‌لب زن" دست و پا شكسته پیدا شد

مجسمه "مرد نی لبك زن" اثر بهمن محصص درحالی از زیر سن تالار اصلی تئاتر شهر پیدا شد كه هر دودست آن شكسته و نی‌لبكش نیز مفقود شده بود.

این مجسمه برای مرمت و نصب درباغ موزه هنرهای معاصر به كارگاه موزه هنرهای معاصر تهران منتقل شد تا با حضور بهمن محصص این مجسمه بازسازی شود.

● حضور ادوارد لوسی اسمیت در ایران

"ادوارد لوسی اسمیت" منتقد بین المللی هنری نیز امسال برای شركت در همایش بین‌المللی نقاشی ایرانی "نگارگری" و نقاشی نوگرا ومعاصر ایران: تداوم یا گسست؟ به تهران آمد.

لوسی اسمیت از منتقدان سرشناس بین‌المللی و نویسنده بیش از یكصد كتاب در زمینه هنرهای معاصر است كه برخی از آنها همچون كتاب‌های "جنبش‌های هنری از ۴۵ به بعد"، "هنرهای بصری سده بیستم"، " واژگان اصطلاحات هنری" و "هنر امروز" در سراسر دنیا تدریس می‌شود.

لوسی اسمیت در سخنرانی خود تاثیر هنرهای شناخته شده ایرانی و بر آمده از فرهنگ و تاریخ پیش از اسلام و دوره اسلامی را بر نقاشی هنرمندان معاصر ایران مورد بررسی قرار داد.

● نخستین گردهمایی گنجینه هنرهای از یاد رفته ایران

در نخستین گردهمایی گنجینه هنرهای از یاد رفته ایران، نمایشگاهی از میراث هنری ایران كه رو به زوال و یا در آستانه فراموشی است در مؤسسه صبا برپا شد كه در این نمایشگاه بیش از ۳۰۰ اثر هنری مربوط به دوره تیموری،صفوی و قاجاریه را به نمایش گذاشته شد و همچنین برای نخستین بار آثار "مصورالملكی" و "میرزا آقا امامی" نیز در این نمایشگاه رونمایی شد.

● تجلیل از هنرمندان سنتی با حضور میرحسین موسوی

با آغاز نخستین همایش گنجینه هنرهای از یاد رفته هنر ایران، ۱۴هنرمند پیشكسوت این عرصه با حضور "میرحسین موسوی" رییس فرهنگستان هنر در مجموعه فرهنگی هنری آسمان تجلیل شدند.

● چاپ كتاب "نمدهای ایران" اثر جوادی‌پور پس از ۳۰ سال

كتاب "نمدهای ایران" اثر محمود جوادی پور پس از ۳۰ سال از سوی فرهنگستان هنر درقالب همایش گردهمایی گنجینه هنرهای از یاد رفته ایران منتشر شد.

این كتاب از ۴۰ سال پیش تاكنون به دلیل هزینه‌های آن فرصت انتشار نداشته است. چاپ این كتاب یكی ازمهمترین نتایج برپایی این همایش بود.

● برگزاری اولین اكسپو عكس ایران

برگزاری اولین اكسپو عكس ایران یكی از اتفاقات بسیار خوب در زمینه عكس بود كه نوید بخش رونق خرید وفروش عكس در كشور بود.

در اولین اكسپو عكس ایران۳۰۰ عكس از ۱۴۰ عكاس به نمایش درآمد و ۶۱ قطعه عكس از ۳۸ عكاس به مبلغ كلی ۵۰ میلیون تومان فروخته شد كه ارزان‌ترین عكس ۱۵۰ هزار تومان و گران‌ترین عكس به مبلغ ۵ میلیون تومان به فروش رسید.

● رونمایی گنجینه عكس‌های خارجی موزه هنرهای معاصر

آثار عكاسان خارجی موجود در گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران برای نخستین باردرقالب نمایشگاه عكس "چشم درون" به نمایش گذاشته شد.

در این بخش حدود ۴۰ عكس از عكاسانی چون "ویلیام فوكس تالبوت"،"نادار"،"اگوست ساندر"،"آلفرد استیگلیتز"،"آنسل آدامز"،"جولیا مارگارت كامرون"،"ادوارد استایكن"،"لویس هاین"،"مارگارت بورك-وایت"،"من ری"، و "واكر اوانز" به نمایش درآمد.

نمایش عكس‌های خارجی موزه یكی از ۶ بخش نمایشگاه عكس "چشم درون" بود كه در موزه هنرهای معاصرتهران برگزار شد.

نمایشگاه آثار "ریكاردو زیپولی" یكی دیگر از مهمترین بخش های نمایشگاه عكس "چشم درون‌" بود كه تا پایان فروردین ماه سال ۸۷ درموزه هنرهای معاصر تهران برپاست.

● راه اندازی رشته كتابت و نگارگری در دانشگاه سوره

رشته كتابت ونگارگری شامل ۴ رشته "كتابت و نگارگری"،"خوشنویسی"، "طراحی سنتی و تذهیب" و "خیالی‌نگاری یا نقاشی قهوه‌خانه‌ای" است كه سرفصل‌های دروس این رشته برای مقطع كارشناسی نوشته شده و در وزارت علوم،تحقیقات و فن‌آوری به تصویب رسیده است. امسال ۵۰ دانشجو در این رشته پذیرفته شدند.

‌● برگزاری اولین جشنواره تصویرگری با موضوع مولانا

امسال درسال مولانا، نخستین جشنواره شاهكارهای ادبی ایران در زمینه تصویرگری و با موضوع مولانا برگزار شد.

● پرده برداری از تابلو "شمس ومولانا" اثر فرشچیان

محمود فرشچیان پیشكسوت نگارگری ایران، تابلوی "شمس و مولانا" را به مناسبت سال مولانا در اصفهان رونمایی كرد.

● راه اندازی بنیاد استاد حسن اسماعیل زاده

بنیاد استاد "حسن اسماعیل زاده" به همت فرزندش كاظم چلیپا به منظور نگهداری وحفظ آثار نقاشی پدرش وآموزش هنر نقاشی قهوه خانه ای راه اندازی شد كه این اقدام نیز نوید بخش رونق گرفتن نقاشی قهوه خانه ای وآموزش آن به صورت علمی در ایران است.

● ۱۲بند محتشم به روایت ۱۲ نقاش

۱۲ هنرمند نقاش درمحرم امسال برای اولین بار تركیب بند محتشم كاشانی را با مطلع "باز این چه شورش است" به تصویر كشیدند كه در موزه هنرهای معاصر فلسطین به نمایش گذاشته شد. همچنین نقاشان قهوه‌خانه‌ای نیز در یك كارگاه آموزشی آثاری با موضوع مذهبی و انقلابی خلق كردند.

● تجلیل از عكاسان انقلاب اسلامی

عكاسان انقلاب كه عكس‌های ماندگاری از دوران انقلاب اسلامی را به نام خود ثبت كرده‌اند، دهه فجر امسال، طی مراسمی با حضور احمد نوریان رییس سازمان فرهنگی -هنری شهرداری تهران در موزه هنرهای دینی امام علی (ع) تجلیل شدند.

زنده‌یاد قربان خلیلی، زنده‌یاد مهدی رضوان، عبدالحسین پرتوی، بهمن جلالی، محمدصیاد صبور، علی كاوه، محمود كلاری، عباس ملكی، محسن وفایی شاندیز ۹ عكاسی بودند كه مورد تجلیل قرار گرفتند.

● نمایش ۲۵سال پوستر تئاتر ایران

نمایشگاه ۲۵ سال پوستر تئاتر ایران برای نخستین بار در مؤسسه فرهنگی هنری صبا برگزار شد.

در این نمایشگاه كه همزمان با بیست وششمین جشنواره تئاتر فجر برگزار شد،شاخص‌ترین پوسترهای تئاتر ایران طی ۲۵ سال پس از انقلاب به نمایش درآمد.

● نخستین نمایشگاه طراحی پارچه و لباس

اولین نمایشگاه طراحی پارچه و لباس از سوی دفتر امور هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در راستای هویت بخشی و طراحی پوشش مناسب با نگاه ایرانی، اسلامی برگزار شد و طی آن وزارت ارشاد مكلف شد طبق مصوبه مجلس و دستور ریاست جمهوری به منظور حفظ و تقویت فرهنگ و هویت ایرانی اسلامی،كمیته‌ای را برای پی‌ریزی ساختار مدیریتی در زمینه مد و لباس تشكیل دهد.

● افتتاح باغ موزه هنر ایرانی

باغ موزه‌ هنر ایران امسال از سوی شهرداری تهران گشایش یافت.

در باغ‌موزه‌ هنر ایران، علاوه بر نمایش ماكت‌هایی از آثار باستانی ایران، آثاری از هنرمندان حوزه تجسمی كشور نیز به نمایش گذاشته شده است.

این باغ موزه مكانی برای نمایش و آموزش هنرهای تجسمی ایران است.

● جایزه عكاسی مطبوعاتی "كاوه گلستان" منحل شد

امسال،جایزه عكاسی مطبوعاتی كاوه گلستان نیز منحل اعلام شد و همسر و فرزند كاوه گلستان، تصمیم گرفتند به جای جایزه عكاسی مطبوعاتی، وب سایتی از آثار كاوه گلستان راه اندازی كنند و بهترین عكس‌های خبری سال را در این وب سایت به نمایش بگذارند.

● درگذشت چند هنرمند

امسال درگذشت هنرمندان بزرگی چون فریدون مام بیگی، ژازه طباطبایی، ماركو گریگوریان،نیكول فریدنی، باقرآیت‌الله زاده شیرازی،استاد بنان و استاد خلیل درودچی، جامعه هنرهای تجسمی كشور را متأثر كرد.

گزارش: فاطمه حامدی‌خواه