هنر معاصر ایران در دانشگاه‌های بلگراد تحلیل و بررسی شد. احمد نادعلیان كه به‌ دعوت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی‌ ایران و با هماهنگی مركز آموزش سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برای سخنرانی در چند دانشگاه و انجام كارگاه هنر محیطی از روز اول اسفند به صربستان سفر کرده بود، به‌رغم بروز ناآرامی‌هایی در صربستان و تاخیر در سخنرانی‌هایش، روز سوم اسفند ماه در دانشگاه مگاتراند درباره‌ی هنر سه دهه گذشته ایران سخنرانی كرد.

این برنامه با میزبانی پروفسور شوباییچ رییس دانشكده هنر دانشگاه مگاتراند كه خود از هنرمندان صاحب نام صربستان است، با حضور مدرسان و دانشجویان این دانشگاه همراه بود.

نادعلیان در این سخنرانی، هنر پس از پیروزی انقلاب اسلامی را در سه بخش مجزا معرفی كرد و پس از مقدمه‌ای كوتاه تصاویری از تظاهرات خیابانی و وقایع انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به‌نمایش گذاشت.

بارزترین تصاویر مربوط به روز ۱۷ شهریور بودند كه چند صد نفر در این روز شهید و مجروح شدند.

در بخش معرفی آثار هنری دوران انقلاب نمونه‌هایی از هنر مردمی به‌صورت اعلان‌های خیابانی، دیوارنوشته‌ها و نقاشی‌هایی از طیف گسترده‌ای از نقاشی‌های سال‌های اول انقلاب از نقاشان مختلفی به‌نمایش درآمدند.

سپس آثاری از دوران دفاع مقدس از نقاشان ایرانی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در این بخشی در كنار آثاری كه وقایع مرتبط با دوران جنگ تحمیلی را روایت می‌كردند، آثاری ارایه شدند كه به‌صورت غیرمستقیم شرایط این دوران را شرح می‌دادند.

بخش دوم سخنرانی این مدرس دانشگاه، آثار دهه دوم و پس از جنگ تحمیلی را نشان می‌داد. در این بخش رویكردهای متفاوتی مورد توجه قرار گرفت. نقاشی‌های كه ملهم از شیوه نقاشی قدیم ایران و سپس هنر انتزاعی و نمادگرای ایران مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

در این بخش تحول آثار هنرمندانی مورد توجه قرار داشت كه از نوعی نقاشی تصویری با مضامین انقلاب و جنگ تحمیلی، به مضامین انتزاعی و تمثیلی روی آوردند.

این مدرس دانشگاه در سخنرانی‌اش تاكید داشت كه شرایط فرهنگی انقلاب زمینه‌ساز هنری بود كه اغلب نمادگرا و تمثیلی است و این نمادگرایی حتا در هنر جدید ایران به وضوح دیده می‌شود.

با مرور آثار به استناد بسیاری از آثار تاكید شد كه زنان حضور گسترده‌ای در هنر معاصر ایران دارند و حدود دو سوم هنرجویان دانشكده‌های هنری زن هستند.

همچنین او گونه‌های مختلف هنر جدید ایران كه بیشتر در دهه سوم پس از پیروزی انقلاب اسلامی بروز و توسعه یافته مرور كرد. آثاری منتخب از نمایشگاه‌های هنر جدید و باغ ایرانی و نمایشگاه‌های پراكنده كه اغلب توسط هنرمندان جوان ارایه شدند معرفی شدند.

وی گفت: هنر جدید ایران زبانی است جهانی و اغلب مسایل بومی و فرهنگی ایران معاصر را مورد توجه قرار می‌دهد.

بخش پایانی معرفی نمونه‌هایی از هنر محیطی در ایران بود. در این بخش روند شكل‌گیری اثر پرواز شماره ۶۵۵ كه اخیرا در پانزدهمین جشنواره هنر محیط در ایران اجرا شده بود، به‌نمایش گذاشته شد.

در انتهای نشست، پروفسور شوباییچ در تحلیل آثار گفت: كارهای هنرمندان جوان ایرانی فوق‌العاده هستند و آن‌ها در بیان هنری خلاقانه رفتار می‌كنند.

وی تصریح كرد كه او و همفكرانش تصور نمی‌كردند كه در ایران این چنین هنرمندان و آثاری وجود داشته باشد.

به دلیل تظاهرات ضدآمریكایی هفته گذشته این برنامه تغییر مكان یافت و امكان برگزاری آن در سالن اصلی دانشگاه وجود نداشت. به همین دلیل سالن سخنرانی جدید در دانشكده هنر برای حضور همه دانشجویان علاقمند به هنر معاصر ایران كافی نبود. اما پیش‌بینی شده بود كه دانشجویان علاقمند، بخشی از این آثار را در دانشگاه دیگری دنبال كنند و برای آشنایی بیشتر مردم صربستان با هنر معاصر ایران سخنرانی نادعلیان توسط تلویزیون متروپولیس صربستان پوشش داده شد.

در ادامه‌ی این سلسله سخنرانی‌های دانشگاهی، روز دوشنبه ـ دهم اسفندـ با مدیریت این مدرس ایرانی برای دانشجویان دانشگاه بلگراد کارگاه هنر محیطی در طبیعت جزیره‌ای در مرکز رودخانه دانوب برگزار شد.

نادعلیان به خبرنگار ایسنا گفت: برای این کارگاه دانشجویان اشتیاق داشتند آثاری را که ما در ایران با استفاده از خاک قرمز در جشنواره‌ی هنر محیطی خلیج فارس انجام دادیم را تجربه کنند. پوست درختان جزیره بستر مناسبی به نظر می‌رسیدند. دانشجویان هنر دانشگاه بلگراد شور و شوق خوبی داشتند و با توجه به کمی وقت نتیجه کار بسیار خوب بود. علاوه بر کارهای مستقل نادعلیان با دانشجویان هنر صربستان کارهای مشترک انجام داد.

احمد نادعلیان همچنین به‌دعوت دکتر پوپوویچ در سمینار هنر معاصر در دانشکده فلسفه بلگراد سخنرانی كرد.

این نشست پیرو دعوت یلنا اردلیان معاونت دانشکده صورت گرفته بود. در این روز هنر جدید ایران در این دانشگاه بلگراد مرور و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

پس از آن کارهای مشترک نادعلیان و دانشجویان هنر ادامه پیدا کرد. مضامین این آثار اغلب در یک ساختار نمادین و کنایه‌ای به هبوط و اغوای انسان مرتبط بودند.

این مدرس ایرانی دانشگاه‌های هنر ایران، در مدت اقامت خود در صربستان ماهی‌های بسیاری را که روی سنگ‌ها حجاری شده بودند، در برکه‌های طبیعت اطراف و رودخانه دانوب رها و و لحظات حرکت سنگ‌های دارای نقش ماهی در فضا و برخوردشان با آب را ثبت کرد.

این هنرمند ایرانی همچنین در سفر اخیر خود موضوع جدایی بخش‌های مختلف یوگسلاوی سابق و تاسیس جمهوری جدید را مورد توجه قرار داد و با کمک دانشجویان دانشگاه بلگراد و دانشگاه مگاتراند یک اثر هنری را به صورت چند رسانه‌یی ارایه داد.

انجام این اثر که به‌صورت ویدیویی و اجرا بود، در سالن نمایش دانشگاه مگاتراند انجام شد و نادعلیان با استفاده از یک دستگاه پروژکشن تصاویری از نقشه‌های یوگسلاوی سابق را بر روی صورت دانشجویان که دارای پیشینه نژادی، قومی و دینی مختلف بودند، می‌تاباند و تصاویر آن‌ها را ثبت می‌کرد.

این نقشه‌ها تاریخ گذشته سرزمین‌شان را روایت می‌کرد. آن‌ها با ملیتی متفاوت به‌دنیا آمدند و حالا با نام ملیتی دیگری شناسایی می‌شوند.

وی گفت: روز راهپیمایی به مرکز شهر رفتم و تظاهرات مردم صربستان را دیدم. در روزهای بعدی پیامدهای این التهاب سیاسی در شهر دیده می‌شد و وضعیت شهر بلگراد کماکان غیرعادی بود. در مقابل بسیاری از سفارتخانه‌ها نیروهای امنیتی مستقر بودند. اقلیت‌های نژاد‌پرست گاهی به‌صورت غیر رسمی محافل خاص خودشان را داشتند. با دیدن آشوب خیابانی که ریشه در مساله نژاد و باورهای دینی متفاوت دارد، بیشتر و بیشتر به کشمکش‌های بین اقوام فکر کردم. به‌عنوان هنرمندی که کارهایش در حوزه هنر زمین قرار می‌گیرد، نمی‌توانم جغرافیای سیاسی زمین را نادیده بگیرم.

او افزود: مساله منطقه بالکان بسیار پیچیده است و وجود گرایش‌های نژادپرستانه و دخالت دول بیگانه آن را پیچیده‌تر می‌کند. در چنین شرایطی دشوار بود که فقط به هنر محیطی و ماهی فکر کنم. اگر انسان از سایر موجودات طبیعت برتر نباشد، کمتر نیست. بعضی از گروه‌های زیست محیطی در غرب به حقوق همه موجودات فکر می‌کنند، به‌جز انسان. آن‌ها نگران چگونگی زندگی گرگ، روباه، سگ، گربه و... هستند، ولی نسبت به مرگ هزاران انسان در روز و نادیده گرفته شدن حقوق انسانی بی‌اعتنا.

این هنرمند هنر محیطی تصریح كرد: در هنری که من آن را ترجیح می‌دهم، مساله طبیعت، انسان و سایر موجودات زنده به هم گره‌خورده است. ماهی‌های من استعاره‌ای برای روایت مسایل انسانی هستند. از این‌رو در هنر محیطی من محیط فرهنگی، سیاسی و اجتماعی هر کشور بر آثار تاثیر می‌گذارند. من محیط‌گرا هستم و محیط را در همه ابعاد آن در نظر دارم.

نادعلیان اضافه كرد: نمی‌دانم مصلحت چیست و شاید موجه بودن یا نبودن جمهوری‌های بالکان به من ارتباطی نداشته باشد. اما پیامدهای آن در روابط انسانی برایم بسیار مهم بوده و هست. سالها قبل در سال ۹۱ میلادی زمانی‌که در فرانسه دانشجوی زبان بودم استاد ما از دانشجویان همکلاسی برای تمرین زبان پرسید که از چه کشوری آمده‌اید؟ یکی از هم کلاسی‌ها گفت زمانی‌که کشورم را ترک کردم، اهل یوگوسلای بودم. مادر و پدرم از مکان‌های مختلف یوگسلاوی بودند و من در نقطه سوم به دنیا آمدم و قبل از ترک یوگسلاوی ما آنجا زندگی می‌کردیم. حالا با این درگیری‌ها و جدایی‌ها نمی‌دانم کشورم کجاست و نامش چیست؟!

این هنرمند ایرانی عنوان كرد، تفاوت دین، یا نژاد نمی‌تواند بهانه خوبی برای جدایی و تشکیل کشوری مستقل باشد. در صورت پذیرش این اصل کشور من هم در آینده وجودی یک پارچه نخواهد داشت. من پیرو این رویکرد هستم که وصل کردن بهتر از فصل کردن است. اگر ایران هنوز بخشی از افغانستان بود، ماهی‌های هرات به دریای خزر دسترسی داشتند و اگر ایران بخشی از آذربایجان باقی می‌ماند، ماهی‌های سواحل باکو و آستارا به فراخی خلیج فارس می‌رسیدند.

او درپایان ابراز امیدواری كرد كه انسان‌ها همسان ماهی‌ها بتوانند از مرزها عبور کنند، چراكه دوستی ملل انسانی‌تر است و جدایی و کشمکش حاصل جهل ماست.